Mείωση φτώχειας και αποπαγκοσμιοποίηση

Η πανδημία COVID-19 φαίνεται να έχει περιορίσει την παγκοσμιοποίηση με τρόπους που η σημερινή κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν θα μπορούσε να ονειρευτεί ακόμη και πριν από έναν χρόνο. Ωστόσο, σε ευρύτερο πλαίσιο, η φετινή υποχώρηση από την παγκοσμιοποίηση είναι απλώς το τελευταίο κεφάλαιο σε μια συνεχιζόμενη διαδικασία που έχει κάνει τον αναπτυσσόμενο κόσμο να είναι όλο και πιο απαισιόδοξος για το πώς θα βρει διέξοδο από τη φτώχεια μέσω των εξαγωγών.

Πριν από τον COVID-19 οι τελευταίες εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας έδειξαν ότι το μερίδιο του παγκόσμιου πληθυσμού που ζει σε ακραία φτώχεια (λιγότερο από 1,90 δολάρια την ημέρα, σε δολάρια, 2011) είχε μειωθεί από 36% το 1990 σε 10% το 2015. Αλλά η πανδημία απειλεί να αντιστρέψει μέρος αυτής της προόδου. Ακόμη και χωρίς την τρέχουσα κρίση, η φτώχεια θα είχε παραμείνει μια σημαντική πρόκληση σε πολλά μέρη του κόσμου, ιδίως στην Υποσαχάρια Αφρική. Οι προηγμένες οικονομίες – ιδίως οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο – γίνονται όλο και πιο εσωστρεφείς περιορίζοντας το εμπόριο, υπονομεύοντας την πολυμέρεια και κλείνοντας τα σύνορά τους σε μετανάστες. Είναι εξαιρετικά απίθανο αυτές οι τάσεις να αντιστραφούν σύντομα.

Ωστόσο, ακόμη και αν το παγκόσμιο εμπόριο δεν είναι πλέον ο κύριος μοχλός ανάπτυξης, οι αναπτυσσόμενες χώρες έχουν άλλα μέσα για τη μείωση της φτώχειας. Μια επιλογή είναι η προώθηση της περιφερειακής ολοκλήρωσης, η εμβάθυνση των διασυνοριακών δεσμών με γειτονικές χώρες σε παρόμοιο στάδιο ανάπτυξης. Αν και οι περιφερειακές συμμαχίες δεν μπορούν να προσφέρουν την ίδια αγοραστική δύναμη με τις αγορές υψηλού εισοδήματος στο παρελθόν, μπορούν να σχηματίσουν μια αρκετά μεγάλη αγορά για να επιτύχουν οικονομίες κλίμακος.

Μια άλλη επιλογή για τις αναπτυσσόμενες χώρες είναι να εστιάσουν περισσότερο στις εγχώριες αγορές τους για να αντισταθμίσουν τη χαμένη διεθνή ζήτηση. Ελλείψει εμπορίου, ο μόνος τρόπος δημιουργίας και υποστήριξης μιας μεσαίας τάξης σε χώρες με μικρότερο πληθυσμό και ανισότητες όπως η Υποσαχάρια Αφρική είναι μέσω της ανακατανομής πόρων από τους πλούσιους. Εξισορροπώντας προσεκτικά την ισότητα και την ανάπτυξη, πολλές αναπτυσσόμενες χώρες θα έχουν μια καλή πιθανότητα να μειώσουν τη φτώχεια και να επιτύχουν ευρύτερους οικονομικούς στόχους ακόμη και στο τρέχον παγκόσμιο περιβάλλον.

Η Πηνελόπη Κουγιανού Γκόλντμπεργκ είναι πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας. Είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Γέιλ