Αλήθειες και μύθοι για μία «Απόπειρα Δολοφονίας»

Τα όρια της πολιτικής αντιπαράθεσης δοκιμάστηκαν τα τελευταία δέκα χρόνια στη χώρα. Σε πολλά επεισόδια πρωταγωνιστές εναλλάσσονταν σε πολιτικό χρόνο πρωτόγνωρα πυκνό. Τα κεντρικά πρόσωπα αναλώνονταν από την ταχύτητα των εξελίξεων, τη συχνότητα των μεταβολών και την ένταση των γεγονότων. Ελάχιστοι κατόρθωσαν να παραμείνουν στο προσκήνιο για το σύνολο της περιόδου, ένας εξ αυτών είναι ο Ανδρέας Λοβέρδος. Ως υπουργός ανέλαβε να διεκπεραιώσει επώδυνες τομές που έθιγαν μικρά, κυρίως όμως μεγάλα, συμφέροντα και τον έφεραν κάθε φορά στη πρώτη γραμμή του μετώπου της αντιπαράθεσης, με την οποία – όπως ο ίδιος αναφέρει στο τελευταίο βιβλίο του – είναι εξοικειωμένος και δεν την αποφεύγει εκ θέσεως.

Για την πρόθεση του βιβλίου ο αναγνώστης ενημερώνεται από την αρχή, αν και ο τίτλος αρκεί και δεν αφήνει αμφιβολίες. Ο σχεδιασμός εξόντωσης, όχι μόνο πολιτικής, σίγουρα ηθικής, υποστηρίζεται μέσα από την παράθεση δημόσιων γεγονότων και ιδιωτικών περιστατικών τα οποία ο Λοβέρδος, ως κεντρικό πρόσωπο, βίωσε. Σημειώνει την αντίφαση επί της οποίας οικοδομήθηκε η επίθεση εναντίον του όταν αναφέρεται στο περιεχόμενο της αγόρευσης απέναντι στην πρόταση σύστασης προανακριτικής επιτροπής την 21η Φεβρουαρίου 2018, όπου επιγραμματικά αναφέρθηκε στο προσωπικό του αποτύπωμα στην Ελλάδα της χρεοκοπίας και της κρίσης. Χαρακτηριστικές είναι επίσης οι αναφορές σε ιδιωτικές συζητήσεις με τους άλλους πρωταγωνιστές προτού εξελιχθεί το εναντίον τους σχέδιο, ή στη διαρροή περί κλήσης του ως υπόπτου, ενώ ο ίδιος βρίσκεται καθ’ οδόν, με την απορία να κυριαρχεί αλλά και τα ενδεχόμενα αυτής της εξέλιξης να είναι πλέον όλα ανοιχτά.

Η ένταση που κεφαλαιοποιήθηκε κατά τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’10 στο πολιτικό σκηνικό, από τις «αντιμνημονιακές» αντιπαραθέσεις έως τον τραγέλαφο του δημοψηφίσματος, εξέβαλε στην επόμενη περίοδο. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η πολιτική στρατηγική υπερέβη το πλαίσιο, εργαλειοποίησε θεσμούς και διαδικασίες και τους έθεσε στην εξυπηρέτηση ευρύτερων, υπόρρητων στοχεύσεων, ανοιχτών σε ερμηνείες και εξηγήσεις εκ των υστέρων. Στην αιχμή βρέθηκε ο Λοβέρδος και υπέστη τις επιπτώσεις.

Οποιος παρακολουθεί, έστω και σποραδικά, τα πολιτικά δρώμενα, το ύφος του κειμένου δεν θα τον ξενίσει. Το κείμενο αναπτύσσεται στη βάση επιχειρημάτων, παράθεσης και συνδυασμού γεγονότων. Ο λόγος είναι ακριβής, ιδιαιτέρως οξύς. Δεν αμφιταλαντεύεται για να εξηγήσει, αλλά υπενθυμίζει και συνδέει δεδομένα, αποδεικνύοντας την κεντρική θέση του. Φανερώνει πίστη για την τελική έκβαση, αλλά αποδίδει και την ένταση που ο συγγραφέας υπέστη. Χωρίς περιστροφές οριοθετεί τα στρατόπεδα, ιδιαιτέρως το αντίπαλο. Απέναντί του αποκαλύπτεται σταδιακά ένα οργανωμένο σύστημα ανθρώπων και μηχανισμών που υπερβαίνουν την πολιτική. Ωστόσο, ο συγγραφέας τονίζει συχνά στο κείμενο ότι τα μέσα που ο ίδιος διέθετε ήταν αμιγώς πολιτικά και η πίστη του σε αυτά παρέμεινε ακλόνητη. Εντούτοις στο βιβλίο αναφέρεται μια στιγμιαία ακραία σκέψη παρέκκλισης, που αναμφίβολα επιβεβαιώνει τη φόρτιση της περιόδου.

Τα τέσσερα κεφάλαια του βιβλίου αντιστοιχούν σε τέσσερις φάσεις που κορυφώνουν την εξέλιξη του δράματος, όπως αυτό εξελίχθηκε από τα τέλη του 2016 έως το καλοκαίρι του 2020. Τα φυσικά πρόσωπα κατονομάζονται στο σύνολό τους, ο τρόπος και ο βαθμός εμπλοκής τους σε ένα παρα-θεσμικό σύστημα εξουσίας που οργανώθηκε – όπως διαπιστώνει ο συγγραφέας – προκειμένου να εξυπηρετήσει πολιτικούς και οικονομικούς σκοπούς. Η έκταση και οι στόχοι του δεν έγιναν εξαρχής αντιληπτοί, αλλά δεν άργησε να καταστεί αισθητή η απειλή που επισείστηκε στα θεμέλια των θεσμών, της Δικαιοσύνης και της ίδιας της πολιτικής διαδικασίας.

