Ο Ομπάμα κέρδισε τον Τραμπ

Πριν από μερικά χρόνια, ένα μήνα πριν από το τέλος της θητείας του Μπαράκ Ομπάμα, ο γνωστός μας Πολ Κρούγκμαν είχε γράψει αναφερόμενος στην ιστορική αποτίμηση της περιόδου του τότε αμερικανού προέδρου ότι «η σημαντικότητα της προεδρίας του Ομπάμα θα κριθεί από όσα θα συμβούν μετά τη διαδοχή του». Αυτό που επισήμανε, στη λήξη της προεδρίας του Ομπάμα, ήταν ότι για να καταλάβουμε αν και κατά πόσο ήταν σημαντική, θα πρέπει να δούμε όχι το έργο που αφήνει πίσω του ο απερχόμενος πρόεδρος, αλλά κατά πόσο το έργο αυτό θα δώσει καρπούς. Τα μέλλοντα θα έκριναν τα προηγούμενα.

Είχα βρει λίγο υπερβολική τότε αυτή την παρατήρηση, γιατί ειδικά μετά την πρώτη του τετραετία στον Λευκό Οίκο ο Ομπάμα δημιούργησε ένα είδος βεβαιότητας ότι υπήρξε παρεμβατικός περισσότερο από οραματιστής και πρακτικός περισσότερο από μεταρρυθμιστής – οράματα και μεταρρυθμίσεις, ως γνωστόν απαιτούν πάντα χρόνο κι ο Ομπάμα χρόνο πολύ δεν είχε. Ο Ομπάμα έφυγε  κάνοντας λιγότερα από όσα υποσχέθηκε, αλλά και αφήνοντας την αίσθηση ότι έφυγε απότομα: η παρουσία του θα μπορούσε να είναι χρήσιμη και στα επόμενα χρόνια. Ο Κρούγκμαν υπονοούσε ότι από τη στιγμή που ο Ομπάμα δεν θα υπήρχε πια στον Λευκό Οίκο θα ήταν απίθανο το έργο του να έχει συνέχεια. Επί της ουσίας έλεγε ότι το έργο του Ομπάμα ήταν ο ίδιος ο Ομπάμα και δεν ξέρω για πόσους πολιτικούς στη γη μπορεί κανείς να το πει αυτό. Και μετά ήρθε ο Ντόναλντ Τραμπ.

Παρακολουθώντας όλη την παρουσία του Τραμπ, από τον καιρό της νικηφόρας καμπάνιας του μέχρι την ήττα του, πίστευα ότι ο Τραμπ ήταν η απόλυτη απόδειξη της ήττας του Ομπάμα – η αίσθηση που είχα ήταν ότι κάποιο μαγικό χέρι της ιστορίας διέγραψε όλα τα προηγούμενα. Ο Τραμπ δεν ήταν απλά το αντίθετο του Ομπάμα: ήταν η απόδειξη ότι δεν εκτιμήθηκε ούτε το έργο του Ομπάμα, ούτε κι ο ίδιος ο Ομπάμα.

Οι εναλλαγές των δημοκρατικών και των ρεπουμπλικάνων προέδρων στον Λευκό Οίκο μαρτυρούν ότι οι Αμερικανοί δεν φοβούνται τις αλλαγές, αλλά στην πραγματικότητα σε σημαντικούς τομείς πάντα οι ΗΠΑ είχαν μια συνέχεια. Ειδικά σε τομείς που είχαν να κάνουν με την εξωτερική πολιτική, τον σεβασμό στο Σύνταγμα και στους θεσμούς, οι αμερικανοί πρόεδροι είναι συνήθως ίδιοι. Ηταν τουλάχιστον. Γιατί ο Τραμπ ήταν μια κατηγορία μόνος του.

Ο τραμπισμός δεν ήρθε με τον Τραμπ, προφανώς υπόβοσκε και στα χρόνια του Ομπάμα. Η αδυναμία, όχι των Δημοκρατικών, αλλά κυρίως όλων όσων ασχολούνται με τον πολιτισμό, τη διανόηση, τα κοινωνικά δικαιώματα και εν μέρει και με την ενημέρωση στις ΗΠΑ, να διακρίνουν αυτή την Αμερική που ο Τραμπ εκπροσώπησε, υπήρξε μια αποτυχία χωρίς προηγούμενο. Εφταιγε η ηπιότητα της δεύτερης θητείας του Ομπάμα που λειτούργησε σαν ηρεμιστικό ή σαν χαλάκι για να κρυφτεί η εσωτερική διαίρεση των ΗΠΑ; Πιθανόν. Οπως και να ‘χει ο Τραμπ με την επιθετικότητά του, την αλαζονεία του, την απόλυτη έλλειψη σεβασμού σε όσους μαζί του διαφωνούν, την κρυφορατσιστική συμπεριφορά του και την κολακεία του λευκού ξενόφοβου Αμερικανού ήταν σαν να ακυρώνει μέρα με τη μέρα το έργο του Ομπάμα. Αλλά η ιστορία λέει συμβαίνει, δεν είναι απαραίτητα και μη αναστρέψιμο.

Χρειάστηκε ο Covid-19 για να γελοιοποιήσει την αλαζονεία του Τραμπ; Σίγουρα. Ομως αν ο άχρωμος Τζο Μπάιντεν κέρδισε τελικά εύκολα αυτό οφείλεται στον Ομπάμα: όχι μόνο στο γεγονός ότι ο ίδιος ανέλαβε να τρέξει δίπλα του, αλλά κυρίως στην ανάμνηση της προεδρίας του. Αν ο Μπάιντεν κέρδισε με ρεκόρ ψήφων είναι γιατί η θητεία του Ομπάμα, όχι απλά δεν ακυρώθηκε, αλλά λειτούργησε τελικά με ένα τρόπο καταλυτικό: παρά το σόου, ο κλόουν Τραμπ δεν κατάφερε να σβήσει την εικόνα ενός πραγματικού προέδρου. Ο ρόλος του Ομπάμα, ως προέδρου ουμανιστή, μεταρρυθμιστή και ψύχραιμου υπολογιστή αποδείχτηκε σημαντικότερος ίσως από το έργο του. Δεν ξέρω τι λέει ο Κρούγκμαν, αλλά τελικά η σημαντικότητα της προεδρίας του Ομπάμα έκρινε τη μάχη εναντίον του Τραμπ.