Φυσικές καταστροφές και επικίνδυνα κτίρια

COVID is just one of the many problems

we and the planet face now and in the future.

It is the science that you do that gives hope.

(prof. Bruce Hammock – University of California – Davis)

Αναρωτιέμαι: Ποιος τελικά καθορίζει την επικαιρότητα; Η κοινωνία ή τα ΜΜΕ ή μάλλον και τα δυο μαζί; Ο Αρης και η Κλαίρη που έφυγαν αγκαλιασμένοι από τη ζωή πριν από μερικές μέρες στη Σάμο ή η Δανάη της δεύτερης τάξης Δημοτικού που ρώτησε τη μητέρα της αν τα μικρά παιδιά πεθαίνουν… Δυστυχώς δεν μας αφήνει ο Λεβιάθαν της ελληνικής Δημόσιας Διοίκησης να ελπίσουμε ότι κάτι θα ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα. Και ξαναήρθαν στην επικαιρότητα οι φυσικές καταστροφές και τα κτίρια. Και μαζεύτηκαν άρον άρον στο κλεινόν άστυ οι επιτροπές των δημόσιων φορέων με τους αρμόδιους υπουργούς κ.λπ. κ.λπ. να αντιμετωπίσουν τα χρόνια προβλήματα ως νέοι Επιμηθείς, λες και τώρα μόλις ανακάλυπταν τι σημαίνει αυθαίρετη δόμηση, πολεοδομία, χωροταξία, Πολιτική Προστασία, Τοπική Αυτοδιοίκηση και άλλα τινά.

Και όλοι στη χώρα μας δηλώνουμε ειδικοί επί παντός επιστητού (Τσαρούχης), αλλά στην καταστροφή όλοι ξαναδηλώνουμε αναρμόδιοι, τουτέστιν ανεύθυνοι (δασικοαστικές πυρκαγιές, πλημμύρες, σεισμοί, μεσογειακοί κυκλώνες, περιβαλλοντικές μολύνσεις κ.λπ.)… Δεν είναι ο σκοπός μου να επαναλάβω αυτά που ειπώθηκαν επανειλημμένως αλλά να επικεντρωθώ σε ένα-δυο σημεία που θεωρώ ιδιαίτερης σημασίας:

• Απογραφή κτιρίων. Γίνεται κάθε 10 χρόνια από την ΕΛΣΤΑΤ απογραφή πληθυσμού και κατοικιών. Η απογραφή κατοικιών δεν αποτυπώνει τον ακριβή πληθυσμό των κτιρίων, πολύ δε περισσότερο δεν αναφέρεται σε δομικές λεπτομέρειες. Ετσι έχουμε μόνο κάποιες βασικές πληροφορίες, οι οποίες φυσικά μάς οδηγούν σε χρήσιμα ανθρωπογεωγραφικά συμπεράσματα (αστικοποίηση, ανάπτυξη, κατασκευαστική δραστηριότητα κ.ά.), χωρίς να περιγράφουν τη δομοστατική εικόνα των κτιρίων. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ (2011), το σύνολο των κτιρίων της χώρας ανερχόταν σε 6.372.000, από τα οποία τα 4.122.00 ήσαν κατοικούμενα και τα 2.250.00 κενά (με την προηγηθείσα σημαντική επιφύλαξή μου). Μία περαιτέρω έρευνα του συναδέλφου κ. Κοσμά Στυλιανίδη αναφέρεται σε προσέγγιση-εκτίμηση για το έτος 1920 ενός αριθμού ίσου με το 60%-65% των υφισταμένων προ του 1985 (έτους σοβαρής αναθεώρησης του Αντισεισμικού Κανονισμού).
• Εχω και άλλες φορές αναφερθεί στη σημασία της ανάλυσης διακινδύνευσης (risk analysis) και του αποδεκτού κινδύνου (acceptable risk) από μια σύγχρονη κοινωνία και μια υπεύθυνη πολιτική εξουσία. Το σύνολο σχεδόν των λεγόμενων κανονισμών ασφαλείας έχει ως πρώτη προτεραιότητα την ανθρώπινη ζωή και σωματική ακεραιότητα και έπεται η εξασφάλιση της περιουσίας, ιδιωτικής ή δημόσιας. Στις φυσικές καταστροφές επομένως ως μηχανικοί θα προτάξουμε την ασφαλή εκκένωση κτιρίων και οικισμών. Αυτό προϋποθέτει φυσικά σχεδιασμό εκκένωσης (evacuation plans). Με αφορμή την πυρκαγιά στο Μάτι μελετάμε στον διεθνή οργανισμό ISO τις περιπτώσεις χώρων προσωρινής διαφυγής εντός των κτιρίων (shelters-in place). Στο γενικό πρόβλημα της διαφυγής χρησιμοποιούμε προσομοιώσεις (modelling, simulations) προβλέποντας τους απαιτούμενους χρόνους, αναλόγως των ειδικών συνθηκών κάθε περίπτωσης (π.χ. σενάρια πυρκαγιών, προβλέψεις σεισμικών μεγεθών, κυκλοφορία, τοπικές συνθήκες κ.λπ.)

Για τα ιστορικά και τα διατηρητέα κτίρια έχω ασχοληθεί ιδιαίτερα πολλές φορές (βλ. «ΤΑ ΝΕΑ», 9/9/2020), τονίζοντας την ανάγκη ορθολογικών και σφαιρικών επιστημονικών προσεγγίσεων. Ομολογώ όμως ότι στη χώρα μας σπανίως συνάντησα «ευήκοα ώτα, χωρίς φυσικά να τρέφω και μαξιμαλιστικές αυταπάτες…»

Ο Κυριάκος Παπαϊωάννου είναι ομότιμος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΑΠΘ