Ξανά χωρίς πυξίδα στην εξωτερική μας πολιτική

Η Τουρκία έχει μία σταθερή αναθεωρητική στρατηγική, η οποία το τελευταίο διάστημα υπηρετείται με κλιμακούμενη επιθετικότητα. Στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής επιχειρεί πάγια να θέσει σε αμφισβήτηση κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας μας, με προβολή ισχύος και διαστρεβλώνοντας το διεθνές δίκαιο. Για πρώτη φορά όμως τα τελευταία χρόνια η Αγκυρα επιδιώκει τη διαμόρφωση τόσο ακραίων τετελεσμένων, στέλνοντας πολεμικά πλοία εντός του χώρου δυνητικής κυριαρχίας της χώρας ή πραγματοποιώντας έρευνες εντός χώρου κυριαρχικών μας δικαιωμάτων επί εβδομάδες. Επί διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, το μήνυμα «ούτε να το διανοηθείτε» είχε σταλεί με σαφήνεια και είχε υπηρετηθεί με πράξεις. Τη μία και μοναδική φορά, τον Οκτώβριο του 2018, όταν η Τουρκία επιχείρησε να μας δοκιμάσει και να πραγματοποιήσει παράνομες έρευνες στην υφαλοκρηπίδα μας, πήρε την απάντηση που έπρεπε: αποτροπή χωρίς κλιμάκωση.

Αντιθέτως, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας ακόμη δεν έχει ορίσει τις κόκκινες γραμμές της, πράγμα που αποθρασύνει την τουρκική παραβατικότητα. Οι πρόσφατες δηλώσεις ότι «κόκκινη γραμμή» είναι μόνον τα έξι μίλια χαρακτηρίσθηκαν, δικαίως, ως ατυχείς από πολιτικούς και διπλωμάτες του ίδιου του κυβερνητικού στρατοπέδου. Ισοδυναμούν ουσιαστικά με πρόσκληση στην άλλη πλευρά να δοκιμάσει την κλιμάκωση της επιθετικότητάς της όχι μόνον επιχειρώντας μεταξύ των 6 και των 12 μιλίων αλλά και δυτικά του 28ου Μεσημβρινού, ή με την – ήδη προαναγγελθείσα – αποστολή γεωτρύπανου στην υφαλοκρηπίδα μας.

Εχουμε υπογραμμίσει εδώ και μήνες την ανάγκη να επιστρέψουμε σε μία εθνική στρατηγική με αρχή, μέση και τέλος, ζητώντας από την κυβέρνηση να υιοθετήσει διττή πολιτική απέναντι στην Τουρκία, ώστε να πάψει να αντιδρά αντανακλαστικά στην επόμενη επιθετική της κίνηση: Αφενός να ασκείται με κάθε μέσο πίεση για την ανατροπή των παράνομων μεθοδεύσεών της, ιδανικά πριν εκδηλωθούν, με ισχυρές ευρωπαϊκές κυρώσεις, και αφετέρου να αποκαταστήσει συνθήκες διαλόγου μαζί της, στη βάση του διεθνούς δικαίου και του δικαίου της θάλασσας. Προσθέσαμε πρόσφατα ότι η αμφισβήτηση με την πρόσφατη NAVTEX του κυριαρχικού  δικαιώματος της χώρας για επέκταση των χωρικών υδάτων στο Καστελλόριζο, δεν αφήνει περιθώρια για άλλες επιλογές. Πρέπει να καταστεί σαφές ότι δεν θα αποδεχτούμε τετελεσμένα, ούτε σήμερα στο Καστελλόριζο ούτε αύριο στην Κρήτη.

Η κυβέρνηση, όμως, έχοντας αποτύχει και στα δύο μέτωπα, της αποτροπής και της διπλωματίας, προσπαθεί να εμφανίσει ως μέγα θρίαμβο τις αποτυχίες της. Και πρόσφατα, φαίνεται να κινείται σπασμωδικά: αντί για την υιοθέτηση των κυρώσεων που έχει καταθέσει ο Υπατος Αρμοστής Χ. Μπορέλ, που πρέπει να είναι ο άμεσος στόχος της διπλωματίας μας, φαίνεται να τίθεται αίφνης θέμα αναστολής της Τελωνειακής Ενωσης ΕΕ – Τουρκίας. Πέραν του ανέφικτου υιοθέτησης παρόμοιου μέτρου, χωρίς προηγούμενη συστηματική προετοιμασία και εκτός του πλαισίου κυρώσεων Επιτροπής και Μπορέλ, παρόμοιο μέτρο θα έπληττε την τουρκική κοινωνία στο σύνολό της, αντίθετα με τις στοχευμένες κυρώσεις και μέτρα που πρέπει πάντα να επιδιώκουμε.

Ανάλογα ανεξήγητη και εκτός συνέχειας της διπλωματίας μας εμφανίζεται η απόφαση παραπομπής στη Χάγη με συνυποσχετικό για τη χάραξη των οικονομικών θαλάσσιων ζωνών με Αλβανία. Προφανώς, θεωρούμε το Δικαστήριο της Χάγης την ενδεδειγμένη λύση όταν δεν μπορεί να υπάρξει συμφωνία, σε περίπτωση ναυαγίου των διαπραγματεύσεων. Φαίνεται όμως τουλάχιστον παράδοξο να διακόπτεται αιφνιδιαστικά και απότομα μία διαπραγμάτευση που είχε φτάσει, επί των ημερών μας, πολύ κοντά στην επίτευξη συμφωνίας. Εχουμε ζητήσει σχετική ενημέρωση.

Σε κάθε περίπτωση, η διπλωματία μας συνεχίζει να κινείται αμυντικά, σπασμωδικά χωρίς στρατηγική και χωρίς πυξίδα.

Ο Γιώργος Κατρούγκαλος είναι καθηγητής Δημοσίου Δικαίου και τομεάρχης Εξωτερικών του ΣΥΡΙΖΑ