Το κυνήγι του κάπρου, μύθος και πραγματικότητα

Τα αγριογούρουνα, καθαρόαιμα ή ημίαιμα στην πλειονότητα, αποτελούν σήμερα «μάστιγα», πληγή θα έλεγα του Φαραώ, για τις αγροτικές καλλιέργειες των κοινοτήτων στον μεσσηνιακό χώρο, τον οποίο συμβαίνει να γνωρίζω καλύτερα. Και δεν περιορίζονται στην καταστροφή των σπαρτών τα «πολύτεκνα» αυτά τετράποδα, αλλά εισβάλλουν μαζικά και απροκάλυπτα στον αρχαιολογικό χώρο της Μεσσήνης κάθε βράδυ υποσκάπτοντας τους φράχτες. Σκάβουν βάναυσα στο αυτοποτιζόμενο αφρικανικό γκαζόν του Σταδίου και του Ασκληπιείου, αναζητώντας βρώσιμες ρίζες, κυλιούνται στα λιμνάζοντα νερά των πηγών μας τρώγοντας καβούρια, ξεπατώνουν τα αρωματικά φυτά μας. Εχει διασαλευθεί σοβαρά η οικολογική ισορροπία από τον σύγχρονο «ανεύθυνο» άνθρωπο και δεν ευθύνεται για αυτό η αλλαγή του κλίματος, ούτε οι χολωμένοι θεοί. Με τη σταδιακή αποψίλωση των δασών εξαφανίστηκαν οι αρκούδες και οι λύκοι, αυξήθηκαν τα τσακάλια και πολλαπλασιάζονται ανεξέλεγκτα τα αγριογούρουνα.

Αυτόματα έρχεται στον νου ο θηριώδης κάπρος της Καλυδώνας, που προκαλούσε τεράστιες καταστροφές στις καλλιέργειες της Αιτωλίας, και ο ηρωικός Μελέαγρος, γιος του βασιλιά της Αιτωλικής Καλυδώνας Οινέα και της Αλθαίας, κόρης του βασιλιά της Αιτωλίας Θέστιου και αδελφής της Λήδας. Επτά ημέρες μετά τη γέννηση του αγοριού, η Κλωθώ τού έταξε ομορφιά, η Λάχεση το προίκισε με αντρειοσύνη περισσή, η τρίτη ωστόσο Μοίρα, η δύστροπη και κακιασμένη Ατροπος, του έταξε να βρει τον θάνατο μόλις αποκαεί το κούτσουρο που έκαιγε εκείνη τη στιγμή στην κεντρική εστία του ανακτόρου. Τρομοκρατημένη η δύσμοιρη μάνα Αλθαία που κρυφάκουγε τις Μοίρες, άρπαξε τον δαυλό από την εστία, τον έσβησε και τον έκρυψε σ’ ένα σεντούκι που μόνο εκείνη γνώριζε για να γλιτώσει το παιδί της. Το βασιλόπουλο, ο Μελέαγρος, μεγάλωσε γοργά και με αγάπη περισσή στην αγκαλιά της μάνας του και των θεραπαινίδων. Εγινε ένα πανέμορφο και αντρειωμένο παλικάρι, που γνώριζε καλά τον χειρισμό των όπλων.

