Ολοκληρώνοντας την οικονομική πολιτική Abe

Ο επίσημος λόγος για την αποχώρηση του Σίνζο Αμπε ως πρωθυπουργού της Ιαπωνίας με τη μεγαλύτερη θητεία ήταν η προσωπική υγεία. Τώρα το διαφημισμένο πρόγραμμα οικονομικής πολιτικής του («Abenomics») μπορεί να έχει παρόμοια μοίρα.

Το «Abenomics» ξεκίνησε με μεγάλες υποσχέσεις το 2013. Υπήρξαν τρία «βέλη πολιτικής» που στόχευαν στην επιθετική νομισματική πολιτική, στην ευέλικτη δημοσιονομική πολιτική και στη στρατηγική ανάπτυξης. Από αυτά, η νομισματική πολιτική ήταν σαφώς στο επίκεντρο. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας (BOJ) ξεκίνησε ένα τεράστιο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης (QE) για να αγοράσει το δημόσιο χρέος, του οποίου πλέον κατέχει περίπου το ήμισυ. Ωστόσο, ενώ ο επίσημος στόχος ήταν να αυξήσει τον ετήσιο πληθωρισμό στο 2%, αυτό δεν έχει ακόμη επιτευχθεί.

Το δεύτερο βέλος του «Abenomics» αφορούσε κυρίως δημοσιονομική εξυγίανση. Το 2012 το δημοσιονομικό έλλειμμα ήταν πάνω από 8% του ΑΕΠ. Εως το 2016-2019 είχε μειωθεί στο 3%-4%. Ενα βασικό επίτευγμα του «Abenomics» λοιπόν είναι ότι σταθεροποίησε τα δημόσια οικονομικά της Ιαπωνίας.

Το τρίτο βέλος περιελάμβανε διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα προωθούσαν την οικονομική ανάπτυξη ενισχύοντας την παραγωγικότητα του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού και αυξάνοντας τον αριθμό των εργαζομένων. Οσον αφορά την παραγωγικότητα, το «Abenomics» ήταν μια αποτυχία. Η εμπειρία της Ιαπωνίας πρέπει να μελετηθεί προσεκτικά για να ληφθούν μαθήματα σχετικά στην Ευρώπη και σε άλλες γηράσκουσες προηγμένες οικονομίες. Ενα βασικό μάθημα από την εμπειρία της Ιαπωνίας είναι ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να δημιουργηθεί πληθωρισμός σε μια γηράσκουσα κοινωνία με υπερβολικές αποταμιεύσεις και άφθονο κεφάλαιο.

Ενα δεύτερο μάθημα είναι ότι οι πρωταρχικοί ρυθμοί ανάπτυξης έχουν σημασία πολιτικά, ακόμα και αν το κατά κεφαλήν εισόδημα είναι αυτό που μετρά πραγματικά όταν πρόκειται για την οικονομική ευημερία.

Τέλος, ελλείψει υψηλότερης μετανάστευσης, τα όρια που επιβάλλει ο συρρικνούμενος πληθυσμός μπορούν να ξεπεραστούν αυξάνοντας την ηλικία συνταξιοδότησης και τη συμμετοχή των ηλικιωμένων στο εργατικό δυναμικό.

Ωστόσο η αύξηση της συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό μπορεί να προσφέρει μόνο ένα εφάπαξ όφελος. Η ισχυρή ανάπτυξη μακροπρόθεσμα θα απαιτήσει υψηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτή είναι η κύρια οικονομική πρόκληση της Ευρώπης.

Ο Ντάνιελ Γκρος είναι διευθυντής του Centre for European Policy Studies.