Το τέλος της αποδοτικότητας

Οι οικονομολόγοι περιέργως αγνοούν την ανάγκη ανταλλαγής της αποδοτικότητας για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, κυρίως επειδή τα μοντέλα ισορροπίας τους θεωρούν το μέλλον απλώς επέκταση του παρόντος. Αλλά δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι αυτό που είναι αποτελεσματικό σήμερα θα είναι αποτελεσματικό αύριο και πάντα.

Η αποδοτικότητα είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο οι οικονομολόγοι ανησυχούν για την παραγωγικότητα της εργασίας στις προηγμένες οικονομίες. Αλλά αυτό αλλάζει σταδιακά.

Τρεις παράγοντες φαίνεται να εξηγούν αυτήν την αλλαγή. Πρώτον, η αυξανόμενη ανησυχία ότι η εστίαση μόνο στο τρέχον κόστος χρήσης πόρων θα καταστρέψει τους πόρους του πλανήτη. Επειδή αυτό που είναι φθηνό σήμερα μπορεί να γίνει απίστευτα ακριβό αύριο, πρέπει να επενδύσουμε σε βιώσιμες τεχνολογίες που μπορούν να αποφέρουν μακροπρόθεσμα οφέλη στην ανθρωπότητα, και όχι μόνο βραχυπρόθεσμα κέρδη για επιχειρήσεις και καταναλωτές. Δεύτερον, η COVID-19 μας έδειξε πόσο εύθραυστες είναι οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.

Τέλος, γίνεται ευρύτερα κατανοητό ότι η αναζήτηση αποδοτικότητας με οποιοδήποτε κόστος, είτε μέσω της παγκοσμιοποίησης είτε του αυτοματισμού, απειλεί την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα της απασχόλησης.

Οπως επεσήμανε ο Τζον Μέιναρντ Κέινς, το μέλλον είναι αβέβαιο. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύουμε ότι οι συνθήκες που επικρατούν σήμερα – στο ελεύθερο εμπόριο, τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, τον αυτοματισμό και που κάνουν αποδοτικούς τους μισθούς της φτώχειας – θα συνεχιστούν.

Πόσο βιώσιμη είναι μια ανεξέλεγκτη αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού; Συνεχίζουμε να πιστεύουμε στην επιστήμη και την εκπαίδευση για να περιορίσουμε την αύξηση του πληθυσμού στον χρόνο, αλλά δεν γνωρίζουμε πόσος χρόνος είναι διαθέσιμος.

Προς το παρόν, βλέπουμε την τεχνολογική πρόοδο αποκλειστικά μέσω της αποδοτικότητας και επιτρέπουμε τον ρυθμό της να καθορίζεται από τον ανταγωνισμό της αγοράς που μειώνει το κόστος. Η αρχή της προληπτικής εποπτείας συνεπάγεται την προσαρμογή της τεχνολογίας πάνω στους ανθρώπους και όχι το αντίστροφο.

Τέλος, πόσο βιώσιμη είναι μια καπιταλιστική πολιτική οικονομία που πρέπει να επιτρέπει στο χρηματοπιστωτικό της σύστημα να συντρίβεται περιοδικά με την αιτιολογία ότι είναι «αποτελεσματική» στη διαχείριση των κινδύνων; Μέχρι στιγμής, έχουμε φτάσει στην επιφάνεια μόνο τέτοιων ερωτήσεων. Αλλά καθώς η αποδοτικότητα και της βιωσιμότητας αλλάζει, η οικονομική σκέψη πρέπει να ακολουθήσει τα νέα δεδομένα.

Ο Ρόμπερτ Σκιντέλσκι είναι μέλος της Βουλής των Λόρδων της Βρετανίας και καθηγητής στο Warwick University.