Η πανδημία υποδαυλίζει ακραίες φωτιές

Ηταν λίγο μετά τις 7 το βράδυ του περασμένου Σαββάτου όταν μία αυτοαποκαλούμενη θεραπεύτρια ανέβηκε σε μια σκηνή που είχε στηθεί μπροστά στο γερμανικό κοινοβούλιο στο Βερολίνο, προτρέποντας τους συγκεντρωμένους διαδηλωτές να εισβάλουν στο κτίριο: «Δεν υπάρχει αστυνομία!» φώναξε. «Κερδίσαμε!». Ακολούθησε μια σκηνή βγαλμένη από τις σελίδες των βιβλίων για τη γερμανική ιστορία: Εκατοντάδες ακροδεξιοί διαδηλωτές κουνώντας την προ του 1918 σημαία της γερμανικής αυτοκρατορίας, με μαύρο, λευκό και κόκκινο χρώμα, που κάποτε ενέπνευσε τους Ναζί, έσπασαν τα οδοφράγματα της αστυνομίας και προσπάθησαν να εισβάλουν στο κτίριο της Μπούντεσταγκ.

Η αστυνομία χρειάστηκε λίγη ώρα για να τους απωθήσει, όμως το περιστατικό συζητήθηκε ιδιαίτερα, καθώς μάλιστα έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία η καγκελάριος Μέρκελ έχει υψηλά ποσοστά δημοτικότητας και η μεγάλη πλειοψηφία των Γερμανών εγκρίνει τα μέτρα για την πανδημία. «Το γεγονός ότι Ναζί με αυτοκρατορικές σημαίες προσπαθούν να εισβάλουν στην Μπούντεσταγκ θυμίζει την πιο σκοτεινή περίοδο της γερμανικής ιστορίας» λέει ο Ρόμπερτ Χάμπεκ, επικεφαλής του κόμματος των Πρασίνων, ενώ ο πρόεδρος της χώρας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγερ έκανε λόγο για «αβάσταχτη επίθεση στην καρδιά της δημοκρατίας μας».

Εάν, λοιπόν, η πανδημία και η οικονομική ύφεση που τη συνοδεύει είχε ως αποτέλεσμα την εισβολή νεοναζί στο κοινοβούλιο του Βερολίνου αλλά και την πραγματοποίηση μεγάλων διαδηλώσεων, με τη συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων στους δρόμους της γερμανικής πρωτεύουσας, μπορούμε να καταλάβουμε γιατί οι διαδηλώσεις και οι διαμαρτυρίες είναι πλέον συχνό φαινόμενο, σε πολλές άλλες χώρες όπου η αντιμετώπιση της Covid-19 ήταν λιγότερο αποτελεσματική. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει αυτό το κράμα ακροδεξιών, οπαδών θεωριών συνωμοσίας, λαϊκιστών, ατόμων που καταγγέλλουν την «ιατρική τυραννία» – ένα μείγμα ακραίων αντιλήψεων που βρήκε κοινή πλατφόρμα. Λονδίνο, Παρίσι, Μαδρίτη, Λισαβόνα και πολλές άλλες ευρωπαϊκές πόλεις είδαν τους δρόμους να γεμίζουν με διαδηλωτές και να ακολουθούν επεισόδια και ταραχές. Ακόμα και στη συνήθως ήρεμη Ζυρίχη περισσότερα από 1.000 άτομα διαδήλωσαν ζητώντας «επιστροφή στην ηρεμία».

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως ακόμα και όσοι μένουν σπίτι τους θέλουν αλλαγές. Μεγάλη έρευνα της κοινής γνώμης σε έξι ευρωπαϊκές χώρες – Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ολλανδία, Πολωνία και Ηνωμένο Βασίλειο – μεταξύ 19 Ιουνίου και 8 Ιουλίου αποκαλύπτει ότι οι συμμετέχοντες δήλωσαν πως η ζωή δεν μπορεί να συνεχισθεί όπως ήταν πριν από την πανδημία. Η πλειοψηφία εκφράζει την επιθυμία η υγειονομική αυτή κρίση να χρησιμοποιηθεί ως εφαλτήριο για να αλλάξει το σύστημα: να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στο περιβάλλον, να ενισχυθεί η οικονομία, να τιμωρούνται οι εταιρείες που έχουν τα χρήματά τους σε φορολογικούς παραδείσους και κυρίως να περιοριστούν οι ανισότητες.

Οι αντιδράσεις είναι πολλές και διαφόρων ειδών, σίγουρα όμως η συγκυρία δίνει αφορμή σε εξτρεμιστικές απόψεις να εκφραστούν με τον χειρότερο τρόπο. Στην Ινδία, εδώ και εβδομάδες ο όχλος επιτίθεται συνεχώς σε καταστήματα μουσουλμάνων, επειδή τους κατηγορούν ότι εκείνοι εξαπλώνουν τον κορωνοϊό. Σε πολλές χώρες της Αφρικής, όπως η Νιγηρία, ισλαμιστές εκμεταλλεύθηκαν την ευκαιρία της περιορισμένης αστυνόμευσης – μια και οι αστυνομικοί σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούνται για την επιβολή των μέτρων προστασίας από τον κορωνοϊό – για να επιτεθούν σε πόλη στα βόρεια της χώρας, σφάζοντας 81 άτομα σε μια ημέρα. Στις ΗΠΑ η αστυνομία εξετάζει δεκάδες θανατικές απειλές εναντίον εκλεγμένων αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου ενός e-mail, όπου άγνωστος απειλεί ότι θα «ρίξει μια σφαίρα» στο κεφάλι του Δημοκρατικού κυβερνήτη του Ιλινόις Τζ. Πρίτζκερ.

Σε όλο τον πλανήτη, η βία έχει προκύψει ως μεγάλη και επίμονη παρενέργεια της πανδημίας. Στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική οι τζιχαντιστές του Ισλαμικού Κράτους βρίσκουν νέες ευκαιρίες να αναδιοργανωθούν, ενώ σε πολλές δυτικές χώρες, ακροδεξιές εξτρεμιστικές ομάδες στήνουν πάνω στην Covid-19 ολόκληρες προπαγανδιστικές εκστρατείες, υποδαυλίζοντας τις αντιδράσεις εναντίον υποτιθέμενων απειλών – από τους μετανάστες και τις εθνικές μειονότητες έως τους πολιτικούς και τους υγειονομικούς υπευθύνους. Και αυτό δημιουργεί παντού προβλήματα στην ασφάλεια. «Λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής δυσμενών δυνάμεων» εξηγεί ο Μπεν Γουέστ, αναλυτής της Stratfor. «Οπου υπάρχει ήδη μια κρίση (δηλαδή στις περισσότερες χώρες), την επιδεινώνει σημαντικά».

Tα προβλήματα αυτά προκύπτουν σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές κυβερνήσεις πιέζονται ιδιαίτερα από τις ακραίες οικονομικές προκλήσεις που προκύπτουν από την πανδημία. Στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική, ειδικοί στην ασφάλεια εξηγούν πως η πανδημία έχει ενεργοποιήσει ακροδεξιές ομάδες, μεταξύ των οποίων και κάποιες που ανοιχτά προτρέπουν σε αντικυβερνητική και αντιμεταναστευτική βία. Από τις αρχές του χρόνου, οι ομάδες αυτές συνδέονται κυρίως μέσω των social media με ένα μεγάλο και διαρκώς αυξανόμενοι κοινό: πολίτες που ανησυχούν, που έχουν μείνει άνεργοι, πολίτες που μένουν αναγκαστικά στο σπίτι τους πολύ χρόνο και περνούν αρκετές ώρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πολλοί εξ αυτών κατεβαίνουν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι, σε ένα κύμα οργής που διαρκώς διογκώνεται σε όλο τον κόσμο και που, λόγω του δεύτερου κύματος, θεωρείται ότι θα ενισχυθεί και άλλο μέχρι το τέλος της χρονιάς.

Πώς θα είναι η συνέχεια; Τι θα γίνει; Το 2020 αργεί να τελειώσει. Στους 4 επόμενους μήνες το δεύτερο κύμα της πανδημίας θα σαρώσει πολλές χώρες, αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες, με αποτέλεσμα την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης. Σύμφωνα με τους αναλυτές, η κοινωνική αναταραχή θα ενταθεί μέσα στον χειμώνα με πολλές χώρες να βρίσκονται στην «κόψη του ξυραφιού». Μεταξύ αυτών το Ιράν, η Ρωσία, η Βραζιλία, η Νότια Αφρική, η Ινδονησία και η Τουρκία που κινδυνεύουν να αποσταθεροποιηθούν σοβαρά από τον εκρηκτικό συνδυασμό της Covid-19 και της ύφεσης. Σε αυτό τον κύκλο των χωρών οι ειδικοί της εταιρείας ανάλυσης κινδύνου Verisk Maplecroft θεωρούν πιθανό να συμπεριληφθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο συνδυασμός των μεγάλων απωλειών του κορωνοϊού και της αντιπαράθεσης οπαδών του Τραμπ με αντιρατσιστές ακτιβιστές ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντικές εξελίξεις.

«Σε πολλές χώρες αναμένουμε τις εκδηλώσεις διαμαρτυρίας να κορυφωθούν μέσα στους επόμενους 2-3 μήνες» σχολιάζει ο βασικός αναλυτής της Maplecroft Μίχα Χρίμπερνικ. «Υπάρχει μεγάλη οργή για τις ανισότητες, τη διαφθορά και έχει διαβρωθεί σημαντικά η εμπιστοσύνη στις πολιτικές ελίτ. Ο κορωνοϊός και η ύφεση υποδαυλίζουν την οργή αυτή και φτιάχνουν την “τέλεια καταιγίδα” που εκδηλώνεται στους δρόμους». Αυτά τα δομικά ζητήματα όμως δεν είναι εύκολο να επιλυθούν. «Γι’ αυτό προβλέπουμε πως οι αναταραχές θα διαρκέσουν και την επόμενη χρονιά και ίσως και αργότερα. Εισήλθαμε σε μια απρόβλεπτη περίοδο».