Μετά τη Μόρια

Αυτό που συνέβη στη Μόρια μας προβληματίζει βαθιά. Μας πληγώνει. Ηταν, μάλλον, θέμα χρόνου να διαχειριστούμε μια νέα έκτακτη κατάσταση, που εξαιτίας των πολιτικών που ακολουθήθηκαν σε ευρωπαϊκό και ελληνικό πλαίσιο θα μας επέστρεφε στην ανάγκη νέων σχεδιασμών. Αν δεν ξεφύγουμε συνολικά ως πολιτεία (κυβέρνηση, κόμματα, ΜΜΕ και κοινωνία των πολιτών) από τη λογική της διαχείρισης της μεικτής μετανάστευσης (Προσφυγικό και Μεταναστευτικό) ως μιας κρίσης που θα περάσει αργά ή γρήγορα, θα ξαναβρούμε μπροστά μας τέτοιες καταστάσεις. Ισως την επόμενη φορά να είναι κάτι χειρότερο.

Οι ροές της μεικτής μετανάστευσης αποτελούν σίγουρα ένα πιεστικό και κρίσιμο φαινόμενο. Εχουν ερμηνευτεί ως κρίση υπό την έννοια μιας κατάστασης που δημιουργεί ανασφάλεια για αλλαγές στις υπάρχουσες δομές (π.χ. πολυπολιτισμικότητα, οικονομικό και κοινωνικό κόστος). Δεν πρέπει, όμως, αυτή η προσέγγιση να αποτελεί επιχείρημα για την αναστολή, ματαίωση και τελικά ακύρωση μακρόπνοων πολιτικών που θα εξασφαλίζουν μια πιο αποτελεσματική διαχείριση. Το αφήγημα μιας διαρκούς κρίσης ενέχει τον κίνδυνο της αδράνειας και κατ’ επέκταση της αναποτελεσματικότητας. Υπάρχει, επίσης, η πιθανότητα να καταλήξουμε σε ακόμα πιο πολωτικές προσεγγίσεις, οι οποίες αναπόφευκτα θα ζημιώσουν τον κοινό χώρο και τη δυνατότητα να υπάρχει και να εφαρμόζεται σταθερά ένα λειτουργικό πλαίσιο πολιτικών. Ενα πλαίσιο, που τουλάχιστον θα αποτρέπει μια νέα Μόρια.

Η συμφωνία ΕΕ – Τουρκίας (2016) – άσχετα από την ατελή εφαρμογή της – εμπέδωσε την αντίληψη μιας ελεγχόμενης διαχείρισης της μεικτής μετανάστευσης. Ωστόσο, η σταδιακή εγκατάλειψη του σχεδίου μετεγκατάστασης πληθυσμών από την Ελλάδα και την Ιταλία σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες (2017) και η σταδιακή αύξηση των μετακινήσεων προς την Ελλάδα (2018-2019) έδειξαν την ανάγκη νέου πλαισίου πολιτικών. Τα γεγονότα στον Εβρο (Μάρτιος 2020) υπήρξαν επίσης ένα ορόσημο στον βαθμό που η έμφαση στην ασφάλεια και την προστασία των συνόρων ενισχύθηκε ως βασική συνιστώσα μιας συνολικότερης προσέγγισης στην Ελλάδα αλλά και στην ΕΕ.

Απέναντι στην προφανή εργαλειοποίηση της μεικτής μετανάστευσης από την Τουρκία, χρειαζόμαστε ένα μέτωπο λογικής και αλληλεγγύης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Είναι γνωστές οι διαφορετικές ιδεολογικές προσεγγίσεις, ιδιαίτερα στο ζήτημα του ασύλου και της ενσωμάτωσης. Είναι επίσης φανερές οι δομικές αδυναμίες της μεταναστευτικής πολιτικής που μέχρι τώρα διαχειρίζεται εν θερμώ καταστάσεις. Ομως, αυτές οι διαφορές και οι αδυναμίες δεν θα πρέπει να σταθούν εμπόδιο σε μια ελάχιστη κοινωνική και πολιτική συμφωνία για ρυθμίσεις και συμπεριφορές μεγάλου χρονικού βάθους. Οταν προσπερνάμε κρίσιμα ζητήματα όπως αυτό της ενσωμάτωσης, ενισχύονται οι πιθανότητες να τα συναντήσουμε στην πορεία περισσότερο περίπλοκα έως εκρηκτικά.

Θα πρέπει επιτέλους να νικήσουμε τον πειρασμό μιας φλύαρης ερμηνείας της μεικτής μετανάστευσης όταν ο πυρετός των γεγονότων ανεβάζει το θέμα στις πρώτες θέσεις της ειδησεογραφίας. Οι ροές είναι πρώτα άνθρωποι και μετά στατιστικά στοιχεία και αιτιολογικές εκθέσεις. Η Ελλάδα είναι η βασική πύλη εισόδου σε έναν κλειστό δρόμο. Αυτός ο αδιέξοδος δρόμος είναι ταυτόχρονα και ελληνικός και ευρωπαϊκός. Ενα νέο σενάριο αλλαγής μεταναστευτικής πολιτικής, όπως τελευταία συζητείται, θα έχει πιθανότητες επιτυχίας μόνο αν αποδεχθεί την κοινή ευρωπαϊκή μοίρα στη συμβίωση με τη μεικτή μετανάστευση. Η Ειδομένη, ο Εβρος, ο φράχτης, η Μόρια είναι κραυγές μιας πραγματικότητας που μας ζητά να αλλάξουμε επειγόντως κεντρική ιδέα.

Ο Παναγιώτης Πασχαλίδης είναι ερευνητής στο Πρόγραμμα Νοτιοανατολικής Ευρώπης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) και διδάσκων στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης