«Χρειαζόμαστε ένα αμοιβαία συμφωνημένο μορατόριουμ»

«Εχω δει αρκετές κρίσεις μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας επί 41 χρόνια ως διπλωμάτης, αλλά αυτή τη φορά ανησυχώ ότι οι εντάσεις θα ξεφύγουν εκτός ελέγχου. Σήμερα δεν φαίνεται οι ΗΠΑ να μπορούν να σταματήσουν τις εντάσεις. Μπορείτε να διανοηθείτε ένοπλη σύρραξη μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας; Θα ήταν καταστροφή» λέει χωρίς δισταγμό ο Νταριάλ Μπατιμπάι, πρώην τούρκος διπλωμάτης, ο οποίος έχει συμμετάσχει σε κρίσιμες διαπραγματεύσεις με την Ελλάδα, ενώ ως εκπρόσωπος της Τουρκίας στις διαβουλεύσεις για τη Σύμβαση του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας γνωρίζει καλά τις τουρκικές ενστάσεις. Ο Ματιμπάι μίλησε στα «ΝΕΑ» λίγες ώρες μετά το Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ, όπου συζητήθηκε το τελεσίγραφο κυρώσεων στην Αγκυρα. Τα λεγόμενά του αναδεικνύουν τη λογική της Αγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο προκρίνοντας ως λύση την αναγνώριση από την Ελλάδα ότι το Καστελλόριζο δεν δικαιούται ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας πέρα των χωρικών του υδάτων με αντάλλαγμα την αναγνώριση πλήρους δικαιοδοσίας σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας της Κρήτης από την Τουρκία.

ΜΟΡΑΤΟΡΙΟΥΜ. «Οι κυρώσεις παγιώνουν το αδιέξοδο και ενισχύουν τις εντάσεις. Η αντίδραση της Τουρκίας μετά το Συμβούλιο των ευρωπαίων ΥΠΕΞ ήταν άμεση, δηλώνοντας ότι τέτοιες απειλές ενισχύουν την αποφασιστικότητά της να συνεχίσει τις ερευνητικές δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο. Χρειαζόμαστε επειγόντως ένα αμοιβαία συμφωνημένο μορατόριουμ στην Ανατολική Μεσόγειο, που θα σταματά τις ναυτικές ασκήσεις στη λογική “οφθαλμός αντί οφθαλμού” και τις ερευνητικές δραστηριότητες» τονίζει ο έμπειρος τούρκος διπλωμάτης. «Δεν μπορεί να ξεκινήσει ο διάλογος εν μέσω έντασης. Θα πρέπει οι δύο χώρες να απέχουν από μονομερείς δράσεις και πρωτοβουλίες που δυσχεραίνουν την κατάσταση» αναφέρει. Αναδεικνύοντας τις θέσεις της Αγκυρας, ο πρώην διπλωμάτης βλέπει τις διαφορές στην Ανατολική Μεσόγειο «απλή υπόθεση σε σύγκριση με τις εξαιρετικά πολύπλοκες διαφορές στο Αιγαίο». Επεξηγεί ότι «στο Αιγαίο δεν είναι μόνο το ζήτημα της θαλάσσιας δικαιοδοσίας πέρα από τα χωρικά ύδατα. Εχουμε τα χωρικά ύδατα, τον εναέριο χώρο, την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών και έχουμε συνυπάρξει με αυτές τις διαφορές για περισσότερα από σαράντα χρόνια, ξεκινώντας από το Πρακτικό της Βέρνης το 1976, με εξαίρεση τις εξάρσεις του 1987 και 1996».

ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ ΚΑΙ ΚΡΗΤΗ. Ποια είναι λοιπόν η λογική της Αγκυρας κατά τον τούρκο διπλωμάτη, ο οποίος χειρίστηκε μάλιστα τις ελληνοτουρκικές διαπραγματεύσεις στην κρίση του 1986 ως αρμόδιος διευθυντής στο τουρκικό ΥΠΕΞ; «Στην Ανατολική Μεσόγειο η διαφορά αφορά ένα νησί, το Καστελλόριζο, που βρίσκεται δύο χιλιόμετρα από την τουρκική ακτή με πληθυσμό μικρότερο των 500 κατοίκων, οι οποίοι μάλιστα ζουν χάρη στις γενναιόδωρες επιδοτήσεις της Αθήνας». Ο Μπατιμπάι, ο οποίος ήταν επίσης μέλος της τουρκικής αντιπροσωπείας στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας στον ΟΗΕ, δηλώνει ότι «η Σύμβαση αναγνωρίζει ότι τα νησιά έχουν θαλάσσια δικαιοδοσία όπως οι ηπειρωτικές περιοχές, αλλά την ίδια ώρα αναγνωρίζει μια κρίσιμη βασική αρχή, ότι η οριοθέτηση θα πρέπει να γίνεται με τρόπο ώστε να αποδίδεται δίκαιο αποτέλεσμα. Η νομολογία που αναδεικνύεται στην περίπτωση ενός νησιού μιας χώρας που κείται κοντά στην ακτή μιας άλλης, όπως το Καστελλόριζο, είναι ότι το νησί έχει περιορισμένη δικαιοδοσία. Η ελληνική θέση ότι το Καστελλόριζο θα πρέπει να έχει πλήρη δικαιοδοσία περιορίζει την Τουρκία στον κόλπο της Αττάλειας». Επιστρατεύοντας αριθμητικά μεγέθη, ο Μπατιμπάι τονίζει ότι κάτι τέτοιο στερεί από την Τουρκία – που έχει τη μακρύτερη ακτογραμμή στην Ανατολική Μεσόγειο έκτασης 1.577 χιλιομέτρων – περίπου 100.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας. «Αν υπάρξει συμφωνία για Καστελλόριζο, θα πρέπει να αναγνωρίσει η Τουρκία πλήρως τη θαλάσσια δικαιοδοσία της Κρήτης». Την ίδια ώρα, πάντως, λέει ότι η δικαιοδοσία της Κρήτης «δεν μπορεί να αμφισβητηθεί», καθώς είναι μεγάλο νησί με πάνω από 650.000 κατοίκους, με μεγάλη ακτογραμμή. «Η τουρκική δραστηριότητα γύρω από την Κρήτη ακολουθεί τη λογική “οφθαλμός αντί οφθαλμού”» δηλώνει, αναγνωρίζοντας ότι η Αγκυρα παραβιάζει τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Ομως, για το Καστελλόριζο επιμένει ότι «η θαλάσσια δικαιοδοσία θα πρέπει να περιοριστεί στα χωρικά του ύδατα, που σημαίνει καμία ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδα πέρα από τα χωρικά ύδατα του νησιού». Κατά τον πρώην τούρκο διπλωμάτη, η διευθέτηση αυτή θα επιτρέψει να αποκτήσει η Τουρκία θαλάσσια δικαιοδοσία μέχρι τη μέση γραμμή μεταξύ τουρκικής και αφρικανικής ακτής. «Η Ελλάδα μπορεί να αποφύγει να δημιουργηθεί αρνητικό προηγούμενο για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, επιδιώκοντας σχετική συμφωνία στον διάλογο. Τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου είναι ξεκάθαρα διαφορετική περίπτωση από το Καστελλόριζο και υπάρχει εκεί αιτιολόγηση της ελληνικής θέσης βάσει του Διεθνούς Δικαίου. Και είναι λόγος για τον οποίο η Τουρκία ζητεί διμερείς διαπραγματεύσεις».

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΗΠΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΕ. Θεωρεί, μάλιστα, ότι αν υπήρχε ουσιαστική αμερικανική παρέμβαση, η «απλή διαφορά» με το Καστελλόριζο θα επιλυόταν, όπως έχουν δείξει οι προηγούμενες περιπτώσεις αμερικανικής παρέμβασης για αποκλιμάκωση των εντάσεων. «Σήμερα η Αμερική του Τραμπ δεν παίζει αυτόν τον ρόλο. Ο Τραμπ μίλησε με Μητσοτάκη και Ερντογάν, αλλά στο παρελθόν η Αμερική θα είχε δράσει πολύ νωρίτερα, πριν η κατάσταση φτάσει σε αυτό το σημείο» δηλώνει κατηγορηματικά. Πάντως παραδέχεται ότι η ΕΕ μπορεί να έχει θετική επιρροή για να ξεκινήσει διάλογος, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις πρόσφατες δηλώσεις της Ανγκελα Μέρκελ, αλλά τονίζοντας ταυτόχρονα ότι η ΕΕ είναι διχασμένη. «Η Ελλάδα προσπαθεί να έχει τη στήριξη της ΕΕ. Αν λάβει συνολικά και σταθερά ευρωπαϊκή στήριξη, σε συνδυασμό με την υποστήριξη από τις χώρες της περιοχής, της Αιγύπτου και του Ισραήλ, η Αθήνα ενδέχεται να ξεφύγει με αυτό που θέλει. Αλλά δεν φαίνεται να υπάρχει συνολική στήριξη από την ΕΕ. Γιατί να στηρίξει η Γερμανία μια θέση που περιορίζει την Τουρκία στον κόλπο της Αττάλειας; Επιπλέον, Ισπανία, Ιταλία και Μάλτα θέλουν να επιλυθεί το ζήτημα σε διμερείς συζητήσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Γιατί να υπάρξουν κυρώσεις για ένα νησί μόλις δύο χιλιόμετρα από την Τουρκία, που βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από την Ελλάδα, ενώ οι κάτοικοι πηγαίνουν στο τουρκικό Κας για να ψωνίσουν φαγητό; Η ελληνική θέση δεν στηρίζεται βάσει Διεθνούς Δικαίου» επιμένει.