Βρισκόμαστε προ συνταγματικής κρίσης;

Από την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ το 2016, πολλοί αναρωτιούνται εάν οι ΗΠΑ βρίσκονται ή οδεύουν σε «συνταγματική κρίση». Λόγω της παρέμβασης του προέδρου στην έρευνα του εισαγγελέα Μιούλερ για τη ρωσική ανάμειξη στην εκλογή του, λόγω των φραστικών του επιθέσεων σε δημοσιογράφους και δικαστικούς, λόγω του ότι διέλυσε κάθε κανόνα πολιτικής ορθότητας.

Μια συνταγματική κρίση, που αποτελεί ένα σημείο καμπής που ίσως οδηγεί στη διάλυση ή τη μεταμόρφωση του συστήματος, δεν έχει συμβεί. Ομως τώρα φαίνεται εξαιρετικά πιθανή. Δεν μιλάω για τις εκλογές (αν και μπορεί να προκληθεί συνταγματική κρίση εάν η διαφορά είναι πολύ μικρή ή εάν ο Τραμπ αρνηθεί να εγκαταλείψει τον Λευκό Οίκο). Αναφέρομαι σε μια κρίση που μπορεί να συμβεί ακόμα και εάν ο Τραμπ χάσει. Αυτή η κρίση μπορεί να προκύψει από μια ένταση που υπάρχει σε όλη την αμερικανική ιστορία: μεταξύ των δικαστηρίων και ενός δημοκρατικού συστήματος που δίνει την υπέρτατη εξουσία στον λαό.

Στην αμερικανική ιστορία υπήρξαν δύο συνταγματικές κρίσεις. Και οι δύο αφορούσαν σύγκρουση ανάμεσα στο Ανώτατο Δικαστήριο και αιρετούς αξιωματούχους που είχαν τη στήριξη της κοινής γνώμης. Με δεδομένη την αυξημένη πολιτική μεταβλητότητα σήμερα, δεν μπορούμε να ξέρουμε τι μορφή θα πάρει η επόμενη συνταγματική κρίση, όμως έχουμε ένα περίγραμμα. Οπως και στις προηγούμενες ανάλογες κρίσεις, οι συντηρητικοί έχουν τον έλεγχο του Ανώτατου Δικαστηρίου, αλλά χάνουν τη μάχη της κοινής γνώμης. Από τη δεκαετία του 1980, συντηρητικές αποφάσεις έχουν περιορίσει τους οικονομικούς ελέγχους και στήριξαν το δικαίωμα στην οπλοκατοχή, περιόρισαν την προστασία για φυλετικές μειονότητες και διάβρωσαν το δικαίωμα στην άμβλωση. Πρόσφατα, περιόρισαν πολύ το εύρος του νόμου Ομπάμα σχετικά με την υγειονομική περίθαλψη για όλους.

Δεύτερον, οι Δημοκρατικοί δεν πιστεύουν πια ότι οι Ρεπουμπλικανοί θα σεβαστούν τους κανόνες όσον αφορά τους διορισμούς δικαστικών. Ο συνδυασμός του συντηρητικού Ανώτατου Δικαστηρίου με την έλλειψη εμπιστοσύνης οδηγεί τους Δημοκρατικούς να παίξουν πιο σκληρά. Πολλοί προτρέπουν τον Μπάιντεν, εάν εκλεγεί, να αυξήσει τον αριθμό των μελών του Ανώτατου Δικαστηρίου – από 9 σε 13 – ορίζοντας 4 νέους δικαστές και αποκτώντας έτσι προοδευτική πλειοψηφία 7-6.

Η σημασία αυτής της πρότασης είναι τεράστια. Μια παρόμοια απόπειρα του Ρούζβελτ ηττήθηκε και προκάλεσε μεγάλη πολιτική ζημιά στην προεδρία του. Ο Μπάιντεν, παρά το μετριοπαθές του ένστικτο, δεν έχει απορρίψει αυτή την ιδέα, φοβούμενος την αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος. Ομως το πρόβλημα του Μπάιντεν δεν είναι η Αριστερά – είναι ή θα είναι το Ανώτατο Δικαστήριο. Στην προεκλογική εκστρατεία υποσχέθηκε υγειονομική περίθαλψη και καλύτερη αντιμετώπιση της πανδημίας – δύο τομείς προς τους οποίους οι συντηρητικοί δικαστές δείχνουν εχθρότητα.

Εάν ο Μπάιντεν κερδίσει την προεδρία και αποκτήσει πλειοψηφία στα δύο σώματα του Κογκρέσου – την οποία χρειάζεται για να αλλάξει τον αριθμό των μελών του Δικαστηρίου -, θα αντιμετωπίσει ένα δίλημμα. Εάν αυξήσει τον αριθμό των δικαστών, κινδυνεύει να χάσει την υποστήριξη των μετριοπαθών Δημοκρατικών, να βαθύνει την πόλωση και να αμαυρώσει το κύρος του ανώτατου δικαστικού σώματος. Εάν δεν αυξήσει τον αριθμό των δικαστών, θα είναι πολιτικά ανίκανος να προωθήσει οποιαδήποτε αλλαγή.

Ο Ερικ Πόζνερ είναι καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο