Η επέτειος απαιτεί υπευθυνότητα

Με τις χθεσινές δηλώσεις του, ως προς την επέτειο του Πολυτεχνείου, ο Πρωθυπουργός φάνηκε πλέον να υιοθετεί μια κάπως διαφορετική στάση, η οποία, αν είχε επιλεγεί εξ αρχής, θα είχε κατά την άποψή μου καταστήσει περιττές τόσο τις προβληματικές – πολιτικά και συνταγματικά – αποφάσεις που προηγήθηκαν όσο και την ανταλλαγή, ένθεν κακείθεν, απαράδεκτων από κάθε άποψη κατηγοριών. Ειδικότερα:

Α. Ο όλος χειρισμός της υπόθεσης ξεκίνησε, δυστυχώς, με μονομερείς και απόλυτα διατυπωμένες εξαγγελίες απαγόρευσης κάθε μορφής συνάθροισης, παραβλέποντας το ότι στην επέτειο του Πολυτεχνείου το εμβληματικό γεγονός δεν είναι η κρατική οργάνωσή της – όπως συμβαίνει με τις εθνικές επετείους των οποίων έγινε, κακώς, επίκληση – αλλά ένας παραδοσιακός εορτασμός, με επίκεντρο την άσκηση του δικαιώματος του συνέρχεσθαι. Στη συζήτηση στη Βουλή, που επακολούθησε, ο Πρωθυπουργός κινήθηκε εν πολλοίς στο ίδιο μήκος κύματος, αποφεύγοντας να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες αλλαγής γραμμής πλεύσης, που του έδωσαν όλα σχεδόν τα κόμματα, προκειμένου να αναζητηθούν οι προσφορότερες δυνατές λύσεις (έστω και σε συμβολικό επίπεδο, λόγω της κρισιμότητας των προβλημάτων της πανδημίας).

Β. Το αποτέλεσμα ήταν μια καθ’ όλα άστοχη και συνταγματικά εκτεθειμένη απόφαση του Αρχηγού της Αστυνομίας, η οποία επικαλείται μεν γενικά το Σύνταγμα πλην όμως εντελώς προσχηματικά, αφ’ ενός μεν διότι η ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 5 Παρ. 4 αφορά άλλο δικαίωμα – την ελευθερία της κίνησης – που υπόκειται σε άλλους περιορισμούς, αφ’ ετέρου δε διότι το άρθρο 11, όσο και αν το τανύσει κανείς, δεν επιτρέπει γενική προληπτική απαγόρευση. Αυτό δε ισχύει ακόμη και αν δεχθούμε την παρατραβηγμένη άποψη ότι κάποιος από τους δύο ειδικούς περιορισμούς (: «δημόσια ασφάλεια» και «σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής»), που μπορούν να δικαιολογήσουν μια τοπικά προσδιορισμένη απαγόρευση, αρκούν για να καλύψουν και ζητήματα δημόσιας υγείας.

Το μόνο που απομένει, στην πραγματικότητα, είναι η Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ) του Μαρτίου του 2020 (και ήδη ν. 4683/2020), η οποία ναι μεν προβλέπει μια τέτοια γενική προληπτική απαγόρευση πλην όμως δεν αρκεί, για τρεις κυρίως λόγους:

Πρώτον, διότι το Σύνταγμα δεν μπορεί να ερμηνεύεται μέσω μιας ΠΝΠ, όπως θεωρώ ότι έκαναν κάποιοι συνάδελφοι.

Δεύτερον, διότι σε κάθε περίπτωση έχουν ψηφισθεί, τέσσερις μήνες μετά την ΠΝΠ (δηλ. τον Ιούλιο), ένας ειδικός νόμος για τις συναθροίσεις (4703/20) και ένα σχετικό π.δ. (73/2020), που δεν έχουν ενσωματώσει, παρά την προηγηθείσα εμπειρία, καμία δυνατότητα να επιβάλλεται από τον Αρχηγό της Αστυνομίας – έστω κατ’ εξαίρεσίν και υπό προϋποθέσεις – μια τέτοια γενική προληπτική απαγόρευση για λόγους πανδημίας. Πρόκειται βέβαια, όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια, για μια συνειδητή επιλογή δεδομένου ότι πριν από λίγες μόλις ημέρες (6 και, με τροποποίηση, 11/11) εκδόθηκε Κοινή Υπουργική Απόφαση, που εξαίρεσε ρητά τις δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις του άρθρου 11 Σ από τη δυνατότητα μιας τέτοιας απαγόρευσης. Και το αποκορύφωμα βέβαια είναι ότι τη βάση για την Υπουργική αυτή Απόφαση αυτή αποτέλεσε η «από 4.11.2020 εισήγηση της Εθνικής Επιτροπής Προστασίας Δημόσιας Υγείας έναντι του κορωνοϊού COVID-19», την οποία όμως χρησιμοποίησε παραπλανητικά, λίγες μόνο μέρες μετά, και ο Αρχηγός της Αστυνομίας για να αποδείξει ότι αυτή, δήθεν, είναι η γνώμη που προβλέπεται στην ΠΝΠ (άρθρο 68 Παρ. 2 του ν. 4683) προκειμένου να επιβληθεί, πλέον, αντίθετα με την ΚΥΑ, απαγόρευση και των δημόσιων υπαίθριων συναθροίσεων…

Τρίτον, διότι σε κάθε περίπτωση μια τέτοια γενική προληπτική απαγόρευση όχι μόνον ισοδυναμεί στην πράξη με απαράδεκτη συνταγματικά (ακόμη και με το άρθρο 48) αναστολή του δικαιώματος αλλά και παραβιάζει εμφανώς την συνταγματική αρχή της αναλογικότητας, σύμφωνα με την οποία έπρεπε να είχαν αναζητηθεί όλοι οι πρόσφοροι δυνατοί τρόποι για την μερική και συμβολική έστω άσκηση του δικαιώματος του συνέρχεσθαι.

Ωστόσο, με δεδομένο ότι αυτό έχει ήδη προταθεί από πολλές πλευρές, εν τέλει δε και από την ίδια την κυβέρνηση, ελπίζω και εύχομαι, έστω και στο παρά πέντε, να επικρατήσει η λογική και η συναίσθηση της κρισιμότητας των περιστάσεων και να συμφωνηθεί μια κοινή στάση όλων των κομμάτων, ώστε να αποφευχθούν μάταιες, άγονες αλλά και προσβλητικές για την μνήμη του Πολυτεχνείου αντιπαραθέσεις.

Ο Γιώργος. Χ. Σωτηρέλης είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών