Η πολιτική των πιστολιών

Την άνοιξη του 2010 το πιστόλι ήταν πάνω στο τραπέζι. Και είχε τη μορφή ενός εθελοντικού προγράμματος από το ΔΝΤ, σε περίπτωση που οι ευρωπαίοι εταίροι δεν έδιναν τη σωτήρια οικονομική στήριξη στην Ελλάδα. «Βρισκόμαστε σε κατάσταση πολέμου» έλεγε ο πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου, επωδός που δημιουργούσε αντίλαλο σε όλο το πολιτικό φάσμα. Εκείνη δεν ήταν μια κυβέρνηση υπό κανονικές συνθήκες, που υποσχόταν από το Καστελλόριζο «αίμα, δάκρυα και ιδρώτα» στους πολίτες. Ηταν μια κυβέρνηση σε συνθήκες εξαιρετικές. Το ίδιο και η αντιπολίτευση, που όφειλε να αποκρούει τις αιτιάσεις της Αριστεράς για ώσμωση με τον «ξένο παράγοντα».

Κατά την προσφιλή θεωρία των περασμένων δεκαετιών, η κυβέρνηση επέρριπτε την ευθύνη για το πρόβλημα δανεισμού της χώρας στους προκατόχους της περιόδου Καραμανλή, οι οποίοι με τη σειρά τους κατηγορούσαν τον Γ. Παπανδρέου: ενώ είχε ενημερωθεί προεκλογικά από τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος Γιώργο Προβόπουλο ότι χωρίς γενναία διαρθρωτικά μέτρα μέχρι το τέλος του χρόνου το έλλειμμα θα έφθανε σε διψήφια ποσοστά, δήλωνε στην προεκλογική του εκστρατεία πως «λεφτά υπάρχουν». Δεν ήταν ο μόνος που απευχόταν να γίνει ιδιοκτήτης ενός Μνημονίου. Στη Σύνοδο Κορυφής της 25ης Μαρτίου 2010, όπου οι εταίροι αποφάσισαν να μπει το ΔΝΤ στον ευρωπαϊκό μηχανισμό στήριξης, ο Αντώνης Σαμαράς διαφωνούσε σφόδρα με τον ερχομό του Ταμείου.

Η πολιτική αμφιθυμία γεννήθηκε μαζί με το δημοσιονομικό πρόγραμμα, το οποίο πολλοί ψήφισαν, λίγοι πίστεψαν και ακόμη λιγότεροι εφάρμοσαν. Ηταν «ξενόφερτο» και αυτή η ρετσινιά έμελλε να το σταμπάρει στο διηνεκές. Στις 31 Οκτωβρίου 2011 ο Γ. Παπανδρέου ανακοινώνει την απόφασή του για διεξαγωγή δημοψηφίσματος, η οποία προκαλεί αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης αλλά και στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ. Οι αγορές αντιδρούν. Ο τότε πρόεδρος του Eurogroup Ζαν – Κλοντ Γιούνκερ, η διευθύντρια του ΔΝΤ Κριστίν Λαγκάρντ, ο πρόεδρος της Κομισιόν Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρομπέι συμφωνούν σε κοινή στάση: ζητούν από τον Παπανδρέου το δημοψήφισμα να αφορά την παραμονή της Ελλάδας στην ευρωζώνη. Η κατακλείδα θα γραφτεί τρία χρόνια αργότερα. «Το Μνημόνιο δεν το έφερε κανένας με την υπογραφή του, ήταν αποτέλεσμα των πολιτικών και όσων κάναμε ή δεν κάναμε» θα δηλώσει το 2015 ο πρόεδρος πλέον του Κινήματος Δημοκρατών Σοσιαλιστών.

Είναι ένα αφήγημα που γοητεύει και τη λαϊκή Δεξιά, όταν θα κληθεί να συμμετάσχει στις κυβερνήσεις 2012-2015. Η χαμηλή πολιτική που διεξάγεται πόρτα πόρτα στις εκλογικές γειτονιές βάζει στο επίκεντρο την πάντοτε ευπώλητη «εξωτερική πίεση». Πίσω από γερμανικούς κολοσσούς και βιομηχανικά λόμπι που επιβουλεύονται την αιολική ενέργεια της Ελλάδας κρύβεται ένα βασικό έλλειμμα: ποιος θα υπογράψει την περίφημη ιδιοκτησία του δημοσιονομικού προγράμματος. Ενδεικτικό παράδειγμα που αποτυπώνει την πίεση από τη λαϊκή βάση δι’ ασήμαντον αφορμήν είναι η παραίτηση τον Μάρτιο του 2014 του αναπληρωτή υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης Μάξιμου Χαρακόπουλου, με αφορμή την επιμήκυνση του χρόνου ζωής του «φρέσκου» γάλακτος. Αργότερα, για πολλούς βουλευτές της κεντροδεξιάς παράταξης η φθορά της συγκυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ είναι ζήτημα χρόνου, σύμφωνα με την παλαιοκομματική θεωρία του ώριμου φρούτου. Γιατί να υιοθετήσουν εκείνοι τους εταίρους, όταν οι εταίροι μπορούν να υιοθετήσουν την κυβέρνηση;

ΣΤΟΝ ΚΡΟΤΑΦΟ. Το 2015 το πιστόλι έφτασε στον κρόταφο. Εκεί το φανταζόταν ο Αλέξης Τσίπρας κάθε φορά που έφτανε στ’ αφτιά του ο αχός των Αγανακτισμένων. Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως γνωστόν, είχε πάρει την κυβέρνηση, αλλά δεν ήλεγχε – ακόμη – τους αρμούς της εξουσίας. Με τον καιρό εδραιωνόταν η αντίληψη ότι ήταν μια διακυβέρνηση κατ’ εξαίρεση. Οι εκλογές του 2015 έμοιαζαν με ένα καλοδεχούμενο ατύχημα της Ιστορίας. «Κυβερνούσαμε με το πιστόλι στον κρόταφο, διότι προτεραιότητα της τρόικας ήταν η σωτηρία των τραπεζών και στη συνέχεια η σωτηρία των πολιτών» δήλωσε στην πρόσφατη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ. «Στο όνομα τότε της αποπολιτικοποίησης των τραπεζών, μας οδήγησαν στο να περάσουμε έναν νόμο, ο οποίος δεν εφαρμόζεται πουθενά στην Ευρώπη. Και το παράδοξο: μας εξανάγκασαν να ψηφίσουμε νόμο που δεν επέτρεπε στην τότε διευθύντρια της Εθνικής Τράπεζας να ασκεί τα καθήκοντά της επειδή ήταν παλαιότερα υπουργός. Ενώ ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος δεν τους πείραζε που ήταν παλαιότερα υπουργός». Τα ρήματα – και οι αντωνυμίες – της αποστασιοποίησης μιλούν από μόνα τους. Εμείς κυβερνούσαμε, εκείνοι υπαγόρευαν, εμείς δεν θέλαμε, εκείνοι απαιτούσαν. Τότε τι ήταν το δημοσιονομικό πρόγραμμα που εφαρμόστηκε την περίοδο 2015-2019, με δηλωμένη πεποίθηση – εντός της ελληνικής Βουλής διά στόματος Ευκλείδη Τσακαλώτου και Γιώργου Χουλιαράκη – ότι είχε ταξικό πρόσημο εις βάρος της μεσαίας τάξης; Προφανώς μια «αναγκαστική συνθήκη» την οποία έπρεπε να φέρει στους ώμους του ο οσιομαρτυρικός ΣΥΡΙΖΑ, όπως ειπώθηκε στο Συνέδριό του το 2016.

Το αποκορύφωμα αυτής της λογικής ήταν η Ιθάκη του 2018. Το πιστόλι ξαφνικά σίγησε. Και ο Αλέξης Τσίπρας διέγραψε μεμιάς τα χρόνια της διακυβέρνησης, όπως και τα διακομματικά αμαρτήματα του παρελθόντος. Ζήτησε να μηδενιστεί το κοντέρ από έναν λαό «που ποτέ δεν αποδέχτηκε τη μοίρα που του επεφύλασσαν οι ισχυροί». «Τα Μνημόνια της λιτότητας, της ύφεσης και της κοινωνικής ερήμωσης επιτέλους τελείωσαν. Η χώρα μας ανακτά το δικαίωμά της να ορίζει αυτή τις τύχες και το μέλλον της. Σαν μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα. Χωρίς εξωτερικούς καταναγκασμούς. Χωρίς άλλους εκβιασμούς…». Μέχρι τότε μας κυβερνούσαν εκβιαστικά. Ηταν καιρός να τους εκβιάσουμε κυβερνώντας.