Ο κύκλος των χαμένων συμβούλων

Δεν υπάρχει πιο δύσκολη δουλειά στον κόσμο από αυτή ενός συμβούλου – κυρίως γιατί κανένας δεν καταλαβαίνει ποιo ακριβώς είναι το περιεχόμενό της. Πόσο πουλιέται το μυαλό, πόση αξία έχει μια συμβουλή; Και το κυριότερο, πόσο σημαντικός μπορεί να είναι κανείς για να ψιθυρίζει στο αφτί ενός προέδρου ή ενός πρωθυπουργού; Ακόμα και στις περιπτώσεις που η θέση αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο αντικείμενο, όπως αυτή που πρόσφατα άφησε ο πρώην σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας του Πρωθυπουργού, Αλέξανδρος Διακόπουλος, το εγχειρίδιο του καλού συμβούλου ξεκινά με τον ίδιο κανόνα: Για να είσαι αποτελεσματικός, πρέπει να είσαι αθόρυβος. Ακόμα κι αν δεν είχαν ακολουθήσει οι επεξηγηματικές του δηλώσεις, ο Διακόπουλος ξεχάστηκε: μίλησε δημόσια όπως ίσως θα μιλούσε στην παρέα του, για ένα θέμα που βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης. Υστερα από αυτό, η παραίτηση ήταν μονόδρομος.

Ενας πετυχημένος σύμβουλος από την πρώτη στιγμή οφείλει να κάνει σαφές σε όλους πως δεν έχει καμία προσωπική επιδίωξη. Δεν αποζητά να γίνει υπουργός, δεν προσπαθεί να εφαρμόσει προσωπική ατζέντα: ο συνομιλητής του ξέρει πάντα ότι, όταν μιλάει μαζί του, μιλάει με έναν «αντ’ αυτού», ο οποίος διαχωρίζει πλήρως την προσωπική του άποψη από τη «γραμμή» που έχει επιλεγεί. Ακόμα, όμως, κι αν ο σύμβουλος τηρεί αυτόν τον κανόνα, το κάνει σιωπηλά. Οσο λιγότερο ασχολούνται με αυτόν τα ΜΜΕ τόσο το καλύτερο. Αν δεν ασχολείται κι αυτός μαζί τους, τροφοδοτώντας τα διαρκώς με ειδήσεις που τον αφορούν προσωπικά, αυτός που τον επέλεξε έχει πετύχει διάνα. Στο παρελθόν, υπήρξαν σύμβουλοι υποδειγματικοί, που έγιναν κάτι παραπάνω από σύμβουλοι, όπως ο Νίκος Θέμελης. Υπήρξαν και άλλοι, λιγότερο υποδειγματικοί – κάθε φορά που ένας από αυτούς απασχολούσε τα φώτα της δημοσιότητας λίγο παραπάνω, κάποιο γραφείο Τύπου έτρεχε για να μαζέψει τα ασυμμάζευτα.

Η πραγματική συζήτηση για τη σημασία των συμβούλων ήρθε μαζί με την κρίση, περίπου δέκα χρόνια πριν. Η κριτική που έγινε τότε στον πρώην πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου για τις επιλογές εκείνων που τον ακολούθησαν στο Μέγαρο Μαξίμου, αλλά και για άλλους που ενεργοποιήθηκαν στις αρχές της κρίσης, ήταν η πρώτη φορά που η ελληνική κοινή γνώμη ασχολήθηκε τόσο πολύ με τους συμβούλους – όχι τόσο για την ποιότητα όσο για την ποσότητά τους, καθώς έφτασαν σχεδόν τους είκοσι. Επί συγκυβέρνησης ΝΔ – ΠΑΣΟΚ, η αντιπολιτευτική κριτική στρεφόταν εναντίον συμβούλων και υποτιθέμενων συμβούλων, εκείνων που ο ΣΥΡΙΖΑ χαρακτήριζε «ακροδεξιούς», όπως Χρύσανθος Λαζαρίδης και ο Φαήλος Κρανιδιώτης. Κατά την πρώτη περίοδο διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ και των ΑΝΕΛ, οι σύμβουλοι που απασχόλησαν ανήκαν στο οικονομικό επιτελείο του Γιάνη Βαρουφάκη: η υποδοχή του Κορεάτη Γκλεν Κιμ και της (μεταγραφής από την περίοδο του 2011) Ελενας Παναρίτη ακόμα και στο εσωτερικό του κόμματος αποτέλεσε σχεδόν ξεχωριστό κεφάλαιο στο βιβλίο του πρώην υπουργού Οικονομικών. Μετά ήρθε ο Νίκος Καρανίκας, του οποίου αμφισβητήθηκαν και η θέση και τα προσόντα. Με τις διαρκείς αναρτήσεις του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Καρανίκας παραβίασε όλους τους κανόνες της θέσης του.

Κι όμως: ένας μόνο σωστός σύμβουλος τη σωστή στιγμή, στη σωστή θέση, κάνει τη διαφορά για μια ολόκληρη κυβέρνηση. Κι ας είναι πια αυτοί οι σύμβουλοι είδος προς εξαφάνιση.