Το κοράκι

Ακόμα κι ο Αδόλφος, του οποίου την άποψη περί ζωτικού χώρου έχει υιοθετήσει ο Ερντογάν και οι περί αυτόν, έλεγε πως «ένας λαός που παραδίνεται μόνος του δεν αξίζει να ζει». Επομένως, είναι και έγινε φανερό πως προτιμούμε αυτονόητα την ειρήνη, δεν θέλουμε πόλεμο, αλλά αν χρειαστεί είμαστε έτοιμοι για όλα τα δεινά, και για τα ακόμα χειρότερα – εξάλλου το έχουμε αποδείξει αυτό πρόσφατα, στον εικοστό αιώνα, στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, για να μην πάμε βαθύτερα. Το ξέρουμε καλά το παίγνιο, το ‘χουμε βιώσει στο πετσί μας και ενυπάρχει ζωντανό στη μνήμη μας. Είμαστε έτοιμοι για τον καθέναν που νομίζει πως είναι ο Χάνιμπαλ Λέκτερ και θα μας κάνει μεζέ – όχι μόνο θα του κάτσουμε στον λαιμό, αλλά θα δει, αίφνης, και τον Χριστό φαντάρο.

Δεν θέλουμε, αλλά και δεν φοβόμαστε τον πόλεμο – έτσι είναι η ζωή. Ετσι ήταν πάντα, γιατί να αλλάξει τώρα; Βάρδα μη συμβεί το κακό και, ουσιαστικά, κανείς λαός δεν θέλει τέτοιες περιπέτειες – εξάλλου το να συμβεί δεν είναι και πολύ δύσκολο, αλλά σίγουρα είναι απονενοημένο και ηλίθιο. Αρκεί μια ομάδα θερμοκέφαλων ή ένας επιπόλαιος χειρισμός και το πανηγύρι θ’ αρχίσει. Πάνω σε αυτό, υπάρχει ένα εξαιρετικό ποίημα του γεωργιανού ποιητή – τραγουδιστή Μπουλάτ Οκουτζάβα (1924-1997) που έχει τίτλο «Το κοράκι». Το έργο του Οκουτζάβα και του επίσης μεγάλου ρώσου ηθοποιού, ποιητή και τραγουδιστή Βλαντιμίρ Βισότσκι (1938-1980) παρουσιάσαμε με τη Σβετλάνα Μαμαλούι, Ουκρανή από το Κίεβο, καθηγήτρια τώρα στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, στο μπαρ Ερωδός της Θεσσαλονίκης το 1987 – πριν από τριάντα τρία χρόνια. Τους δύο σοβιετικούς, τότε, ποιητές μετέφρασε η Σβετλάνα – παραθέτω τώρα «Το κοράκι»:

Αν το κοράκι πετάει ψηλά σημαίνει πόλεμο

Αν το αφήσουμε να διαγράφει κύκλους

Ολοι θα πρέπει να πάμε στο μέτωπο

Για να μη γίνει πόλεμος πρέπει να σκοτώσουμε το κοράκι

Για να σκοτώσουμε το κοράκι πρέπει να οπλίσουμε τα ντουφέκια

Κι όταν αρχίζουμε να οπλίζουμε όλοι θα θέλουν να πυροβολήσουν

Κι όταν αρχίσουν οι πυροβολισμοί οι σφαίρες θα βρίσκουν

Τον στόχο τους χωρίς να λυπούνται κανέναν

Θα σκοτώνουν αδιάκριτα δικούς μας και ξένους

Ωσπου τίποτα να μην απομείνει

Να μην απομείνει ψυχή, παρά μόνο το κοράκι εκείνο

Που κανείς δεν μπορεί να πετύχει

Ο Οκουτζάβα γεννήθηκε στη Γεωργία, σπούδασε δάσκαλος και υπηρέτησε εθελοντής στον Δεύτερο Παγκόσμιο. Ο πατέρας του Σάλβα ήταν κομισάριος στη διάρκεια της Οκτωβριανής Επανάστασης, το 1937 συνελήφθη ως τροτσκιστής κι εκτελέστηκε μαζί με τα δυο αδέρφια του. Η μητέρα του Ασχελ Ναλμπαντιάν, Αρμένια, ανιψιά του ποιητή Βαχάν Τεριάν, συνελήφθη το 1939 και στάλθηκε σε γκουλάγκ. Γράφει η Σβετλάνα: «Ο Οκουτζάβα είναι ένας άνθρωπος που άντεξε μολυβένιες βροχές και νίκησε τη μοίρα. Αντέταξε το χαμόγελό του ακόμα και στα πιο ύπουλα χτυπήματα. Αντικρίζει τη ζωή στην πραγματική της διάσταση. Ξέρει να εκτιμά αυτό που του έχει δοθεί. “Μη βασανίζεστε άδικα, καθετί έχει τον καιρό του”, συμβουλεύει, γιατί ξέρει ότι στον κόσμο πάντα θα υπάρχουν φίλοι, ότι μπορεί να βρεθεί η μεγάλη αγάπη, ότι υπήρξε και θα υπάρχει η ομορφιά, η καλοσύνη, οι εξομολογήσεις του έρωτα. Ο Γεωργιανός μάς παροτρύνει: “Ας θαυμάζουμε ο ένας τον άλλον, ας μη φοβόμαστε τα επαινετικά λόγια, ας μοιραζόμαστε τον πόνο κι ας μη μας αγγίζουν οι βαριές κουβέντες”».

