Η επιστροφή των σκληρών ριάλιτι

Σε μια χώρα που είχε ανακαλύψει τη σχεδόν κανιβαλική ευχαρίστηση της παρακολούθησης ριάλιτι πολύ πριν οι Ελληνες αρχίσουν να συντονίζονται στους δέκτες τους όπως στήνονται μπροστά από μια κλειδαρότρυπα, τη Βρετανία, η κυβέρνηση αποφάσισε να χρησιμοποιήσει την επιρροή των αγοριών και των κοριτσιών της διπλανής πόρτας προκειμένου να αναχαιτίσει τη διασπορά του COVID-19. Αυτά κλήθηκαν να διαφημίσουν το πρόγραμμα διεξαγωγής τεστ του NHS, μια και η καμπάνια του βρετανικού ΕΣΥ δεν είχε καταφέρει να πείσει το σύνολο των επαφών των επιβεβαιωμένων κρουσμάτων να εξεταστούν. Οι σταρ των ριάλιτι πούλησαν τα πρόσωπά τους στο κράτος για χάρη της δημόσιας υγείας, αλλά ταυτόχρονα τα λάνσαραν και για προσωπικούς σκοπούς στα σόσιαλ μίντια χωρίς να τηρούν κανένα από τα υγειονομικά μέτρα που οι καιροί επιβάλλουν και τα οποία προμόταραν επί πληρωμή. Αν έχει μια αξία η ιστορία, είναι πως φωτίζει τη ρηχότητα των ειδώλων που χτίζουν τέτοιες εκπομπές. Εκπομπές τις οποίες αποφάσισε να ξανασερβίρει ως το πιο γκουρμέ της πιάτο η ελληνική τιβί.

Ασχετα από τις αισθητικές, κοινωνιολογικές ή άλλες ενστάσεις, βέβαια, οφείλει κανείς να αναγνωρίσει ότι οι λόγοι της επιστροφής τους είναι πολλοί. Οικονομικοί για τα κανάλια, ψυχολογικοί στην περίπτωση συμμετεχόντων και τηλεθεατών. Η ρηχότητα, άλλωστε, βοηθά και τους ρηχούς να περνούν καλά και όσους την παρακολουθούν να νιώθουν ανώτεροι μέσω της σύγκρισης. Ή για να το πούμε πιο ωμά: οκτώ στους δέκα δεν σταματούν να δουν τι έχει συμβεί σε ένα αυτοκινητιστικό ατύχημα παρότι ξέρουν ότι το θέαμα είναι άσχημο;

Φέτος οι επιλογές είναι αρκετές. «Masterchef», «GNTM» συνεχίζουν, το «Bachelor» έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα κι ο πατέρας των ριάλιτι, ο «Μεγάλος Αδελφός», ξαναγυρίζει. Η πρεμιέρα μάλιστα του «Big Brother» σηματοδότησε για κάποιους μια στροφή στην πιο σκληρή μορφή του εν λόγω τηλεοπτικού είδους. Τόσο σκληρή ώστε να δύναται να γίνει εθιστική.

Τα στατιστικά που έδωσε ο Σκάι στη δημοσιότητα την επόμενη μέρα είναι ενδεικτικά. «Κατέγραψε», έγραφε η ιστοσελίδα του σταθμού, «κατά μέσο όρο στις ηλικίες 18-54 31,1%». Το είδαν «έστω και για ένα λεπτό 2.517.000 τηλεθεατές». «Τα καλύτερα ποσοστά ήταν στα κοινά με υψηλή μόρφωση σημειώνοντας κατά μέσο όρο 34%». «Σάρωσε και στα social με 34.000 tweets αφήνοντας με μεγάλη διαφορά το αμέσως επόμενο (4.500)».

Από μια άποψη η «επιτυχία» είναι εύλογη. Οχι τόσο γιατί γύρισε ο Ανδρέας Μικρούτσικος στο προσκήνιο όσο επειδή τα ριάλιτι αφήνουν τους πάντες ικανοποιημένους. Τους παίκτες οι οποίοι τονώνουν για καιρό μετά τη συμμετοχή τους τον ναρκισσισμό που προκαλεί το βλέμμα του περιπτερά μιας άλλης γειτονιάς όταν τους αναγνωρίζει. Τους θεατές που τα βλέπουν με ειλικρινές ενδιαφέρον, πρόθυμοι να ταυτιστούν με κάποιον διαγωνιζόμενο, αλλά κι εκείνους που ρίχνουν μια ματιά για χάρη της ανθρώπινης ανάγκης για ειρωνεία. Τα κανάλια που ανεβάζουν τα διαφημιστικά τους έσοδα χωρίς να ξοδέψουν τον μισό τους προϋπολογισμό σε παραγωγές μυθοπλασίας.

Οι κονεσέρ των τηλεοπτικών λένε ότι είναι «πιο εύκολα από τη μυθοπλασία». Τεχνικά παίρνουν το format από το εξωτερικό και στήνουν την εκπομπή. Είθισται επίσης να είναι φθηνότερα από τις σειρές – εκτός κι αν πρόκειται για παραγωγές τύπου «Survivor» με εξωτερικά γυρίσματα σε άλλη χώρα. Και παρότι είναι ακριβότερα από την ενημέρωση – που πάντα κοστίζει λιγότερο από την ψυχαγωγία -, φέρνουν περισσότερα χρήματα στα ταμεία. Οικονομικά μιλώντας, άρα, οι τηλεοπτικοί σταθμοί, ακόμη κι αν δεν υπήρχαν ριάλιτι, θα έπρεπε να τα εφεύρουν.

Διατυπώνεται φυσικά και αντίλογος σε όσους διακρίνουν στα πλάνα τους απλά μια κίνηση κερδοφορίας ή την τέρψη πολλών μικρών και μεγάλων εγωισμών. Σύμφωνα με αυτόν, ενδέχεται να εξελιχθούν σε κοινωνικά, μέχρι και πολιτικά, φαινόμενα. Εκείνα, π.χ., που προβάλλονται σε κράτη με αυταρχικά καθεστώτα δίνουν στους πολίτες τους τη δυνατότητα να εκφράσουν γνώμη μέσω της ψήφου τους εκεί. Το 2007 στο Αμπου Ντάμπι παίχθηκε ένα σε στυλ «Pop Idol», στο οποίο οι παίκτες διαγωνίζονταν στη σύνθεση του καλύτερου αραβικού ποιήματος. Εγινε δημοφιλές και σε άλλες αραβικές χώρες – αφού το κοινό του έφτασε τα 18 εκατ. – και το 2010 μια διαγωνιζόμενη από τη Σαουδική Αραβία παρουσίασε στίχους εναντίον των μουσουλμάνων κληρικών. Κριτές και κοινό την επιβράβευσαν με την τρίτη θέση στο σόου, παρότι θα ακουγόταν πιθανότερο να βρεθεί αντιμέτωπη με τηλεσαρία.

Οπως και να έχει, το 2020, την εποχή δηλαδή της παντοδυναμίας των σόσιαλ μίντια, που ο καθένας μπορεί να ανεβάσει όσες προσωπικές στιγμές ή όσες μύχιες σκέψεις του επιθυμεί για να τις δουν ή να τις διαβάσουν άνθρωποι με τους οποίους δεν έχει καν συναναστραφεί, τα υψηλά νούμερα τηλεθέασης θέλουν κι επιδέξιες Καρντάσιανς – μπροστά και πίσω από τις κάμερες.