NON PAPER

Η σιωπή των αμνών και η κραυγή των λύκων

Με όρους ψυχολογίας λέγεται θυματοποίηση. Ο Σοπενχάουερ πάλι το έχει κάνει βιβλίο με τίτλο «Η τέχνη του να έχεις πάντα δίκιο». Ενα εγχειρίδιο περί εριστικής διαλεκτικής την οποία ο ίδιος περιγράφει ως την «τέχνη να λογομαχεί κανείς και να λογομαχεί με τέτοιον τρόπο ώστε να υπερασπίζεται επαρκώς τις θέσεις του είτε έχει δίκιο είτε άδικο». Και προσθέτει στην εισαγωγή του δοκιμίου του: «Σε μια αντιπαράθεση πρέπει να αγνοήσουμε την αντικειμενική αλήθεια ή μάλλον να την εκλάβουμε ως μια τυχαία συγκυρία και να επικεντρωθούμε μόνο στην υπεράσπιση της θέσης μας και στην αντίκρουση της θέσης του αντιπάλου». Στο κείμενο κυριαρχεί ένα σαρκαστικό χιούμορ αφού ο κορυφαίος φιλόσοφος, προφασιζόμενος ότι διδάσκει τη στρεψοδικία (όπως ο ίδιος έλεγε τη ρητορική) υποδεικνύει στους αναγνώστες του πώς να την αναγνωρίζουν και να την αντιμετωπίζουν.

Ο Πλάτωνας το λέει, δια του μύθου, ακόμη πιο παραστατικά στον Διάλογο περί έρωτος και ρητορικής. Στο δάσος, ο λύκος και το αρνί πίνουν νερό από το ίδιο ρυάκι. Ο πρώτος από τα ψηλά, κοντά στην πηγή, το δεύτερο από κάμποσα μέτρα χαμηλότερα. «Ε, τι κάνεις εκεί;» φωνάζει ο λύκος. «Λερώνεις το νερό που πίνω». «Μα αυτό δεν είναι δυνατόν αφού πρώτα πίνεις εσύ και μετά έρχεται το νερό σε μένα» απαντά το αρνί. «Ναι αλλά εδώ και έναν χρόνο τριγυρίζεις στο δάσος και διαδίδεις τα χειρότερα για μένα» συνεχίζει ο λύκος τον χαβά του. «Μα ούτε αυτό είναι δυνατόν διότι εγώ γεννήθηκα πριν από έξι μήνες» επιμένει το αρνί. «Εντάξει, μπορεί να μην το κάνεις εσύ αλλά το κάνει ο πατέρας σου και η μάνα σου» αποφασίζει ο λύκος και το κάνει μια χαψιά (όλο αυτό σε εντελώς ελεύθερη μετάφραση).

Ο λύκος είναι εκ των προτέρων αποφασισμένος να φάει το αρνί. Και αυτό που ψάχνει δεν είναι ακριβώς δικαιολογία αλλά ένα έρεισμα αυτοαπενοχοποίησης. Δεν τον ενδιαφέρει η αντικειμενική αλήθεια παρά μόνο η υπεράσπιση της θέσης του έστω και με μυθεύματα.

Ιδιωτικά βίτσια και δημόσιες αρετές

Οι όροι της ψυχολογίας, η χαλκευμένη «τέχνη του δίκιου» όπως αποκαλεί ο Σοπενχάουερ τη στρεψοδικία, οι λύκοι του Πλάτωνα περιγράφουν το ίδιο πράγμα και το φωτίζουν με τον ίδιο προβολέα. Τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας από τους εμπόρους του ηθικού πλεονεκτήματος. Και τον τρόπο με τον οποίον διακινούν την «πραμάτεια» τους στα σόσιαλ μίντια. Εκεί που το δίκαιο, το νόμιμο και το ηθικό δεν χρειάζονται καμιά απολύτως απόδειξη. Φτάνει να το βροντοφωνάξεις. Οπως φώναζε η Ντόμενα, μια μέγαιρα της γειτονιάς από το «10» του Καραγάτση, «Εγώ το κούτελό μου το έχω καθαρό» (δίνοντας, συγχρόνως, μπατσάκια στο μέτωπό της, λες και έφτανε αυτό για τεκμηρίωση). Χωρίς βέβαια στις ανάλογες διαδικτυακές συμπεριφορές να υπάρχει η στόφα του σπουδαίου λογοτέχνη που υπάρχει στο κείμενο.

(Ο Σαρτρ όμως – πολλοί φιλόσοφοι σήμερα – έλεγε ότι είμαστε αυτό που κάνουμε. Οχι αυτό που λέμε. Και δεν μου φαίνεται ότι είχε άδικο).

Η αυλή των τραυμάτων

Σαν μια λαϊκή αυλή της δεκαετίας του 1960 είναι σήμερα τα σόσιαλ μίντια. Με τις «κυρίες της αυλής» να κραδαίνουν τις σκούπες και τα φαράσια τους ενάντια σε όποιον παραβεί τα πρωτόκολλά τους περί ηθικής – όπως την αντιλαμβάνονται οι ίδιες. «Μπήκα στο προφίλ του και του τα έσουρα» διάβαζα σε σχόλιο. Φράση που, με αλλαγή μίας μόνο λέξης, με πήγε πολλές δεκαετίες πίσω, στις γειτονιές της Σύρου.

Κάποτε, το «κόντρα στο κατεστημένο» σήμαινε κόντρα στην καθεστηκυία τάξη και την υποκριτική ηθική. Σήμερα το κατεστημένο είναι το «πολιτμπιρό» των σόσιαλ. Και αντισυστημικός όποιος αψηφά τη χολή των τρολ.