Μαθήματα

Τα διδάγματα της Ιστορίας είναι πολύτιμα, το ξέρουμε καλά. Οποιος δεν έχει εμβριθήσει στο παρελθόν δεν μπορεί να κατανοήσει το παρόν ούτε να σχεδιάσει το μέλλον. Είναι αδιανόητο, ας πούμε, για έναν πολιτικό να θέλει να κυβερνήσει τη χώρα του αν δεν έχει διαβάσει προσεκτικά όχι μόνο τη δική της ιστορία, αλλά και εκείνη των γειτόνων της, των φίλων και των εχθρών της.

Η παρατήρηση αυτή ισχύει όμως κυρίως για τα αμυντικά μαθήματα της Ιστορίας. Για το πώς δηλαδή να διδάσκεσαι από τα λάθη των άλλων και να μην τα επαναλαμβάνεις. Η καθηγήτρια Αγγέλα Καστρινάκη έγραφε πριν από μερικούς μήνες σε αυτή την εφημερίδα ότι το βιβλίο που περιγράφει με τον καλύτερο τρόπο την παθολογία της εξουσίας είναι ο «Αύγουστος», του Τζον Γουίλιαμς, που διαδραματίζεται στη Ρώμη μετά τη δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα. Το βασανιστικό ερώτημα του ήρωα «Αξίζει;», σημείωνε, μπορεί να σώσει τον κόσμο από την εξουσία και την εξουσία από τον εαυτό της – εφόσον το θέτουμε ανελέητα σε μας τους ίδιους.

Οταν, αντίθετα, η Ιστορία χρησιμοποιείται με επιθετικούς ή εκδικητικούς σκοπούς, συνήθως παραπλανά. Κι αυτό, επειδή οι συνθήκες δεν είναι ποτέ οι ίδιες. Ο Μιλόσεβιτς αιματοκύλισε τη Γιουγκοσλαβία τη δεκαετία του ’90 για να εκδικηθεί για τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου, το 1389, όπου οι Σέρβοι ηττήθηκαν από τους οθωμανούς εισβολείς. Ονειρευόταν τη Μεγάλη Σερβία. Και τι κατάφερε; Nα χάσουν τη ζωή τους 140.000 άνθρωποι και ο ίδιος να πεθάνει από καρδιακή προσβολή στη φυλακή ενώ δικαζόταν για εγκλήματα πολέμου.

Το ίδιο λάθος κάνει τώρα ο Ερντογάν. Θέλοντας να εκδικηθεί για τη Συνθήκη των Σεβρών που αδίκησε τη χώρα του πριν από έναν αιώνα, και με οδηγό του την Εκστρατεία της Καλλίπολης που είχε γίνει πέντε χρόνια νωρίτερα, εμπλέκεται σε όλο και περισσότερες περιπέτειες για να απελευθερώσει την Τουρκία από εκείνους που υποτίθεται ότι την επιβουλεύονται και να γίνει ο ίδιος ένας νέος Σουλτάνος. Η κατάληξη αυτής της περιπέτειας είναι δεδομένη: οι τυχοδιώκτες τιμωρούνται. Το ζήτημα είναι πόσο βαρύ τίμημα θα καταβληθεί στην πορεία.

Η Ελλάδα ετοιμάζεται να γιορτάσει τα 200 χρόνια από μια επανάσταση που είχε σκοπό την απελευθέρωση, όχι την επέκταση. Που στηρίχθηκε στη μαχητικότητα και τον ρεαλισμό, όχι σε ψευδαισθήσεις ισχύος. Που αποζητούσε δικαιοσύνη, όχι τιμωρία. Και που είχε νικηφόρα έκβαση χάρις στην πολύτιμη συνδρομή των ξένων.

Ας είναι αυτή ο οδηγός μας. Και ας αντισταθούμε στις σειρήνες του εθνικισμού.