Ο καπιταλισμός του Τραμπ

Χρειάστηκαν τέσσερα χρόνια, αλλά η φοροαποφυγή και το βαθύ χρέος του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αποκαλύφθηκαν τελικά, όπως και οι πολλές πράξεις προσωπικών ντιλ του ίδιου και οι προσπάθειές του να ωφελήσουν τους φίλους και συνεργάτες του. Υπό τον Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες άρχισαν να προωθούν το είδος του καπιταλισμού που βασίζεται σε στενές σχέσεις επιχειρηματιών με κυβερνητικούς αξιωματούχους (crony capitalism), όπου οι πολιτικοί ηγέτες επεκτείνουν τα οφέλη και την προστασία στις επιχειρήσεις με αντάλλαγμα την πολιτική συγκατάθεση και τις οικονομικές εύνοιες.

Κάτω από τέτοιες ρυθμίσεις, οι οποίες συνήθως συνδέονται με μετα-αποικιακά και μετακομμουνιστικά κράτη, οι «φίλοι» υποστηρίζουν και χρηματοδοτούν αυταρχικούς ηγέτες. Σε αντάλλαγμα για συνεισφορές για προεκλογικές εκστρατείες και άλλα κεφάλαια, τους απονέμονται θέσεις μονοπωλίου, ειδικές φορολογικές ελαφρύνσεις, προστασία έναντι ανταγωνιστικών εισαγωγών και δασμολογικές απαλλαγές που δεν επεκτείνονται στους ανταγωνιστές τους. Ο όρος «καπιταλισμός» γίνεται παραπλανητικός: παρόλο που η οικονομική δραστηριότητα ασκείται στον ιδιωτικό τομέα, η κερδοφορία εξαρτάται από ανταμοιβές και κυρώσεις από πολιτικούς ηγέτες, όχι από την οικονομική αποδοτικότητα ή την ικανοποίηση των πελατών. Ενα πρωταρχικό παράδειγμα του σύγχρονου καπιταλισμού μπορεί να βρεθεί στη Ρωσία, στον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, όπου ολόκληρη η οικονομία λειτουργεί ως σύστημα αμοιβαίας υποστήριξης για πλούσιους ολιγάρχες και για το Κρεμλίνο. Ωστόσο, πολλές άλλες χώρες εμπίπτουν επίσης στην περιγραφή αυτή.

Ο Τραμπ κάποτε αποκάλεσε τον εαυτό του άνθρωπο των δασμών και οι δασμοί είναι πράγματι ένα αποτελεσματικό εργαλείο για την απειλή και την επιβράβευση των επιχειρήσεων. Οι δασμοί χάλυβα των ΗΠΑ είναι ένα παράδειγμα. Οταν η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε δασμούς 25% στον εισαγόμενο χάλυβα το 2018, ξεκίνησε επίσης ένα πρόγραμμα για μεμονωμένες εταιρείες να υποβάλουν αίτηση για εξαιρέσεις. Οπως είχαν προβλέψει πολλοί, από τότε η διοίκηση ευνόησε ορισμένες εταιρείες έναντι άλλων. Δεδομένου ότι οι περισσότεροι Αμερικανοί ανησυχούν για την επιρροή του χρήματος στην πολιτική, είναι εκπληκτικό πόσοι άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούν τους κινδύνους αυτών των μορφών διαφθοράς. Η οικονομία των ΗΠΑ υπήρξε ιστορικά από τις πιο παραγωγικές στον κόσμο, διότι παρείχε ισότιμους όρους ανταγωνισμού. Αλλά υπό τον Τραμπ έχει ριζώσει η άλλη μορφή του καπιταλισμού και τώρα θα πρέπει να ξεριζωθεί.

Η Αν Κρούγκερ είναι πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας και πρώην αναπληρώτρια διευθύνουσα σύμβουλος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Είναι καθηγήτρια Διεθνούς Οικονομικής Επιστήμης στη Σχολή Διεθνών Σπουδών του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και συνεργάτρια στο Κέντρο Διεθνούς Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Στάνφορντ.