Ο δε Βλαντιμίρ Βισότσκι, του οποίου το άγαλμα στη Μόσχα είναι κάθε μέρα σκεπασμένο

από λουλούδια θαυμαστών, υπήρξε μέγας ηθοποιός του Θεάτρου Τανγκάνκα (Λιουμπίμοφ) και διάσημος ποιητής – τραγουδιστής στον καιρό του. Είναι και ήταν τόσο αγαπητός, που το όνομά του δόθηκε σε έναν αστεροειδή, τον 2374 Βλαντιβισότσκι.

Τα λόγια και τα καλλιτεχνικά έργα τέτοιων ανθρώπων μάς λείπουν σήμερα όλο και περισσότερο. Οι μεγάλοι ποιητές. Ενα ποίημα (όπως η «Ιλιάδα» κάποτε, ο «Θούριος» του Ρήγα ή οι «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» του Σολωμού) μπορεί να αλλάξει λαούς ολόκληρους, να εκτρέψει την Ιστορία – δεν νικάς μόνο με τα λεφτά, τη λογική και τα όπλα, που βέβαια είναι απαραίτητα. Υπάρχει και η ψυχή και το φρόνημα για να φτάσεις στην «αυτοπεποίθηση». Ας το έχουν αυτό υπόψη τους εκείνοι που πρέπει.

«Το κοράκι» του Οκουτζάβα είναι τώρα και για πάντα μια υποθήκη προφητικής σύνεσης.

Κάνει φανερό με τον πιο εκπληκτικό τρόπο ότι δεν θέλει και πολύ για να ξεφύγει η κατάσταση – βέβαια, όταν συνέβη το κακό, δηλαδή η εισβολή των Ναζί, τότε και ο Οκουτζάβα πήγε και πολέμησε εθελοντής. Διότι δεν υπήρχε επιστροφή. Κι έτσι γίνεται πάντα, σχεδόν σε κάθε πόλεμο. Οι τρελές αποφάσεις κάποιων που ελπίζουν ότι διά των όπλων ενδέχεται να επιβιώσει το όνομά τους στα παραμύθια της Χαλιμάς οδηγούν τα πράγματα στην τραγωδία, που αφορά, εντέλει κι αθέλητα, όλους τους εμπλεκομένους, με αμφίβολο, πάντα, αποτέλεσμα. Και η πανίσχυρη, μυθική Βραζιλία μέσα στην έδρα της, στο Μουντιάλ του 2014, έχασε με 7-1 από τους Γερμανούς. Ποιος περίμενε τέτοιο διασυρμό;

Κι αυτά οφείλουμε να τα ξανασκεφτόμαστε όλοι και φυσικά και ο Ερντογάν και ο τουρκικός λαός. Μην αυτοντοπάρονται με παραληρηματικές ιδέες, μη βαυκαλίζονται με νοσταλγίες περασμένων μεγαλείων. Το έχουν κάνει κι άλλοι και κατέληξαν, αντί να φάνε το συκώτι του αντιπάλου τους (όπως δήλωσε ένας σύμβουλος του τούρκου προέδρου), να τρώνε πρόωρα τα πιλάφια του Παραδείσου. Πολλά τα παραδείγματα. Και η Ελλάδα, όπως φάνηκε εξάλλου, δεν είναι μόνο η Ελλάδα, όπως το Κουβέιτ δεν ήταν μόνο το Κουβέιτ. (Η εικόνα του κρεμασμένου Σαντάμ είναι παραδειγματική).

Και, σε περίπτωση που ο Ερντογάν προχωρήσει, να μην ξεχνάει πως αν νικήσει θα θεωρηθεί πως νίκησε μια μικρή χώρα. Αν όμως ηττηθεί από μια μικρή χώρα, ποιο θα είναι το τέλος του;