«Είμαι η αδύναμη γυναίκα που ήμουν πάντα»

«Νόμιζα, ξέρετε, πως όλη αυτή η εκστρατεία με είχε σκληρύνει και μου είχε δώσει τόση δύναμη ώστε μπορούσα να χειριστώ οτιδήποτε. Τελικά, όμως, είμαι ακόμη η αδύναμη γυναίκα που ήμουν στην αρχή. Πήρα μια πολύ δύσκολη απόφαση για τον εαυτό μου». Με αυτή τη συγκλονιστικά ανθρώπινη δήλωση δικαιολόγησε η Σβιετλάνα Τιχανόφσκαγια την απόφασή της να εγκαταλείψει τη Λευκορωσία ύστερα από δύο 24ωρα συγκρούσεων που ακολούθησαν τη «νίκη» του Αλεξάντερ Λουκασένκο στις προεδρικές εκλογές της Κυριακής. Η 37χρονη πρώην δασκάλα Αγγλικών, που τόλμησε να τα βάλει με τον «τελευταίο δικτάτορα της Ευρώπης», κατέφυγε στη Λιθουανία, όπου βρίσκονταν ήδη τα παιδιά της. Οπως διευκρίνισε τόσο η ίδια όσο και οι αρχές της Λευκορωσίας, δεν την ανάγκασε κανείς να φύγει. Φοβήθηκε όμως για την ασφάλειά της.

«Ξέρω πως πολλοί θα με καταλάβουν, πολλοί θα με κρίνουν και πολλοί θα με μισήσουν», τόνισε από το Μινσκ. «Ελπίζω όμως κανείς να μη βρεθεί αντιμέτωπος με το δίλημμα που αντιμετώπισα εγώ. Και, σας παρακαλώ, καμιά ζωή δεν αξίζει να χαθεί. Τα παιδιά είναι το σημαντικότερο πράγμα στη ζωή μας».

Τουλάχιστον ένα άτομο σκοτώθηκε στις ταραχές που έχουν σημειωθεί στη Λευκορωσία μετά τις εκλογές, οι οποίες χαρακτηρίστηκαν παρωδία από τις περισσότερες ξένες πρωτεύουσες. Από το 1995 που βρίσκεται στην εξουσία ο Λουκασένκο, καμιά εκλογική αναμέτρηση δεν έχει χαρακτηριστεί ελεύθερη από τους ξένους παρατηρητές.

Παιδί του Τσερνόμπιλ. Η Τιχανόφσκαγια είναι ένα από τα «παιδιά του Τσερνόμπιλ», που η υγεία τους επλήγη άμεσα ή έμμεσα από την πυρηνική καταστροφή του 1986. Σε ηλικία 12 ετών πήγε μαζί με άλλα παιδιά στην Ιρλανδία για να περάσει ένα καλοκαίρι και η οικογένεια που τη φιλοξένησε θυμάται ένα «πανέξυπνο και αξιαγάπητο παιδί, που ήξερε καλύτερα αγγλικά από τα άλλα παιδιά».

Οπως γράφει η Γκάρντιαν, τα παιδιά έμειναν στο Ροσκρία, στην επαρχία Τιπερέρι, όπου τους παρασχέθηκε ιατρική βοήθεια. «Τους άρεσε να επισκέπτονται τα πιο φτηνά καταστήματα και είχαν εντυπωσιαστεί από το μέγεθος των σπιτιών», θυμάται ο 72χρονος Χένρι Ντιν, που φιλοξένησε τη μικρή Σβιετλάνα. «Μέσα σε λίγες ημέρες έβλεπες τα παιδιά αυτά να μεταμορφώνονται μπροστά στα μάτια σου. Η διατροφή έπαιξε μεγάλο ρόλο σε αυτό. Τους άρεσαν οι μπανάνες και τα φασόλια, τα παιδιά μας διασκέδαζαν πολύ με αυτό».

Η Σβιετλάνα ήρθε και τα επόμενα καλοκαίρια στο Ροσκρία, δούλευε μάλιστα και σε ένα εργοστάσιο της περιοχής για να βγάζει χρήματα και να μπορεί να σπουδάζει στο Μπρεστ της δυτικής Λευκορωσίας. «Ηταν πολύ ταπεινή και σεμνή», θυμάται ο Ντιν.

Διέκρινε τότε κάποιον πολιτικό ιδεαλισμό στα μάτια της; «Τα παιδιά εκείνη την εποχή δεν μιλούσαν ανοιχτά για την πολιτική κατάσταση στη Λευκορωσία. Φοβόντουσαν μήπως γίνει γνωστό ότι οι οικογένειές τους διαφωνούσαν με την κυβέρνηση. Η Σβιέτα όμως μιλούσε πιο ελεύθερα».

Αφοσιωμένη μάνα. Ο Ντιν εξεπλάγη με την απόφαση της Τιχανόφσκαγια να λάβει μέρος στις εκλογές. «Δεν πρόκειται για καμιά Ζαν ντ’ Αρκ», τονίζει. «Το πρώτο της παιδί εμφάνισε πολύ νωρίς κώφωση κι εκείνη παράτησε τη δουλειά της για να το βοηθήσει. Αφιέρωσε τη ζωή της στον γιο της και την κόρη της. Είναι μια αφοσιωμένη μάνα. Ηθελε να εκλεγεί για να απελευθερώσει τους πολιτικούς κρατούμενους».

Πήρε τη θέση του συζύγου της ως υποψήφια όταν το καθεστώς τον έκλεισε στη φυλακή. Κατάφερε να οργανώσει τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις που έχουν γίνει στη Λευκορωσία μετά την πτώση της Σοβιετικής Ενωσης, το 1991. Αλλά δεν μπόρεσε να νικήσει έναν αδίστακτο δικτάτορα. Κι αναγκάστηκε να δραπετεύσει από τη χώρα για να φροντίσει τα παιδιά της.