Η αθανασία των γεγονότων

Χωρίς διάθεση ομφαλοσκόπησης και αλαζονείας, και με σεβασμό στην ιστορία όλων των εθνών, θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς πως η ιστορία του ελληνικού έθνους συνιστά στο σύνολό της μια εποποιία που πραγματοποιήθηκε για να εξαρθούν ως ιερές οι έννοιες της ανθρωπιάς, της δικαιοσύνης και της θυσίας. Το επιβεβαιώνει το κείμενο του ποιητή και εκδότη Γιάννη Κορίδη που με την ήρεμη και τρυφερή του ματιά εξορύσσει ουσιαστικές παραμέτρους ενός ιστορικού γεγονότος όπως η 28η Οκτωβρίου του 1940. Καθώς με την αναγωγή του στη ρίζα της αρχαίας τραγωδίας καταδεικνύει τη σημασία μιας διάρκειας δυόμισι χιλιάδων χρόνων.

Η αθανασία της φωτογραφίας παραμένει τεκμήριο μνήμης ανθρώπων, που έζησαν, ζούνε, ιστόρησαν και ιστορούν γεγονότα. Παγκόσμια ή εγχώρια, δεν έχει σημασία. Σημασία έχει το γεγονός ότι το παράξενο είναι υπαρκτό και πάντα επίκαιρο. Η φωτογραφία αντανακλά την ανθρώπινη ψυχή. Διασώζει το εύρος άπειρων στιγμών. Μεταφέρει από γενιά σε γενιά αντικείμενα, ανθρώπους, φαινόμενα. Με λίγα λόγια απαθανατίζει έθνη, λαούς. Διαιωνίζει προσωπικότητες, υπανθρώπους, ευρήματα.

Η εφεύρεση του Γάλλου Νισεφόρ Νιεπς το 1816 και η τελειοποίησή της από τους Νταγκέρ και Γ. Χ. Φ. Τάλμποτ έφερε τα πάνω κάτω. Σήμερα θαυματουργεί. Σκεφτείτε αν υπήρχε αυτό το ευφάνταστο «κλικ» στα χρόνια του Χριστού, πώς θα ήταν σήμερα ο κόσμος μας. Πόσα τραγικά, ασυγχώρητα λάθη θα είχαν αποφευχθεί.

Μ’ αρέσει να μελετώ παλιές φωτογραφίες. Γεμάτοι φάκελοι τα συρτάρια του γραφείου μου. Κάθε τόσο ταξιδεύω μαζί τους. Χαίρομαι και πονώ. Αναγαλλιάζω και δακρύζω. Περισσότερο με ματώνει η αφωνία τους. Εκατοντάδες οι φωτογραφίες της συλλογής μου – ας την ονομάσω έτσι – που προέρχονται από τον ιταλοελληνικό πόλεμο. Την εποποιία του ’40.

Θυμάμαι την επιστράτευση. Το κάλεσμα της πατρίδας προς τα παιδιά της να υπερασπιστούν την ελευθερία τους. Τη γη που γεννήθηκαν. Αυτή τη ματωμένη γη, την κοιτίδα του πολιτισμού.

Οταν σφύριξαν οι σειρήνες των μεγαλουπόλεων κι αντήχησαν οι καμπάνες των χωριών, το, τετράχρονο και κάτι, μυαλό μου άρχισε να στριφογυρίζει. Αρπάχτηκα από την ποδιά της μάνας μου κι άρχισα να φωνάζω. Να βλαστημώ αυτόν τον ανισόρροπο Μουσολίνι, που ήθελε να υποδουλώσει την πατρίδα μας.

Χαλασμός Κυρίου. Ολοι τρέχανε, άλλος από εδώ, άλλος από εκεί. Πανέτοιμοι οι άντρες να παρουσιαστούν στο γειτονικό Στρατιωτικό Γραφείο, με προορισμό τα μακεδονικά και βορειοηπειρωτικά σύνορα. Εκεί όπου πήρε το μάθημά του ο Μουσολίνι και οι στρατηγοί του.

Στην Ελλάδα έφαγε τα μούτρα του ο φασισμός. Στην Ελλάδα συνετρίβη ο έως τότε ακαταμάχητος εχθρός. Στην Ελλάδα ξαναγεννήθηκε το φως της ελευθερίας.

Ολες οι ηλικίες βρέθηκαν αμέσως στο πόδι. Με το χαμόγελο στα χείλη ντύθηκαν τα νιάτα στο χακί. Η επιστράτευση θυμίζει πανηγύρι. Να, γιατί μια χούφτα Ελληνες γονάτισαν το τέρας του φασισμού. Μπροστά στο αγαθό της ανέφελης βούλησης και της ανεξάρτητης δημιουργίας δεν λογάριασε ο Ελληνας τον φόβο. Δεν τρόμαξε μπροστά στη σιδερένια δύναμη.

Η δική του δύναμη, ψυχική και σωματική, γιγαντώθηκε σε όλο της το μεγαλείο. Κι αυτό φαίνεται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του. Πολεμιστής και ποιητής μαζί, πρόταξε τα στήθη του ζωντανεύοντας, ακόμη μία φορά, εικόνες όπως στις Πλαταιές, στον Μαραθώνα, στις Θερμοπύλες, στη Σαλαμίνα και στο Μανιάκι.

Μέσα στις πολλές φωτογραφίες της συλλογής μου υπάρχει και εκείνη της μάνας που αποχαιρετά τον γιο της, καθώς αυτός φεύγει για τον πόλεμο. Κάθε χρόνο, παραμονή 28ης Οκτωβρίου, βρίσκεται πρώτη πάνω στο κρύσταλλο του γραφείου μου. Μου κρατεί συντροφιά όλη τη νύχτα. Την απαλοχαϊδεύω και τη φιλώ τρυφερά. Είναι από τις συγκινητικές στιγμές της ζωής μου. Τα δύο πρόσωπα, Μάνας και Γιου, αποτυπώνουν τον βαθύ πόνο μαζί με την υπερηφάνεια. Ο φακός του άγνωστού μου φωτογράφου απεικονίζει την αιωνιότητα.

Με το ευγενικό μειδίαμα στα χείλη προσφέρει η μάνα κάποιο ιερό κειμήλιο στον γιο της. Εκείνος σκύβει ευγενικά το κεφάλι για να του το κρεμάσει στον λαιμό.

Μαντιλομένη και μαυροφορούσα η μάνα του, με μισόκλειστα μάτια περιεργάζεται τον γιόκα της. Είναι σαν να τον κρατεί στα δυο της χέρια μωρό και να τον κανακεύει. Τέτοιες εικόνες σπάνια συναντούμε.

Η 28η Οκτωβρίου του 1940 δεν είναι οποιαδήποτε ημερομηνία. Δεν είναι ένα ξέσπασμα αγανάκτησης. Είναι σταθμός ιστορικός στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Ο ρόλος του ανώνυμου και επώνυμου φωτογράφου υπήρξε καθοριστικός. Η θυσία του Ελληνα Στρατιώτη ξεπέρασε τα σύνορα. Εγινε παγκόσμιος θρύλος. Ανέστησε τις Θερμοπύλες. Ανέστησε το 1821.

Η φωτογραφία, όμως, της Ελληνίδας Μάνας που αποχαιρετά τον γιο της, έτσι καθώς την ξαναβλέπω, μου θυμίζει απόσπασμα αρχαίας τραγωδίας. Το χέρι της γερόντισσας μάνας, που ρόζιασε στα χωράφια και στις καθημερινές οικογενειακές φροντίδες, υψώνεται ως σύμβολο προστασίας. Τον ευλογεί και συνάμα του εύχεται η καρδούλα της δύναμη και αντοχή.

Μια πραγματική παράσταση ανωτερότητας και μεγαλείου. Ενα μοναδικό στιγμιότυπο αξιοπρέπειας, σταλμένο από τα βάθη των αιώνων.

Μια φωτογραφία, χίλιες λέξεις.