Κάποια στιγμή, η θεά του κυνηγιού, η ιοφόρος Αρτεμη, χολωμένη με τον Οινέα, που είχε λησμονήσει την υποχρέωση να της προσφέρει τακτικά θυσίες, έστειλε για εκδίκηση στην Καλυδώνα έναν άγριο και μανιασμένο κάπρο. Το τρομερό ζώο της θεάς άρχισε να προκαλεί τεράστιες καταστροφές στη χλωρίδα και την πανίδα της Αιτωλίας, χωρίς κανένας να έχει την τόλμη και τη δύναμη να το σκοτώσει. Ο Μελέαγρος αποφάσισε τότε να καλέσει όλα τα δυνατά κι αντρειωμένα παλικάρια της Ελλάδας, ώστε να κυνηγήσουν αντάμα τον τρομερό αγριόχοιρο. Τριάντα ένας ήρωες του μύθου ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα και συγκεντρώθηκαν για το μεγάλο κυνήγι, πολλοί από αυτούς είχαν πάρει μέρος παλαιότερα στην εκστρατεία για το χρυσόμαλλο δέρας με την «Αργώ» και κυβερνήτη τον φημισμένο Ιάσονα από την Ιωλκό. Ανάμεσα στους κυνηγούς βρίσκονταν οι θείοι του Μελέαγρου, αδέλφια της μητέρας του Αλθαίας από τη γειτονική Πλευρώνα, ο πατέρας του Οδυσσέα Λαέρτης από την Ιθάκη, ο Ιάσονας ο ίδιος, ο Θησέας από την Αθήνα, τα αδέλφια της Ελένης Κάστορας και Πολυδεύκης, ο Μελανίων, καθώς και ο Δευκαλίωνας από την Κρήτη. Ανάμεσά τους μία και μοναδική παρθένα κόρη, η Αταλάντη από την Τεγέα, κόρη του Ιασου και της Κλυμένης, κόρης του Μινύα. Η φήμη για τις ικανότητές της στο κυνήγι και το τρέξιμο ήταν τεράστια. Ο Μελέαγρος θαμπώθηκε από την ομορφιά και την αντρειοσύνη της ατίθασης κόρης και την ερωτεύθηκε κεραυνοβόλα. Η Αταλάντη ήταν αυτή που τελικά κατάφερε να τραυματίσει πρώτη το θηρίο στη ράχη με το δόρυ της, ενώ ο Μελέαγρος του έδωσε το τελικό θανατηφόρο χτύπημα.

Το βραβείο για το κυνήγι ήταν το κεφάλι και το δέρμα του θηρίου, που ο Μελέαγρος αποφάσισε να χαρίσει στην Αταλάντη. Οι θείοι του θεώρησαν την απόφασή του αυτή ως ύβριν προς τους γενναίους άνδρες που είχαν πάρει μέρος στο κυνήγι και επιχείρησαν να αρπάξουν το δέρμα του κάπρου από την Αταλάντη. Ο οξύθυμος Μελέαγρος όρμησε να τους εμποδίσει, εκείνοι αντέδρασαν βίαια και πάνω στη σύγκρουση χτυπήθηκαν θανάσιμα από τον αντρειωμένο ήρωα και έχασαν τη ζωή τους.

Ο πόνος της Αλθαίας για τον άδικο θάνατο των αδελφών της ήταν αβάστακτος. Εβγαλε βιαστικά, θολωμένη από την οργή και τη θλίψη, το κούτσουρο από το σεντούκι και το έριξε στη φωτιά. Μόλις έσβησε η φωτιά κι έγινε στάχτη το κούτσουρο, έσβησε το παλικάρι, ο ξανθός Μελέαγρος. Μετανιωμένη αμέσως η μάνα Αλθαία για την αποτρόπαιη πράξη της, κρεμάστηκε. Θέμα τραγωδίας χωρίς αμφιβολία που δυστυχώς δεν σώζεται. Ο μύθος πάντως του καμένου κούτσουρου που κόβει το νήμα της ζωής του νέου επιβιώνει μέχρι σήμερα από στόμα σε στόμα, από γιαγιά σε εγγόνια στην περιοχή του Μεσολογγίου, σύμφωνα με τον μεγάλο φιλόλογο και ομηριστή Ιωάννη Κακριδή. Ο μύθος του Μελέαγρου έχει σχετισθεί και με ορισμένους ιταλικούς μύθους, ελληνικής προέλευσης, που μας λένε ότι ο γιος του βασιλιά γεννιέται από μια σπίθα που τινάζεται στον κόλπο της νεαρής παρθένας η οποία φροντίζει την εστία.

Η επαφή με την άγρια φύση βιώνεται από τους Ελληνες μέσα από το κυνήγι, όπως σημειώνει ο Pierre Vidal-Naquet («Ο μαύρος κυνηγός»). Το κυνήγι είναι η πρώτη βαθμίδα ρήξης με τον άγριο κόσμο, οι «εκπολιτισμένοι ήρωες» των ελληνικών μύθων είναι όλοι κυνηγοί και εξολοθρευτές άγριων θηρίων, το κυνήγι είναι η άγρια πλευρά της φύσης του ανθρώπου, ο οποίος, όταν δεν κυνηγάει ζώα, κυνηγάει με μανία την μπάλα στα διεθνή γήπεδα ποδοσφαίρου και αποθεώνεται από χιλιάδες θεατές.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας, διευθυντής του προγράμματος της αρχαίας Μεσσήνης