Ενας βαλκάνιος statesman

Ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας, Ζόραν Ζάεφ, ανήκει σε μια σπάνια κατηγορία πολιτικών για τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση της χώρας του, τον Μάιο του 2017, πραγματοποίησε μια μεγάλη στροφή στην εξωτερική της πολιτική, εγκαταλείποντας πάγιες θέσεις οι οποίες είχαν διαμορφωθεί με διακομματική συναίνεση στις τάξεις του σλαβομακεδονικού πολιτικού κόσμου και απολάμβαναν αδιαμφισβήτητης απήχησης στη σλαβομακεδονική κοινή γνώμη. Το ζήτημα της «διαφωνίας για το όνομα» με την Ελλάδα είναι χαρακτηριστική περίπτωση.

Η θέση των Σκοπίων, όπως είχε αποκρυσταλλωθεί ήδη από τη δεκαετία του 1990, με υποστήριξη τόσο της Σοσιαλδημοκρατικής Ενωσης όσο και του VMRO, ήταν ότι δεν συζητάμε καμία αλλαγή στο συνταγματικό όνομα της χώρας μας («Δημοκρατία της Μακεδονίας»), παρά μόνο για τις διμερείς σχέσεις μας με την Ελλάδα. Ο Ζάεφ πραγματοποιώντας μια ριζική στροφή – και εγκαταλείποντας την άποψη του πρώτου προέδρου Κίρο Γκλιγκόροφ, ότι δηλαδή δεν χρειάζεται να διαπραγματευτούμε με την Ελλάδα διότι «ο χρόνος δουλεύει για τη Μακεδονία» – διαπραγματεύτηκε ουσιαστικά με την Αθήνα, φτάνοντας στον συμβιβασμό που αποτυπώθηκε στη Συμφωνία των Πρεσπών. Ενας συμβιβασμός που πραγματοποιήθηκε στο όνομα της εξομάλυνσης των διμερών σχέσεων της Βόρειας Μακεδονίας με γειτονικές χώρες καθώς και της ευρωατλαντικής της πορείας. Διότι ο Ζάεφ είναι πεπεισμένος ότι η ευημερία της χώρας του εξαρτάται από την ένταξή της σε ευρωατλαντικούς θεσμούς. Δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Οπως ανέφερε χαρακτηριστικά σε πρόσφατή του τηλεοπτική συνέντευξη: «Σκεφτείτε τι θα είχαμε κερδίσει αν είχαμε ενταχθεί στην ΕΕ από το 2013 (αναφερόμενος στην περίπτωση της Κροατίας). Για τα νοσοκομεία, τα σχολεία, τους δρόμους μας…».

Η ίδια βαθιά του πεποίθηση, για την ανάγκη υπέρβασης των διαφορών με τους γείτονες, χαρακτηρίζει και τη στάση του στην τρέχουσα, δύσκολη συγκυρία των σχέσεων Σκοπίων – Σόφιας: επιχειρεί – σε κόντρα των συνεχόμενων κατηγοριών ότι ακολουθεί μια «ενδοτική στάση» – να εξαντλήσει όλα τα περιθώρια διαλόγου με τη βουλγαρική κυβέρνηση σε μια προσπάθεια να αρθεί το αδιέξοδο στο οποίο οδηγήθηκαν οι σχέσεις Σκοπίων – Σόφιας καθώς και το βουλγαρικό βέτο στην έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Βόρειας Μακεδονίας. Ερωτούμενος μάλιστα γιατί δεν έχουν υιοθετήσει και στα Σκόπια τις δικές τους «κόκκινες γραμμές», όπως στη Σόφια με την κυβερνητική διακήρυξη που υιοθετήθηκε τον Οκτώβριο του 2019, υπογράμμισε την ανάγκη να διατηρήσει η κυβέρνηση την ευχέρεια των διαπραγματευτικών της κινήσεων καθώς «αν είχαμε καθίσει σε ένα τραπέζι οι ηγέτες όλων των κοινοβουλευτικών κομμάτων ο καθένας μας θα επιχειρούσε να δείξει ότι είναι μεγαλύτερος πατριώτης…». Η πολιτική στάση του Ζόραν Ζάεφ είναι το λιγότερο αξιοσημείωτη για τα δεδομένα της περιοχής και θα πρέπει να αναγνωριστεί έμπρακτα. Η Αθήνα έχει κάθε συμφέρον να αντιμετωπίσει την κυβέρνηση Ζάεφ ως εταίρο της Ελλάδας στα Βαλκάνια και να καλλιεργήσει στενές σχέσεις μαζί της. Αλλωστε αποτελεί αυτή τη στιγμή και την καλύτερη πολιτική «εγγύηση» για την εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών.

Ο Γεώργιος Χρηστίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής το τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και ερευνητής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)