Στο πρώτο κεφάλαιο ηθογραφούνται οι πρωταγωνιστές, σημειώνονται κομβικά πρόσωπα και σχέσεις. Χωρίς να εκδηλώνεται η επίθεση, εντοπίζονται διάσπαρτα επεισόδια που δεν συντονίζονται εμφανώς. Μόνο η εκ των υστέρων ανασκόπηση μπορεί να συνδέσει πληροφορίες και συμπεριφορές.

Στη συνέχεια εκδηλώνεται η επίθεση. Στο δεύτερο κεφάλαιο αναλύεται ο πυρήνας του επιχειρήματος. Παρουσιάζονται η σταδιακή εμφάνιση της απειλής και η αντίδραση. Οι εγγυήσεις των θεσμών αίρονται κάτω από την πίεση ενός συστήματος που δρα με εμφανή και κρυφή ατζέντα. Ο συσχετισμός δεν ευνοεί την πλευρά του συγγραφέα αλλά – παρά τον κίνδυνο – δεν κάμπτει το φρόνημά του.

Στο τρίτο κεφάλαιο διαφαίνεται η αρχή του τέλους. Η διαδικασία είναι μακρά και επίπονη, με τη μάχη καθημερινή. Τονίζεται ο προσωπικός αγώνας ως προϋπόθεση της συλλογικής επικράτησης, όπως τα γεγονότα και οι διαδικασίες τον κατέγραψαν.

Το τέταρτο κεφάλαιο περιγράφει τη δρομολόγηση της απεμπλοκής. Ούτε και σε αυτή τη φάση άκοπα, αποδομείται η επίθεση και αποκαλύπτονται στην κοινή θέα οι μηχανισμοί που στοχοποίησαν τον συγγραφέα για περισσότερο από τρία χρόνια.

Η προσωπική διάσταση διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο, άλλωστε η γραφή στο πρώτο ενικό την ενισχύει. Δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση για έπαρση από την πλευρά του Λοβέρδου. Αποκαλύπτονται η ένταση και η προσωπική αγωνία του ανθρώπου μπροστά στον κίνδυνο. Και αυτό μας θυμίζει τη φυσική διάσταση των πολιτικών με τους οποίους αποκτούμε μια εξ αποστάσεως ψευδή οικειότητα και η οποία μας οδηγεί λανθασμένα να τους διαχωρίζουμε από τη ανθρώπινή τους υπόσταση και τις συνεπακόλουθες αντιδράσεις. Η συχνή αναφορά στο περιεχόμενο προσωπικών μηνυμάτων συμπαράστασης από γνωστούς και αγνώστους επιβεβαιώνει αυτή την κρίσιμη πτυχή της συγκεκριμένης και κάθε πολιτικής ιστορίας.

Το βιβλίο θα μπορούσε να διαβαστεί ως πολιτικό θρίλερ, με αγωνία για την έκβασή του, αφού ο συσχετισμός δυνάμεων δεν φαίνεται αρχικά να ευνοεί τον κεντρικό ήρωα. Η μαχητικότητα ως βασικό όπλο ενισχύεται από την αυθόρμητη υποστήριξη των πολιτών αλλά και τη σύσσωμη κομματική οργάνωση. Στοιχεία επ’ ουδενί δεδομένα που κερδίζονται με προσωπικό αγώνα.

Δεν θα μπορούσε να διαβαστεί ως πολιτικό μανιφέστο. Ο αναγνώστης θα διακρίνει βεβαίως πολιτικές συγγένειες, οι οποίες ωστόσο δεν αρκούν. Παρότι η αφοσίωση στους θεσμούς προτάσσεται ως προϋπόθεση πολιτικής επικοινωνίας και στοιχειώδους συνεννόησης. Υπογραμμίζεται η ρητή διάκριση γένους με όσους τους υπονομεύουν και ακυρώνουν με τις πρακτικές τους τις εγγυήσεις που η λειτουργία των θεσμών διασφαλίζει στην πολιτική διαδικασία. Αυτό δεν το αποδίδει ο συγγραφέας σε ιδεολογικές βάσεις αλλά σε προσωπικές επιδιώξεις, στερούμενες ηθικού ερείσματος.

Σύμφωνα με την εισαγωγική δήλωση, ο αναγνώστης έχει στα χέρια του μια προσωπική μαρτυρία με πολιτικό κίνητρο. Ολόκληρη η περίοδος ωστόσο αποδείχθηκε ταυτοτικής σημασίας, τόσο για τον Λοβέρδο όσο και για το κόμμα του. Αναφορικά με τον βαθμό κατά τον οποίο θα προσδιορίσει το μέλλον, η απάντηση προφανώς δεν βρίσκεται στο βιβλίο. Ο αναγνώστης μπορεί να την αναζητήσει στο πεδίο της τρέχουσας πολιτικής.

Ο Χριστόφορος Σκαμνάκης είναι επίκουρος καθηγητής, Πάντειο Πανεπιστήμιο