Παραλήρημα Ερντογάν κατά Μακρόν και Ευρωπαίων

Η σκηνή εκτυλίχθηκε το Σάββατο στη Μαλάτεια, στην Ανατολική Τουρκία. Περιοδεύοντας ανά τη χώρα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μιλούσε εκεί σε μια συγκέντρωση καταστηματαρχών και οδηγών λεωφορείων. Ενας καταστηματάρχης τού παραπονέθηκε πως δεν έχουν ψωμί να φάνε στο σπίτι – για να λάβει από τον τούρκο πρόεδρο την απάντηση ότι του ακούγεται υπερβολικός: «Να, πιες λίγο τσάι να χαρείς» είπε στον πολίτη ο τούρκος πρόεδρος, σε ρόλο Μαρίας Αντουανέτας, προσφέροντάς του σακουλάκια τσάι που μετέφερε στο πούλμαν. Μια σκηνή που συνδέεται άμεσα και εξηγεί σε σημαντικό βαθμό τις παραληρηματικές επιθέσεις που εξαπολύει τις τελευταίες ημέρες ο Ερντογάν εναντίον του γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και της Ευρώπης συνολικά.

Παρά τις έντονες αντιδράσεις που πυροδότησε αμφισβητώντας δις μέσα στο Σαββατοκύριακο την ψυχολογική υγεία του Μακρόν, παρά την ανάκληση του γάλλου πρεσβευτή από την Αγκυρα για διαβουλεύσεις, ο Ερντογάν επανέκαμψε χθες ζητώντας από τους τούρκους πολίτες να μποϊκοτάρουν τα γαλλικά προϊόντα, δίνοντας δηλαδή τη φωνή του στις εκκλήσεις για μποϊκοτάζ που διατυπώνονταν τις τελευταίες ημέρες – «από μια ριζοσπαστική μειοψηφία», σύμφωνα με το Παρίσι – στα σόσιαλ μίντια χωρών όπως το Ιράν, η Ιορδανία, το Κουβέιτ αλλά και η ίδια η Τουρκία. «Οπως ακριβώς κάποιοι στη Γαλλία λένε “μην αγοράζετε τουρκικές μάρκες”, απευθύνομαι εδώ στο έθνος μου: πάνω από όλα μη δίνετε σημασία στις γαλλικές μάρκες, μην τις αγοράζετε» δήλωσε ο τούρκος πρόεδρος. Στη διάρκεια της ίδιας ομιλίας στην Αγκυρα, ο Ερντογάν συνέκρινε τη μεταχείριση των μουσουλμάνων στην Ευρώπη με εκείνη των Εβραίων πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατηγορώντας ορισμένους ευρωπαίους ηγέτες για «φασισμό» και «ναζισμό»: «Μια εκστρατεία λιντσαρίσματος παρόμοια με εκείνη εναντίον των Εβραίων της Ευρώπης πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μαίνεται επί του παρόντος εναντίον των μουσουλμάνων» δήλωσε. «Οι ευρωπαίοι υπεύθυνοι πρέπει να πουν “όχι” στην καμπάνια μίσους της οποίας ηγείται ο Μακρόν».

Δεν είναι, βέβαια, η πρώτη φορά που ο Ερντογάν χρησιμοποιεί παρόμοια φρασεολογία: τον Μάρτιο του 2017 είχε δηλώσει πως θα συνεχίσει να αποκαλεί τους Ευρωπαίους «ναζί» όσο εκείνοι συνεχίζουν να τον αποκαλούν «δικτάτορα». Και η κόντρα του με τον Εμανουέλ Μακρόν, λόγω των διαφορών τους σε μια σειρά από θέματα, από τη Συρία και τη Λιβύη μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, μετράει ήδη αρκετό καιρό. Το κρεσέντο όμως που ενέπνευσε στον Ερντογάν η δέσμευση την οποία ανέλαβε ο γάλλος πρόεδρος, με αφορμή τη δολοφονία ενός 47χρονου καθηγητή από έναν 18χρονο τσετσένο ισλαμιστή (την οποία μόλις χθες καταδίκασε, με το ζόρι, η Αγκυρα), να μην απαρνηθεί η Γαλλία τις καρικατούρες (και) του Μωάμεθ, είναι πρωτοφανές. Οι Βρυξέλλες είχαν ήδη καταστήσει σαφή την οργή τους από προχθές. Την αμέριστη αλληλεγγύη τους στον Εμανουέλ Μακρόν εξέφρασαν μεμονωμένα χθες, χαρακτηρίζοντας απολύτως απαράδεκτες τις δηλώσεις Ερντογάν, και το Βερολίνο, και η Ρώμη, και ο ολλανδός πρωθυπουργός Μαρκ Ρούτε, και ο αυστριακός καγκελάριος Σεμπάστιαν Κουρτς. Για ένα «νέο ναδίρ» έκανε χαρακτηριστικά ρόλο ο γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας.

Ο στόχος. Τι προσπαθεί να κάνει ο τούρκος πρόεδρος; Κατ’  αρχήν, επισημαίνει η «Le Monde», να πολλαπλασιάσει τις διαμάχες στο εξωτερικό και να εμφανιστεί έτσι στους συμπατριώτες του ως ο αρχιτέκτονας μιας νέας οθωμανικής δύναμης, ως ο βασικός υπερασπιστής του μουσουλμανικού κόσμου, την ώρα που η οικονομία του πάει από το κακό στο χειρότερο, που η τουρκική λίρα καταρρέει και που το σχέδιό του για μια πολιτισμική επανάσταση έχει τεθεί εκτός λειτουργίας. Η γαλλική εφημερίδα επισημαίνει ωστόσο μια ακόμα διάσταση: οι επιθέσεις του Ερντογάν, σημειώνει, προδίδουν τη δυσφορία του για το νομοσχέδιο που ετοιμάζει το Παρίσι για τον ισλαμικό αυτονομισμό και που αναμένεται να στερήσει από την Τουρκία το βασικό της μοχλό επιρροής επί του Ισλάμ στη Γαλλία: εκείνο των τούρκων ιμάμηδων και των τούρκων καθηγητών γλώσσας στα δημόσια σχολεία.