Κάμπινγκ με άρωμα… Εμφυλίου

«Κάναμε λάθος τότε» είπε ο Θρασύβουλος Τσακαλώτος. «Μάλλον, στρατηγέ μου» απάντησε ο Μάρκος Βαφειάδης. Οι δυο τους, το μακρινό 1949, βρέθηκαν στον Γράμμο. Ο Τσακαλώτος ως στρατηγός του ελληνικού στρατού και ο Βαφειάδης ως στέλεχος του ΚΚΕ και καπετάνιος του ΔΣΕ. Το σωτήριο έτος της συνάντησής τους ήταν το 1984: δύο χρόνια πριν είχε αναγνωριστεί επισήμως η Εθνική Αντίσταση. Το 1984 η κατασκήνωση ήταν πολύ της μόδας, όμως κανείς δεν θα σκεφτόταν καν το «εμφυλιακό» κάμπινγκ στον Γράμμο. Το 2020, από την άλλη, ύστερα από μια δεκαετή κρίση, την άνοδο και την πτώση της Ακροδεξιάς και λίγο πριν από το δεύτερο κύμα μιας πανδημίας, η Νεολαία ΣΥΡΙΖΑ είπε να το δοκιμάσει. Γιατί στον Γράμμο και όχι αλλού; Υπάρχουν κι άλλες παρόμοιες τοποθεσίες που θα μπορούσαν να εξερευνηθούν τα επόμενα καλοκαίρια.

Γράμμος

Το Πάρκο της Εθνικής Συμφιλίωσης βρίσκεται στα Λιβάδια Κοτύλης του Δήμου Νεστορίου, όμως ένας σωστός camper δεν μένει μόνο εκεί. Η επίσκεψη έχει τα δικά της τελετουργικά: μια βόλτα στο φαράγγι Καταφύκι, για να δουν οι νέοι αριστεροί το νοσοκομείο του ΔΣΕ, τον ιστορικό περίπατο στον πύργο της Κοτύλης, όπου το 1947 οι τρεις επιζήσαντες αντάρτες προτίμησαν να πέσουν στον γκρεμό από το να παραδοθούν. Την προηγούμενη εβδομάδα η Νεολαία του ΣΥΡΙΖΑ γνώριζε την τοπική ιστορία του Γράμμου από κοντά. «Τα γεγονότα είναι συγκεκριμένα και κανείς δεν πρέπει να ντρέπεται για όποια θέση είχαν πάρει οι πολιτικοί του πρόγονοι» είπε πρόσφατα ο γραμματέας της Νεολαίας ΣΥΡΙΖΑ Σωτήρης Αλεξίου (ΕΡΤ). Ξεχνώντας, ίσως, πως υπήρχαν κάποιοι εξ αυτών που μετρούσαν τους ανθρώπους που σκότωσαν κάθε βράδυ μέχρι να πεθάνουν. Και άλλοι, δικοί του, που δημόσια ή ιδιωτικά έλεγαν «ευτυχώς που δεν κερδίσαμε».

Μακρόνησος

Στις επετειακές επισκέψεις, στις συναυλίες που γίνονται κατά καιρούς στο λιμάνι του νησιού λίγο έξω από το Λαύριο, η μνήμη μπλέκεται με την Ιστορία. Τα απομεινάρια του στρατοπέδου είναι η απόδειξη της προσπάθειας επιβολής, σε όλα τα επίπεδα, των νικητών στους ηττημένους. Παραμένει όμως ανέγγιχτη από ιστοριοδίφες-κατασκηνωτές, γιατί δεν διηγείται τον Εμφύλιο όπως αυτός παρουσιάστηκε στα χρόνια της κρίσης. Δεν προσφέρεται για ερμηνείες «ανοιχτών λογαριασμών», αλλά αποτελεί το τοπίο της πιο μαύρης στιγμής της χώρας, αυτής που δεν πρέπει να επαναληφθεί. Και βέβαια, η Μακρόνησος μπορεί να έχει πολυτραγουδηθεί, είναι όμως ένα κλασικό ξερονήσι: ούτε για δείγμα δέντρο που να προσφέρει σκιά κοντά στη θάλασσα. Ποιος θα επέλεγε ποτέ με τη θέλησή του να την επισκεφθεί με σκηνή;

