Αρνηση πραγματικότητας

Παραμονές του αναβληθέντος Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο τούρκος πρόεδρος κ. Ερντογάν απηύθυνε επιστολή στους ηγέτες των κρατών – μελών της ΕΕ πλην Ελλάδας και Κύπρου.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Τουρκία, παραβλέποντας τους θεσμικούς κανόνες, αγνοεί την ευρωπαϊκή ιδιότητα της Ελλάδας. Κάτι παρόμοιο είχε συμβεί στα μέσα της δεκαετίας του ’80, κάτω βεβαίως από εντελώς διαφορετικές συνθήκες.

Οι σχέσεις της Τουρκίας με την τότε ΕΟΚ είχαν παγώσει μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του στρατηγού Εβρέν το 1980. Στα μέσα της δεκαετίας του ’80 η πορεία εκδημοκρατισμού προχωρούσε υπό την πολιτική καθοδήγηση του Τουργκούτ Οζάλ και προτεραιότητα της Αγκυρας ήταν η άμεση αναθέρμανση των σχέσεών της με τις Βρυξέλλες, με στόχο την επιβεβαίωση της δημοκρατικής της πορείας, σημαντικές εμπορικές παραχωρήσεις στο πλαίσιο της Τελωνειακής Ενωσης και χαλάρωση των περιορισμών για ελεύθερη διακίνηση τούρκων εργαζομένων. Ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας κ. Βαχίτ Χαλέφογλου είχε στείλει επιστολή στους 11 ευρωπαίους ομολόγους του – τότε τα κράτη – μέλη ήταν 12 – παραλείποντας τον έλληνα υπουργό κ. Παπούλια. Η επιστολή περιέγραφε τα βήματα αποκατάστασης της δημοκρατίας και ζητούσε τη σύγκληση του ανώτατου οργάνου, του Συμβουλίου Σύνδεσης, σε υπουργικό επίπεδο. Στρατηγική της Αθήνας ήταν να παρεμποδίσει την ευρωτουρκική προσέγγιση διεκδικώντας κάποια ανταλλάγματα από τους ευρωπαίους εταίρους μας, οι οποίοι απέφευγαν να εμπλακούν στις ελληνοτουρκικές διαφορές και στο Κυπριακό.

Η ελληνική Διπλωματική Υπηρεσία είχε πληροφορηθεί μέσω ενός δραστήριου πρέσβη μας σε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα την ύπαρξη και το περιεχόμενο της επιστολής Χαλέφογλου. Είχαν δοθεί αυστηρές εντολές να μην υπάρξει καμία αντίδραση από ελληνικής πλευράς. Στο επόμενο Συμβούλιο Υπουργών, λίγο πριν ολοκληρωθεί η συνεδρίαση, ο προεδρεύων υπουργός Εξωτερικών της Ολλανδίας Hans van der Brook ενημέρωσε, ως είχε καθήκον, για την επιστολή Χαλέφογλου και ζήτησε να ορισθεί σύγκληση του Συμβουλίου Σύνδεσης κατά την επόμενη υπουργική σύνοδο. Ο Θεόδωρος Πάγκαλος, που ως αρμόδιος υφυπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων εκπροσωπούσε την Ελλάδα, εξέφρασε την έκπληξή του για την ύπαρξη τέτοιας επιστολής, την οποία οι ελληνικές Αρχές δεν είχαν ουδέποτε λάβει. Δεν μπορούσε συνεπώς να συναινέσει στη σύγκληση του Συμβουλίου Σύνδεσης πριν λάβει και ο ίδιος παρόμοια επιστολή και πριν η Τουρκία δείξει εμπράκτως ότι σέβεται τη θεσμική τάξη της ΕΟΚ. Επικράτησε γενική αμηχανία και τελικώς η Κομισιόν ανέλαβε να «πείσει» την τουρκική πλευρά να στείλει παρόμοια επιστολή και στην Ελλάδα. Εν τω μεταξύ, η Αθήνα είχε επιτύχει την αναβολή της σύγκλησης του Συμβουλίου Σύνδεσης.

Εχουν περάσει πολλές δεκαετίες από τότε που συνέβη το παραπάνω περιστατικό. Η Ευρωπαϊκή Ενωση απαριθμεί όχι 12 αλλά 27 κράτη – μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου, και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει κάνει θεαματικά άλματα σε πολλούς τομείς. Η Τουρκία όμως δεν φαίνεται να έχει συμβιβαστεί με το γεγονός ότι οι πρώην υποτελείς της είναι σήμερα ισότιμα μέλη της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Η άρνηση της πραγματικότητας είναι για την ψυχολογία ένας ενστικτώδης μηχανισμός άμυνας και αυτοπροστασίας. Στην πολιτική, και ιδίως στη διεθνή πολιτική, τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να είναι αυτοκαταστροφικές, όπως εξάλλου δείχνει και η – δυστυχώς – εντεινόμενη παρεκτροπή της Τουρκίας από την ευρωπαϊκή πορεία.

Ο Δημήτρης Κούρκουλας είναι πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και πρώην πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ενωσης