Διακόσια χρόνια μετά

Η νέα χρονιά, χρονιά ελπίδας για τη νίκη της ανθρωπότητας μέσω της επιστήμης επί της πανδημίας του κορωνοϊού, ειδικά για την Ελλάδα έχει ιδιαίτερη σημασία. Αλλά ειδικά για τους Ελληνες, το 2021 σημαίνει ότι πέρασαν 200 χρόνια από την εθνεγερτική Επανάσταση του 1821, ένα σημαντικό επεισόδιο στην ιστορία της δυτικής νεωτερικότητας που σήμανε τη δημιουργία του νέου ελληνικού κράτους.

Για το κράτος, η επέτειος είναι ευκαιρία για το επαναλανσάρισμα της χώρας, έπειτα από μια δεκαετία βαθιάς και πολλαπλής κρίσης. Και για την κοινωνία, οι εορτασμοί είναι μια ευκαιρία εθνικής αυτογνωσίας. Τι είναι ο «Νέος Ελληνισμός» και πόσο καθόρισε τις εξελίξεις; Ο Παπαρρηγόπουλος, η Ιστορία του οποίου έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη συγκρότηση της εθνικής ταυτότητας του νέου ελληνισμού, συνέβαλε στον προσδιορισμό της σύγχρονης Ελλάδας εθνικά και πολιτικά σε αναφορά προς την αρχαία Ελλάδα, μια ιστορική περίοδο ορόσημο για τον δυτικό κόσμο.

Η ιδεολογική αυτή αναφορά από το εθνικό κρατικό κέλυφος της νεότερης Ελλάδας καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τους κανόνες που συνέβαλαν στην εθνική συνοχή, στο κοινό εθνικό φρόνημα (στο οποίο καθοριστικό ρόλο έπαιξε η γλώσσα). Το φρόνημα αυτό στηρίχτηκε κυρίως στη σχέση μας με την Ευρώπη και τη Δύση, οι χώρες της οποίας συνέβαλαν και ιδεολογικά, και πολιτικά, και στρατιωτικά στη δημιουργία και στην πρόοδο του ελληνικού κράτους και της κοινωνίας που εκφράζεται εντός των ορίων του. Προφανώς, το ελληνικό κράτος δεν πορεύτηκε πάντα ευθύγραμμα προς τη δόξα του νεωτερικού πεπρωμένου του. Εζησε νίκες αλλά και καταστροφές, θριάμβους αλλά και ντροπιαστικές στιγμές. Αλλά, στην ουσία, ουδέποτε παρεξέκλινε από την ιδρυτική του ταυτότητα, την ταυτότητα μιας χώρας του δυτικού κόσμου που συμμερίζεται τις αξίες του και προωθεί την ιδέα της προόδου για τους πολίτες του.

Η ιδέα της «Αρχαίας Ελλάδας» πολλές φορές εξέπεσε σε σχολικού επιπέδου φολκλορισμό. Το εθνικό φρόνημα συχνά ταυτίστηκε με μια περίκλειστη εθνικοφροσύνη, που συχνά στήριξε και στηρίχτηκε από εκδοχές κρατικού αυταρχισμού. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η ιδέα του έθνους, η ιδέα της ταυτότητας, μαζί με άλλες ιδέες της εθνικής και της κοινωνικής ζωής, τον λαό, την κοινωνία, τα διάφορα συλλογικά υποκείμενα συνέχισαν να διεκδικούν πολιτικό και εθνικό νόημα.

Στην καμπή των διακοσίων χρόνων από τη συστατική του νεότερου ελληνισμού η χώρα αντιμετωπίζει με αισιοδοξία τον κόσμο, στηριγμένη στην υπερηφάνεια για τη σημερινή ταυτότητά της. Δεν είμαστε Ψωροκώσταινα, δεν είμαστε «έθνος ανάδελφον». Είμαστε ένας εξωστρεφής λαός, μια σύγχρονη, ελεύθερη και δημοκρατική ευρωπαϊκή χώρα, γέννημα θρέμμα της δυτικής νεωτερικότητας στο πλαίσιο της οποίας πορευόμαστε. Ωραίοι ως Ελληνες.