Προσφυγικό: ο ελέφαντας στο δωμάτιο

Αναρωτιέμαι πόσες απώλειες μπορούμε να αντέξουμε σε ψυχές, στην ανάπτυξη της χώρας, στις διεθνείς της σχέσεις και στην εισροή πόρων μέχρι να δράσουμε ως πολιτεία συντεταγμένα και έγκαιρα για τη διαχείριση του Προσφυγικού και όχι απλώς να αντιδρούμε στην εκάστοτε συγκυρία. Το Προσφυγικό δεν είναι μια κρίση, αλλά μια πραγματικότητα. Οι πρόσφυγες ήρθαν και σε μεγάλο ποσοστό θα μείνουν. Η ένταξή τους είναι ο ελέφαντας στο δωμάτιο.

Δυστυχώς, το ζητούμενο για κάθε κυβέρνηση, ήδη προ της κρίσης του 2015, ήταν πώς θα διασφαλίσει τον κεντρικό έλεγχο των σχετικών κονδυλίων της ΕΕ και πώς θα αποφύγει το κόστος μιας προσφυγικής κρίσης, που ερχόταν να προστεθεί στην κοινωνικοοικονομική που βάραινε στους ώμους της. Η διαχείριση περνούσε από τα χέρια του ενός υπουργείου στο άλλο. Οταν δημιουργήθηκε επιτέλους υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής, επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ, τότε οι πρόσφυγες βρίσκονταν ήδη στην Πλατεία Βικτωρίας και ο χρόνος για προετοιμασία είχε ήδη εξαντληθεί.

Οι ευρωπαϊκοί και διεθνείς οργανισμοί καθώς και οι ΜΚΟ είχαν επωμιστεί το έργο της κυβέρνησης, έχοντας εμπειρία και διαχειριστικό πλάνο, ενώ η τότε κυβέρνηση λειτουργούσε πυροσβεστικά. Ο κρατικός μηχανισμός «ανακάλυπτε την Αμερική», οργάνωνε συσκέψεις, αλλά χωρίς χρονοδιάγραμμα εφαρμογής, μόνο καλή θέληση και ωραία λόγια.

Πώς επιβιώσαμε όμως μέχρι σήμερα με τόσες χιλιάδες πρόσφυγες πλέον μέσα στη χώρα; Η απάντηση είναι απλή. Αρχικά το 2015, το βάρος έπεσε κατά κύριο λόγο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Είναι γνωστό ότι η Αθήνα επί της δημαρχίας Καμίνη λειτούργησε ως καταλύτης γιατί υπήρξε πολιτική βούληση και σθένος. Η Υπατη Αρμοστεία με χρήματα της ΕΕ, στο πλαίσιο ενός ευρωπαϊκού προγράμματος, συνομίλησε απευθείας με τους δημάρχους και τις ΜΚΟ που κλήθηκαν να διαχειριστούν τις 60.000 ψυχές που κατέφθασαν και παρέμειναν, στην Αθήνα κυρίως, αλλά και στη Θεσσαλονίκη, στη Λάρισα, στο Ηράκλειο και σε άλλες πόλεις. Ετσι στεγάστηκαν οικογένειες σε διαμερίσματα, σε ανθρώπινες συνθήκες, και επιτέλους νιώσαμε ότι υπάρχει κάπου ένα θετικό αποτέλεσμα. Η κεντρική κυβέρνηση τότε ανασκουμπώθηκε και άρχισε την «αξιοποίηση» των ευρωπαϊκών πόρων για τη δημιουργία στρατοπέδων υποδοχής προσφύγων ανά τη χώρα. Ουδείς όμως αντιμετώπιζε σοβαρά το αύριο αυτών των ανθρώπων που βρέθηκαν στη χώρα μας, εκ των οποίων κάποιοι θα πληρούσαν τις προϋποθέσεις χορήγησης ασύλου, όπως ουδείς ασχολήθηκε με το ότι η κρίση δεν θα τελείωνε τότε. Παράλληλα, παρέμεναν ανεκμετάλλευτοι πόροι σε ποσοστό άνω του 85%-90% στο ειδικό ταμείο AMIF (Ταμείο για το άσυλο, τη μετανάστευση και την ένταξη), κυρίως λόγω χρόνιας ανυπαρξίας μηχανισμού απορρόφησης.

Η ένταξη των προσφύγων και μεταναστών ήταν και είναι περίπου terra incognita για την εκάστοτε κυβέρνηση.

Από την άλλη πλευρά, οι άνθρωποι αυτοί ένιωθαν εγκλωβισμένοι στην Ελλάδα της βαθιάς οικονομικής κρίσης. Η προσδοκώμενη οικογενειακή επανένωση με τους δικούς τους στη Βόρεια Ευρώπη είχε καταρρεύσει, όταν τα βόρεια σύνορά μας έκλεισαν, στο όνομα της μη επέκτασης του «μολυσματικού φαινομένου του Προσφυγικού». Δεν ήθελαν λοιπόν να ενταχθούν στην Ελλάδα. Δεν έμοιαζαν σε τίποτα με το προηγούμενο κύμα προσφύγων από τα Βαλκάνια ή τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης της δεκαετίας του ’90.

Αυτή η πραγματικότητα θα έπρεπε να μας ωθήσει σε πιο σύνθετες λύσεις παροχής ασύλου και ένταξης. Θα έπρεπε ήδη να έχουμε ορίσει τουλάχιστον την ικανότητα απορρόφησης ανά πόλη και συνολικά ως χώρα. Θα έπρεπε να έχουμε καθορίσει διαδικασίες διάγνωσης των ικανοτήτων των ατόμων που έχουν λάβει άσυλο και να τους στηρίξουμε με γλωσσικές δεξιότητες, θα έπρεπε κατά προτεραιότητα να φροντίσουμε τα ασυνόδευτα παιδιά και πολλά άλλα.

Δυστυχώς, σήμερα, ενώ ήταν γνωστό από το 2017 ότι οι αναγνωρισμένοι πρόσφυγες θα πρέπει να βγουν από το πρόγραμμα στέγασης και να διεκδικήσουν τη ζωή τους μόνοι, και πάλι η πολιτεία αντιδρά σπασμωδικά. Τα προγράμματα ESTIA και ΗΛΙΟΣ αξιοποιούνται πλημμελώς, με αποτέλεσμα να βλέπουμε πάλι εικόνες συγκέντρωσης προσφύγων στην Πλατεία Βικτωρίας και στη συνέχεια μεταφοράς τους στον Ελαιώνα ή στην Αμυγδαλέζα, επιστρέφοντας εκεί απ’ όπου είχαν ξεκινήσει. Για να μην αναφερθώ στην τραγωδία της Μόριας, για την οποία έχουν γραφτεί πολλά και συμβεί περισσότερα…

Υπήρξαν στη χώρα παραδείγματα υγιούς και αποτελεσματικής διαχείρισης του θέματος του Προσφυγικού. Αλληλεγγύη, εξωστρέφεια, δικτύωση συγκροτούν το τρίπτυχο των εργαλείων που απαιτούνται. Υπάρχει πάντα καιρός…

Η Μαρία Λογοθέτη είναι εμπειρογνώμων πρεσβευτής σύμβουλος επί τιμή, πρώην διευθύντρια του γραφείου δημάρχου Αθηναίων, πρώην πρόεδρος της Εταιρείας Ανάπτυξης και Τουριστικής προβολής του Δήμου Αθηναίων (ΕΑΤΑ)