Το τραύμα διακοπής της εκπαίδευσης

Η πανδημία αυτή χαρακτηρίζεται από μια πολύ μεγάλη και γενικευμένη αβεβαιότητα. Πόσο θα διαρκέσει; Θα είναι ενδημική ή θα εκδηλωθεί με αλλεπάλληλα κύματα; Θα έχει την ίδια τοξικότητα ο ιός ή θα εξασθενήσει και θα μετατραπεί σε μια συνηθισμένη γρίπη; Θα βρεθεί εμβόλιο, πότε, και πόσο αποτελεσματικό θα είναι; Η γραμμή άμυνας θα συνεχίσει να είναι στη μη μόλυνση, όπως έως τώρα, ή θα περάσει στην αντιμετώπιση των συνεπειών, θεωρώντας την έκθεση στον ιό, σε χρονική διάρκεια, λίγο-πολύ αναπόφευκτη;

Η αβεβαιότητα αυτή καθορίζει και τα σχήματα της κοινωνικότητας. Γενικευμένο ή εντοπισμένα lock-down; Πόση κοινωνική απόσταση; Η ανάπτυξη του πολιτισμού είναι συνώνυμη με την πύκνωση των κοινωνιών δικτύων και των επαφών. Πώς θα ξηλωθεί αυτό το υφαντό τώρα;

Οι μεγαλύτερες συνέπειες αφορούν τα παιδιά και τους νέους, ιδίως τις γενιές που τώρα βρίσκονται στη δημοτική και μέση εκπαίδευση. Δύσκολα μπορεί να υπολογιστούν και μάλιστα σε μελλοντικό χρόνο οι συνέπειες και το τραύμα και από τη διακοπή της εκπαίδευσης, όπως συνέβη στην περασμένη σχολική χρονιά. Και είναι άγνωστο τι θα συμβεί στη φετινή. Τι θα γίνει όταν παρουσιάζονται κρούσματα σε ένα σχολείο; Και για πόσον καιρό θα κλείνει; Και τι θα σημαίνει αυτό το ανοιγοκλείνω το σχολείο και μπαινοβγαίνω στην τάξη για τη διαδικασία της εκπαίδευσης και για την ψυχολογία των παιδιών;

Προκλήσεις πρωτόγνωρες, που απαιτούν να αναμετρηθούμε μ’ αυτές πέραν από τα συνηθισμένα. Θα τις συνοψίσω σε τρία τα ζητήματα:

Α. Ψηφιακός μετασχηματισμός της εκπαίδευσης. Να θεωρήσουμε δεδομένο ότι η διαδικτυακή εκπαίδευση και η εκπαίδευση στην τάξη θα είναι μορφές της ίδιας διαδικασίας, την ίδια στιγμή και δυνητικά, εναλλακτικές και συμπληρωματικές. Ο δάσκαλος δεν θα στέκεται απέναντι στον μαθητή, θα γίνεται πλοηγός, συμπαραστάτης, βοηθός του μαθητή. Ο υπολογιστής ή το τάμπλετ είναι πάνω στο θρανίο, αλλά συνεχίζει και στο σπίτι, μια διαδικασία σχεδιασμένη να είναι ενιαία.

Β. Διαδικτυακή εκπαίδευση στο σπίτι, έστω και μερική, σημαίνει ότι κάθε σπίτι έχει πρόσβαση στο Διαδίκτυο, όπως έχει πρόσβαση στο νερό και στο ηλεκτρικό. Ακόμη κι αν κάνουμε αφαίρεση των συνθηκών του σπιτιού, κάθε παιδί χρειάζεται να μπορεί να έχει τη δυνατότητα μιας απρόσκοπτης παρακολούθησης και συμμετοχής στα διαδικτυακά μαθήματα με αξιόπιστο εξοπλισμό, τον οποίο δεν είναι αυτονόητο ότι κάθε οικογένεια μπορεί να αποκτήσει. Αν δεν σχεδιαστεί και εφαρμοστεί μια παρόμοια πολιτική, τότε να λογαριάσουμε στις σημαντικότερες παρενέργειες του ιού και τη γιγάντωση των κοινωνικών ανισοτήτων.

Γ. Ψηφιακός μετασχηματισμός της εκπαίδευσης (που περιλαμβάνει και την άμεση εκπαίδευση) σημαίνει επανασχεδιασμό των προγραμμάτων και των μεθόδων διδασκαλίας. Με το τωρινό κατακερματισμένο πρόγραμμα είναι αδύνατο να πας σε μια αποτελεσματική εκπαίδευση αυτού του τύπου. Σημαίνει υλικοτεχνικό μετασχηματισμό του σχολείου – το σχολείο εργαστήριο, αλλά και ριζική μεταρρύθμιση του περιεχομένου των σπουδών. Αν αλλάζεις τον τρόπο μετάδοσης, δεν γίνεται να επαναλαμβάνεις το ίδιο μήνυμα, σχεδιασμένο για συνθήκης μιας παρελθούσας εποχής.

Οι αποφάσεις της σημερινής κυβέρνησης για την εκπαίδευση δείχνουν ότι βρίσκονται πολύ μακριά, πρακτικά και νοοτροπιακά, από τις επείγουσες ανάγκες της εποχής και από την έγνοια για τη συνολική πορεία αυτής της κοινωνίας. Γι’ αυτές τις αναγκαίες αλλαγές χρειάζεται κατ’ αρχάς μια συνεννόηση ανάμεσα στις πολιτικές δυνάμεις, που θα δημιουργήσουν ένα πλαίσιο συνεργασίας, ώστε επιστήμονες της εκπαίδευσης, της υγείας και του ψηφιακού μετασχηματισμού, μαζί με εκπαιδευτικούς που πρωτοπορούν, να συγκροτήσουν ένα σχέδιο και τα βήματα μετάβασης ήδη από το φθινόπωρο.

Ο Αντώνης Λιάκος είναι ιστορικός, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών