Ασφάλιση οικονομικών ζημιών της πανδημίας

Οι χώρες του αναπτυγμένου κόσμου βρίσκονται στο μέσο μιας τεράστιας κρίσης και αναζητούν τρόπους χρηματοδότησης των οικονομικών ζημιών της πανδημίας του κορωνοϊού, οι οποίες ανέρχονται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ. Οι χώρες – μέλη της ΕΕ θα πρέπει να εξετάσουν νέες και καινοτόμες προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση των οικονομικών συνεπειών μιας επόμενης πανδημίας.

Οι συνηθισμένες πρακτικές της εκ των υστέρων χρηματοδότησης των ζημιών οδηγούν σε υπερβολική επιβάρυνση τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα, στην αναβολή δημόσιων επενδύσεων και στη μετακύλιση του κόστους στις επόμενες γενιές. Οι ανεπιθύμητες αυτές ενέργειες μπορούν να αποφευχθούν με τη χρησιμοποίηση του κατάλληλου ασφαλιστικού μηχανισμού, διότι έτσι δεν επιβαρύνονται ούτε οι φορολογούμενοι ούτε οι μελλοντικές γενιές.

Και το ερώτημα είναι γιατί δεν έχουν αναπτυχθεί τέτοιοι ασφαλιστικοί μηχανισμοί. Η απάντηση βρίσκεται στο γεγονός ότι οι παραδοσιακές ασφαλιστικές αγορές δεν μπορούν να καλύψουν κινδύνους που έχουν τα χαρακτηριστικά των πανδημιών: (α) πλήττουν ταυτόχρονα τους περισσότερους ή και όλους τους ασφαλισμένους και (β) δεν είναι δυνατή η αντασφάλιση (γεωγραφική διασπορά) των κινδύνων της πανδημίας, διότι πλήττονται ταυτόχρονα και όλες οι άλλες χώρες. Επιπλέον, οι πανδημίες συνοδεύονται από δραστική μείωση των τιμών των στοιχείων του ενεργητικού των ασφαλιστικών εταιρειών. Η ταυτόχρονη αύξηση των ζημιών και η μείωση των επενδύσεων απειλούν ευθέως τη φερεγγυότητα των ιδιωτικών ασφαλιστικών οργανισμών. Επομένως, δεν είναι πιθανή η ανάπτυξη της ιδιωτικής ασφάλισης για τους κινδύνους της πανδημίας.

Στις περιπτώσεις αυτές ενδείκνυται η σύμπραξη δημόσιου – ιδιωτικού τομέα για τη δημιουργία ασφαλιστικών προϊόντων που θα υπερβαίνουν τους περιορισμούς των ιδιωτικών αγορών και θα καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των σχετικών κινδύνων. Το κατάλληλο ασφαλιστικό προϊόν είναι τα Ομόλογα Πανδημίας, τα οποία εμπίπτουν στα λεγόμενα εργαλεία διαχείρισης κινδύνων ART (Alternative Risk Transfers). Τα Ομόλογα Πανδημίας θα μπορούσαν να εκδοθούν είτε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή είτε από τις χώρες – μέλη της ΕΕ, για μια διάρκεια 3-5 ετών και ένα ονομαστικό ποσό 30-50 δισεκατομμυρίων ευρώ, σε πρώτη φάση. Τα έσοδα θα μεταφέρονταν σε ένα Trust Fund, στο οποίο επίσης θα καταβάλλονταν και τα ασφάλιστρα της κάθε χώρας που θα συμμετείχε στο εν λόγω σχήμα. Τα ασφάλιστρα θα χρησίμευαν για την πληρωμή των ετήσιων τοκομεριδίων, που θα ανέρχονταν στο 12%-15%. Τα ομόλογα αυτά θα ήταν διαπραγματεύσιμα στη δευτερογενή αγορά και θα ρευστοποιούνταν κανονικά στο τέλος της περιόδου ασφάλισης, εάν δεν είχε συμβεί κάποια πανδημία. Σε περίπτωση επέλευσης μιας πανδημίας (επίσημη ανακοίνωση από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ή/και την πτώση του ΑΕΠ κατά συγκεκριμένο ποσοστό), οι επενδυτές δεν θα ελάμβαναν το επενδυμένο κεφάλαιο.

Τέτοια ομόλογα θα μπορούσε να εκδώσει και κάθε χώρα από μόνη της, ανάλογα με τις ανάγκες της. Το ποσό της έκδοσης δεν πρόκειται να καλύψει όλο το κόστος της πανδημίας, αλλά μπορεί να συμβάλει στις έκτακτες ανάγκες του τομέα υγείας, των αυξημένων επιδομάτων ανεργίας, της στήριξης των επιχειρήσεων κ.λπ.

Τα οφέλη από την έκδοση των Ομολόγων Πανδημίας είναι τα εξής: (α) τα ποσά που θα λάβει το κράτος είναι ασφαλιστικές αποζημιώσεις και δεν χρειάζεται να εξοφληθούν αργότερα, όπως με το δημόσιο χρέος, (β) η χρηματοδότηση προέρχεται κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα, ενώ ο δημόσιος τομέας επιβαρύνεται μόνο με τα ασφάλιστρα, (γ) προσφέρουν μια ελκυστική επένδυση για τους θεσμικούς επενδυτές, (δ) τα επιτόκια των ομολόγων καθορίζονται από την πανδημία και όχι από τον κίνδυνο της χώρας.

O Μιλτιάδης Νεκτάριος είναι καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιώς