Η φαντασίωση της Κόκκινης Μηλιάς

Οι φιλοπόλεμες δηλώσεις του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, που κορυφώθηκαν με την ομιλία του στον εορτασμό της επετείου της μάχης του Μαντζικέρτ το 1071 εναντίον των βυζαντινών στρατευμάτων, περιέχουν κάποιες ιδιαίτερες ιδεολογικές συνδηλώσεις που αξίζει τον κόπο να αναλυθούν, δεδομένου ότι συγκροτούν μια στροφή προς την ακραία εθνικιστική ρητορεία.

Παράλληλα με την ομιλία του, ο Ερντογάν σε ένα από τα μηνύματά του στο Twitter χρησιμοποίησε τη φράση «Κόκκινη Μηλιά» (ή Κόκκινο Μήλο) που είναι το σήμα κατατεθέν του τουρκικού εθνικισμού και επεκτατισμού, όπως επίσης και μια «θριαμβευτική επιστροφή στις ρίζες» για τους παντουρκιστές. Την είχε χρησιμοποιήσει ξανά το 2018, στην επίθεση εναντίον των Κούρδων στο Αφρίν.

Οπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο τούρκος δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτής Τσενγκίζ Τσαντάρ, η φράση αυτή «θεωρείται το πιο σημαντικό σύμβολο του τουρκικού εθνικισμού και επεκτατισμού. Η Κόκκινη Μηλιά είναι σύμβολο ενός παντουρκικού κινήματος που στοχεύει στην ένωση των Τούρκων σε κάθε γωνιά του πλανήτη προκειμένου να κερδίσουν παγκόσμια υπεροχή. Η ιδέα βρίσκεται στο επίκεντρο του τουρκικού επεκτατισμού».

Λίγες ημέρες αργότερα, όπως σημειώνει ο Τσαντάρ, ο διευθυντής επικοινωνίας του Ερντογάν, Φαχρετίν Αλτούν, έγραψε σ’ ένα tweet ότι «για μας, η Κόκκινη Μηλιά σημαίνει μια μεγάλη και ισχυρή Τουρκία. Είναι η ιερή πορεία του έθνους μας που έγραψε ιστορία από το Μαντζικέρτ μέχρι τη 15η Ιουλίου [την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος το 2016]. … Η Κόκκινη Μηλιά είναι αυτό που λαχταρά ολόκληρη η ανθρωπότητα από το Γιβραλτάρ μέχρι τη Χετζάζ, και από τα Βαλκάνια μέχρι την Ασία». Παρόμοια ρητορική εξύμνησης αυτής της Ιδέας χρησιμοποιήθηκε και σ’ ένα βιντεοκλίπ της τουρκικής Διεύθυνσης Επικοινωνίας που παρουσίαζε εικόνες από την Κάαμπα στη Μέκκα και το τέμενος Αλ-Ακσα στην Ιερουσαλήμ, με υπόκρουση πολεμικό εμβατήριο.

Το ανεστραμμένο είδωλο αυτής της ρητορείας, είναι πολύ γνωστό στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση η Κόκκινη Μηλιά είναι ένας τόπος μυθικός που θα στείλουμε τους Τούρκους όταν θα αναστηθεί ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, το πτώμα του οποίου, σύμφωνα με τον θρύλο, δεν βρέθηκε ποτέ. Την ύμνησε ο Κωστής Παλαμάς, στη Φλογέρα του Βασιλιά «καλιφάδων νικητής και τσάρων κυνηγάρης πέρα στην Κόκκινη Μηλιά, θα παίρνω την ανάσα». Η ελληνική Κόκκινη Μηλιά φαντασιώνεται την απώθηση των Τούρκων «από εκεί που ήρθαν», ενώ η τουρκική ονειρεύεται την επέκταση «από το Γιβραλτάρ μέχρι τη Χετζάζ, και από τα Βαλκάνια μέχρι την Ασία».

Η θεμελιώδης διαφορά είναι ότι στην Ελλάδα αυτή η φαντασίωση δεν σημαίνει τίποτα από πολιτική άποψη, πλην ελαχίστων γραφικών θερμοκέφαλων, ενώ στην Τουρκία υιοθετείται και προπαγανδίζεται από τον ίδιο τον Ερντογάν και τον κρατικό μηχανισμό.

Υιοθετώντας υπερεθνικιστική ρητορεία ο Ερντογάν επιχειρεί να ιδιοποιηθεί τον εθνικισμό που ενυπάρχει σε μεγάλο τμήμα της κοσμικής Τουρκίας, που πάντα τον αντιμετώπιζε επιφυλακτικά. Οι αντιδράσεις αυτού του τμήματος είναι ανάμεικτες, αλλά είναι περισσότερο από βέβαιο ότι ο Ερντογάν  επενδύει περισσότερο από ποτέ στον ακραίο εθνικισμό, υιοθετώντας και τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Παράλληλα, συνεχίζει τον ισλαμιστικό λόγο, μετά τη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί, δηλώνοντας ότι με τις ενέργειές του διαδίδει «τη Δικαιοσύνη του Αλλάχ».

Πρόκειται για έναν συνδυασμό εθνικισμού με ισλαμισμό, που στόχο έχει να προετοιμάσει ιδεολογικά το έδαφος για δυναμικές ενέργειες.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι συγγραφέας και εκδότης