Τα μηνύματα των Βρυξελλών

Οταν στις αρχές Σεπτεμβρίου ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ δήλωνε ότι οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ενωσης θα αποφασίσουν μια προσέγγιση «καρότου και μαστιγίου» έναντι της Τουρκίας «έδειχνε» αφενός προς το μείγμα στρατηγικής που επιδίωκε η ΕΕ έναντι της Τουρκίας και αφετέρου υπονοούσε τις διαφορετικές απόψεις που κυοφορούνταν στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Το Βερολίνο, που έπαιξε όλο αυτό το διάστημα κρίσιμο ρόλο στο έντονο διπλωματικό παρασκήνιο που αναπτύχθηκε προκειμένου να υπάρξει αποκλιμάκωση και να ανοίξει το παράθυρο των διερευνητικών επαφών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, επιδίωκε να προχωρήσει η ΕΕ προς την κατεύθυνση της βελτίωσης των σχέσεων με την Τουρκία. Από την άλλη, το Παρίσι είχε αντιδράσει δυναμικότερα κατά της Τουρκίας, ενώ η Βιέννη υιοθετούσε ακόμη πιο σκληρή στάση. Η αναζήτηση κοινού τόπου και ισορροπημένης αναλογίας στα καρότα και το μαστίγιο, τις κυρώσεις που ζητούσαν να διασφαλίσουν Αθήνα και Κύπρος, διαφαινόταν εξαρχής μια δύσκολη υπόθεση. Δεν ήταν τυχαίο ότι χρειάστηκαν εννέα ώρες δύσκολων διαπραγματεύσεων, που ξεκίνησαν το απόγευμα της Πέμπτης ώστε να καταλήξουν οι 27 σε συμφωνία για τη στάση τους απέναντι στην Τουρκία. Τα ξημερώματα της Παρασκευής ο Μισέλ ανακοίνωνε ότι «συμφωνήσαμε σε μία διπλή στρατηγική» απέναντι στην Τουρκία. Από την πλευρά της η Ανγκελα Μέρκελ έκανε λόγο για μια «μακρά και δύσκολη συζήτηση», καλώντας σε «εποικοδομητική ατζέντα με την Τουρκία, υπό την προϋπόθεση ότι οι προσπάθειες αποκλιμάκωσης των εντάσεων θα συνεχιστούν».

ΟΙ ΑΠΟΡΡΙΨΕΙΣ. Πριν όμως από τον δύσκολο συμβιβασμό προηγήθηκε η απόρριψη των προσχεδίων των συμπερασμάτων που είχαν τεθεί προς συζήτηση από τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Νίκο Αναστασιάδη, καθώς απείχαν από τις ελληνικές θέσεις, ενώ η Μέρκελ επέμενε να μην υπάρξει αναφορά σε κυρώσεις. Στη «δύσκολη διαπραγμάτευση» κατά τον έλληνα Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη η Ελλάδα διασφάλισε ότι καταδικάζονται οι μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας, ενώ διατυπώθηκε ξεκάθαρα ότι αν υπάρξει συνέχιση τέτοιων συμπεριφορών, αυτό θα έχει συνέπειες. Συγκεκριμένα, στο επίμαχο θέμα των κυρώσεων, παρότι δεν γίνεται αναφορά στη συγκεκριμένη φρασεολογία, στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τονίζεται ότι «σε περίπτωση ανανεωμένων μονομερών ενεργειών ή προκλήσεων κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου, η ΕΕ θα χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα και τις επιλογές που έχει στη διάθεσή της, μεταξύ άλλων σύμφωνα με το άρθρο 29 της Συνθήκης της ΕΕ και το άρθρο 215 της Συνθήκης Λειτουργίας της ΕΕ, προκειμένου να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της και τα συμφέροντα των κρατών – μελών της». Δόθηκε, μάλιστα διορία στην Τουρκία μέχρι τον Δεκέμβριο να αποδείξει ότι η αποκλιμάκωση δεν είναι προσχηματική, καθώς δηλώθηκε ότι «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις και θα επανέλθει αναλόγως και θα λάβει αποφάσεις κατά περίπτωση το αργότερο κατά τη σύνοδο του Δεκεμβρίου». Κρίσιμης σημασίας για την Αθήνα ήταν η σαφής αναφορά σχετικά με τις διερευνητικές επαφές Ελλάδας – Τουρκίας στα συμπεράσματα, όπου γίνεται αναφορά στην «εξαγγελία ότι θα επαναλάβουν τις απευθείας διερευνητικές συνομιλίες τους με στόχο την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης των δύο χωρών».

Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ. Την «απόλυτη ικανοποίηση» της Ελλάδας από τα συμπεράσματα της Συνόδου εξέφρασε ο έλληνας Πρωθυπουργός, δηλώνοντας ότι η ΕΕ «ξεκαθάρισε, με απόλυτη σαφήνεια, ότι η άρση κάθε μονομερούς ενέργειας αποτελεί προϋπόθεση για τη βελτίωση των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ενωσης και Τουρκίας, κάτι το οποίο όλοι μας επιθυμούμε». Ο έλληνας Πρωθυπουργός τόνισε ότι η ΕΕ «κατέστησε όμως ταυτόχρονα και απολύτως σαφές ποιες θα είναι οι επιπτώσεις σε περίπτωση που η Τουρκία συνεχίσει την επιθετική της συμπεριφορά». Η Ελλάδα προσβλέπει «το συντομότερο δυνατόν στην έναρξη των διερευνητικών επαφών» δήλωσε ο Πρωθυπουργός. Σχετικά με τις διερευνητικές επαφές ο Μητσοτάκης επαλειμμένα δήλωσε ότι αφορούν μία και μόνο διαφορά, την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας. Δήλωσε, μάλιστα, ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη ημερομηνία για την έναρξη, αλλά θα καθοριστεί σύντομα υπηρεσιακά, ενώ για ενδεχόμενη συνάντησή του με τον Ερντογάν είπε ότι δεν έχει ακόμη καθοριστεί, αφήνοντας, πάντως, ανοιχτό το ενδεχόμενο.

Για την Κύπρο ο Μητσοτάκης εμφανίστηκε ικανοποιημένος για την «ξεκάθαρη καταδίκη» της τουρκικής προκλητικότητας. Οι ηγέτες κάλεσαν την Τουρκία «να αποδεχθεί την πρόσκληση της Κύπρου να ξεκινήσει διάλογο με στόχο την επίλυση όλων των θαλάσσιων διαφορών μεταξύ Τουρκίας και Κύπρου» και επανέλαβαν την υποστήριξη των διαπραγματεύσεων των Ηνωμένων Εθνών για τον τερματισμό της διχοτόμησης της Κύπρου, δηλώνοντας επίσης ότι παραμένουν «πλήρως δεσμευμένοι σε συνολική διευθέτηση του κυπριακού προβλήματος». Οι ηγέτες ήταν σαφείς ότι η «αποχή από μονομερείς ενέργειες που αντιβαίνουν στα συμφέροντα της ΕΕ και παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών – μελών της ΕΕ αποτελεί απόλυτη προϋπόθεση». Θέση, που υποστήριξε κατηγορηματικά ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν. «Δεν μπορούμε να επανέλθουμε σε διάλογο με την Τουρκία εάν της επιτρέψουμε να περάσει κόκκινες γραμμές».