Η αποτελεσματικότητα των συμμαχιών

Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν οι σύμμαχοι της Ελλάδας έχουν τη διάθεση να βοηθήσουν σε μια πιθανή σύγκρουση με την Τουρκία. Υπάρχουν δηλώσεις πολιτικών και στρατιωτικών ότι είμαστε «μόνοι». Στον αντίποδα αυτής της θέσης, η Ελλάδα, την τελευταία δεκαετία, ξετυλίγει μια δραστήρια εξωτερική πολιτική που αποσκοπεί στη διαμόρφωση ενός πλέγματος συμμαχιών, και στην ενεργή στήριξη των ελληνικών θέσεων από ΝΑΤΟ, ΕΕ, ΟΗΕ και άλλους διεθνείς οργανισμούς.

Σε μία σύγκρουση, οι συμμαχίες είναι η βασική προϋπόθεση για τη νικηφόρα έκβασή της και την επίτευξη των στόχων που έχουν τεθεί τόσο από τον επιτιθέμενο όσο και από τον αμυνόμενο. Σύμφωνα με τον Μάο Τσε Τουνγκ, η διεθνής υποστήριξη είναι ένας από τους τρεις όρους που εξασφαλίζουν τη νίκη. Οι άλλοι δύο είναι το ενιαίο εσωτερικό μέτωπο και η εσωτερική διάσπαση του εχθρού. Για τον επιτιθέμενο, η εύρεση συμμάχων είναι απλή διαδικασία, καθώς πάντα υπάρχουν πρόθυμοι να βοηθήσουν αποβλέποντας σε τυχόν μελλοντικά κέρδη ή εύνοιες. Εύγλωττο παράδειγμα είναι η υποστήριξη της Τουρκίας στο επιτιθέμενο Αζερμπαϊτζάν.

Ομως για τον αμυνόμενο, καθοριστικό στοιχείο για την εύρεση συμμάχων είναι το ειλικρινές ενδιαφέρον τους για την ακεραιότητα της χώρας που αμύνεται.

Τα κράτη – μέλη των συλλογικών συμμαχιών όπως ΟΗΕ, ΝΑΤΟ και ΕΕ αφιερώνουν πολύ χρόνο να συζητήσουν θέματα γενικά και αφηρημένα ή στην καλύτερη περίπτωση ελάχιστο χρόνο για τις πιθανές νέες αναδυόμενες απειλές. Φυσικά, δεν διαθέτουν καθόλου χρόνο για να συζητηθεί ένα πρόβλημα ασφαλείας ενός κράτους – μέλους, όταν μάλιστα η απειλή δεν ακουμπά το σύνολο της συμμαχίας ή του οργανισμού.

Στις συζητήσεις που γίνονται, τα κράτη – μέλη επιδίδονται σε ελιγμούς που εξυπηρετούν το εθνικό τους συμφέρον, πιστεύοντας πως το πρόβλημα δεν τους αφορά. Ετσι, η ανησυχία και η δράση για τη λύση του πιστεύουν ότι είναι

ευθύνη άλλων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο οργανισμός να ουδετεροποιείται και να αναστέλλονται όλες οι πρωτοβουλίες και οι δράσεις που θα μπορούσαν να λύσουν το πρόβλημα ασφαλείας.

Πέρα από αυτό, στους διεθνείς οργανισμούς τα μεγάλα και μικρά συμφέροντα των κρατών αναμειγνύονται μεταξύ τους με πολύπλοκό τρόπο και δημιουργούν δεσμούς και αλληλεξαρτήσεις, διαμορφώνοντας ένα status quo.

Η τάση που έχουν οι συμμαχίες είναι η διατήρηση αυτού του εσωτερικού status quo. Εάν ένα κράτος, όπως η Ελλάδα, έρθει στους διεθνείς οργανισμούς λέγοντας ότι απειλείται από έναν εχθρό που δεν αναγνωρίζεται ως κοινή απειλή από τα μέλη του οργανισμού, διαταράσσει τις εσωτερικές ισορροπίες και εντέλει το status quo του οργανισμού. Απότοκο αυτού είναι η χώρα με το πρόβλημα είτε να αγνοείται ή να χλευάζεται, είτε να αντιμετωπίζεται με εχθρικό τρόπο.

Στη βάση των παραπάνω, ο ΟΗΕ, το ΝΑΤΟ και η ΕΕ, λόγω της τάσης τους για τη διατήρηση των εσωτερικών τους ισορροπιών, δεν μπορούν να είναι αξιόπιστοι και αποτελεσματικοί σύμμαχοι μιας χώρας που υπερασπίζεται τα εθνικά της συμφέροντά και την εδαφική της ακεραιότητα, όπως η Ελλάδα.

Από την άλλη πλευρά, οι αποτελεσματικές αμυντικές συμμαχίες είναι οι προσαρμοσμένες και εστιασμένες στο πρόβλημα ασφαλείας που θα κληθούν να λύσουν και κινούνται από το ειλικρινές και αμοιβαίο ενδιαφέρον για την ασφάλεια των χωρών που συμμετέχουν. Οι συμμαχίες αυτές έχουν τη μορφή διμερών ή τριμερών ή τετραμερών αμυντικών συνεργασιών, όπως είναι αυτές που έχουν αναπτυχθεί στην Ανατολική Μεσόγειο και συμμετέχει η Ελλάδα.

Στο σημείο αυτό πρέπει να υπογραμμισθεί ότι κρίσιμο στοιχείο όλων των συμμαχιών είναι πως η χώρα που απειλείται πρέπει όχι μόνο να αναπτύξει τις απαραίτητες στρατιωτικές δυνατότητες για άμυνα, αλλά και να έχει διακηρύξει τη σταθερή πολιτική θέληση να πολεμήσει. Επιπλέον, σύμφωνα με τον Κλάουζεβιτς, ο αμυνόμενος προεξοφλεί την ξένη βοήθεια τόσο περισσότερο όσο η ύπαρξή του συμφέρει τους άλλους, έχοντας μια υγιή πολιτική και στρατιωτική κατάσταση.

Συνοψίζοντας, μια χώρα, όπως η Ελλάδα, για να πετύχει υψηλά οφέλη για την ασφάλειά της, μέσω συμμαχιών, πρέπει να συμμετέχει ενεργά στον ΟΗΕ, το ΝΑΤΟ και την ΕΕ ώστε όχι μόνο να λαμβάνει μέρος στις διαδικασίες διαμόρφωσης πολιτικών, αλλά και να πετυχαίνει τη νομιμοποίηση των αποφάσεων και δράσεών της. Ταυτόχρονα, πρέπει να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες και να πρωταγωνιστεί στη δημιουργία συμμαχιών και συμπράξεων στα Βαλκάνια και στην Ανατολική Μεσόγειο. Τέλος, αυτό που αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία η Ελλάδα μπορεί να οικοδομήσει ειλικρινείς συμμαχίες είναι η σταθερή αποφασιστικότητά της να συντηρεί ικανές στρατιωτικές δυνατότητες, και η πολιτική βούληση να τις χρησιμοποιήσει. Κανένας σύμμαχος δεν είναι πρόθυμος να τρέξει προς βοήθεια εάν η Ελλάδα δεν έχει τη θέληση να πολεμήσει για την προάσπιση των εθνικών της συμφερόντων.

Ο Δημήτρης Μπονώρας είναι αντιστράτηγος (ε.α.), επίτιμος υπαρχηγός ΓΕΣ