Ο Σωτήρης και οι «σωτήρες»

Οι κρίσεις – οικονομικές, πολιτικές, ιδεολογικές, πολιτισμικές – κάνουν, κατά κανόνα, τις κοινωνίες πιο συντηρητικές. Αυτό καταγράφει τουλάχιστον η Ιστορία, ειδικά των τελευταίων δεκαετιών. Φαίνεται λογικό εκ πρώτης όψεως. Η αναδίπλωση που συνεπάγονται, προκαλούν την εσωστρέφεια, κάτι που δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ασφάλειας – αυτή που έχουμε ανάγκη ακόμη και αν ξέρουμε ότι στην πραγματικότητα δεν μας προσφέρει τίποτα – όταν ο κόσμος, γύρω μας, τραμπαλίζεται.

Αυτή θα ήταν η καλή εξήγηση για τον κουρνιαχτό που σήκωσε το «Σωτήρης» του Κυριάκου Μητσοτάκη προς τον κύριο Τσιόδρα, κατά τη διάρκεια της ζωντανής μετάδοσης της συνέντευξης Τύπου που έδωσαν την περασμένη Πέμπτη, τότε που μας ανακοινώθηκε ο δεύτερος γύρος του lockdown. Το θέμα βέβαια είναι αν θα ήταν και η σωστή. «Δεν νομίζω Τάκη» που έλεγε και μια παλιά τηλεοπτική διαφήμιση. Το θέμα πήρε μια διάσταση που, στην ειδησεογραφία των ημερών, δεν δικαιολογείται από κανέναν παροξυσμό συντηρητισμού και προσήλωσης στους τύπους. Ούτε καν από αυτήν την αντίληψη της πραγματικότητας που έκανε την ορχήστρα του Τιτανικού να συνεχίζει να παίζει βαλσάκια και καντρίλιες όταν το πλοίο βυθιζόταν.

Αν, ύστερα από τις μέρες που μεσολάβησαν, δει κάποιος σφαιρικά τη διακίνηση αυτού του «αποτρόπαιου και θανάσιμου ατοπήματος» του Πρωθυπουργού, εύκολα θα καταλάβει ότι πρόκειται για ένα κατασκευασμένο θέμα. Προσφέρεται άλλωστε για πολλά. Από βαθυστόχαστες αναλύσεις περί προσωπικού και αστικού πολιτισμού έως καλαμπούρια προς άγραν διαδικτυακών likes. Ετσι έγινε viral (εκ του virus) και έδωσε άλλοθι να αναπτυχθεί ένας αντιπολιτευτικός λόγος που, πίσω από τα αστεία περί «Σωτήρη», αναμασά σχήματα χιλιοειπωμένα και ξεπερασμένα από την πραγματικότητα, όπως, για παράδειγμα, το άνοιγμα του τουρισμού, Νοέμβρη μήνα και με έκρηξη των κρουσμάτων σε μη τουριστικές περιοχές της Βόρειας Ελλάδας. Και, εν πάση περιπτώσει, ακούγεται παράδοξο «τάγματα εφόδου» που είχαν ως αιχμή του δόρατος εναντίον του Κυριάκου Μητσοτάκη πριν ακόμη γίνει πρωθυπουργός, το «Κούλης», να παθαίνουν πολιτισμικό σοκ εξαιτίας του «Σωτήρης». Τόσο παράδοξο δηλαδή, που αυτοακυρώνεται.

Τα μικροαστικά

Πλην αυτών, η προσφώνηση «Σωτήρης» ενόχλησε και τους «φρουρούς της πολιτικής ευπρέπειας» που, ανεξαρτήτως κομματικής τοποθέτησης, μίλησαν και έγραψαν περί προσχημάτων αλλά και ουσίας του αστικού πολιτισμού που δεν επιτρέπουν να αποκαλείς έναν καθηγητή Πανεπιστημίου με το μικρό του όνομα και μάλιστα σε ζωντανή μετάδοση.

Εδώ υπάρχει μια παρανόηση. Αν θυμηθούμε, ακόμη και από τις παλιές ελληνικές ταινίες, ένα από τα «στοιχεία του διαβατηρίου» που επέτρεπε στους μικροαστούς να περάσουν στην αστική τάξη ήταν η αντικατάσταση του ενικού από τον πληθυντικό. Το «με το σεις και με το σας» που λέγαμε κοροϊδευτικά. Α λα μανιέρ ντε μαντάμ Σουσού. Εκείνο το «κυρ Φώτης» και το «κυρά Παναγιώτα», τα οποία δικαιολογούσαν τον ενικό, που έγιναν «κύριος Φώτης» και «κυρία Παναγιώτα» μετά πληθυντικού.

Αυτό όμως αποτυπώνει την εντύπωση του μικροαστού περί του τι είναι αστική ευγένεια. Η οποία δεν έχει παγιωμένους κανόνες ως προς το πώς απευθυνόμαστε σε τρίτους. Το by the book είναι εμμονή μικροαστικών κοινωνιών. Ο αστικός πολιτισμός, όπως ο φιλελευθερισμός, ευνοεί την …ιδιωτική πρωτοβουλία. Ο καθείς, ανάλογα με τις συνθήκες και το «ένστικτό» του δημιουργεί τους δικούς τους τύπους. Είναι χαρακτηριστικό το ότι ο Χρήστος Λαμπράκης, συνήθιζε να απευθύνεται σε τρίτους με το μικρό τους όνομα αλλά στον πληθυντικό.

Ο Τζο και η Καμάλα

Πολύ θα ήθελα να ξέρω πως αντιδρούν αυτοί – που τάχα μου ή στ’ αλήθεια – ενοχλήθηκαν από το «Σωτήρης» του Πρωθυπουργού στις χρωματιστές κάλτσες και στα σαρίκια του πρωθυπουργού του Καναδά Τζάστιν Τριντό. Φαντάζομαι επίσης ότι θα ενοχλήθηκαν παράφορα όταν ο νεοεκλεγείς πρόεδρος των ΗΠΑ είπε για την αντιπρόεδρό του «η Καμάλα είναι μέλος της οικογένειάς μου».