Μελιγαλάς

Κανόνας πρώτος για τους αριστερούς λάτρεις του κάμπινγκ: στο αφήγημα του Εμφυλίου δεν χωράει ο Μελιγαλάς, είναι δύσκολη η συζήτηση για τις ακρότητες «των καλών». Κι όμως, αυτή η σφαγή των αμάχων από τον ΕΛΑΣ στη γνωστή πηγάδα, η έλλειψη αυτοκριτικής ή ακόμα και η ανάδειξή της σε αντιφασιστική πράξη είχε μόνο το αντίθετο αποτέλεσμα. Το σύνθημα «ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, Μελιγαλάς» γραφόταν στους τοίχους όλο και περισσότερο μετά το 2000. Αναπόφευκτα σχεδόν, το 2013, η Χρυσή Αυγή εμφανίστηκε στην επέτειο τρομακτικά παρατεταγμένη, σαν τάγμα ασφαλείας που ζωντάνεψε από το χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Στον Μελιγαλά δεν γίνεται πλάκα, ο τόπος δεν προσφέρεται για κατασκήνωση. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να υπάρχει ούτε στα βιβλία της Ιστορίας.

Μακρυγιάννη

Μα πού ακούστηκε κατασκήνωση στο κέντρο της Αθήνας, κάτω από τον βράχο της Ακρόπολης; Κι όμως, όλο και κάποιος που είδε τις μάχες των δύο πλευρών στα Δεκεμβριανά ζει ακόμα. Ολο και σε κάποιον τοίχο έχουν ξεμείνει απομεινάρια από τις σφαίρες που αντάλλαξαν οι χωροφύλακες με τους αντάρτες. Η καλύτερη απάντηση σε όσους ψάχνουν ακόμα στον Εμφύλιο πολιτικές απαντήσεις είναι η σημερινή μορφή της περιοχής: το φιλέτο της Αθήνας, τα ακριβά νεοκλασικά, τα μικρά μπαρ και οι καφετέριες που σφύζουν από κόσμο ανεξαρτήτως εποχής, το επιβλητικό μουσείο στην είσοδο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Ο χειμώνας του ’44 είναι πολύ μακριά – άσε που τον χειμώνα σπανίως πάει κανείς για κάμπινγκ.

Γοργοπόταμος

Αν υπάρχει ένα ιστορικό τοπίο ιδανικό για κάμπινγκ, αυτό βρίσκεται στον Νομό Φθιώτιδας. Ο Γοργοπόταμος έχει μια άγρια ομορφιά και μια μεγάλη σιδηροδρομική γέφυρα: την ίδια που (με τη βοήθεια των Βρετανών) ανατίναξαν μαζί ο ΕΛΑΣ και ο ΕΔΕΣ, οι αριστεροί και οι δεξιοί του Εμφυλίου, κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Ο συμβολισμός είναι τόσο χιλιοειπωμένος, που κάνει ακόμα και το γεγονός να ακούγεται βαρετό – είναι από τα λίγα που διδάσκονται οι μαθητές στα σχολεία ως πράξη ενότητας και αντίστασης. Είναι τόσο αφόρητα κλισέ όσο η επιμονή σε συμβολισμούς του Εμφυλίου, τόσα χρόνια μετά το τέλος του, σχεδόν μισό αιώνα μετά τη Μεταπολίτευση. H μοίρα, δε, των πρωταγωνιστών του δεν δίδαξε τίποτα σε αυτούς που τους μνημονεύουν: ο Αρης Βελουχιώτης συναντήθηκε για πρώτη φορά με τον Ναπολέοντα Ζέρβα λίγες μέρες πριν από την επιχείρηση. Το 1945 ο πρώτος αυτοκτόνησε και ο δεύτερος αποστρατεύτηκε.