Τουρκία σε {LF}περίεργο φεγγάρι

Οι σχέσεις Δύσης – Τουρκίας βαίνουν επιδεινούμενες. Το ίδιο και η διεθνής εικόνα της Αγκυρας, όπως επιβεβαιώνεται από σειρά δημοσιευμάτων, που αποτυπώνουν την ανησυχία για την πορεία που ακολουθεί. Εξίσου, σε αρνητική τροχιά βρίσκεται και η οικονομία της γείτονος, με τον πρόεδρο Ερντογάν να «πληρώνει» τις ανορθόδοξες πολιτικές του περασμένου χρονικού διαστήματος (φθηνά επιτόκια – υψηλός πληθωρισμός, χρήση συναλλαγματικών αποθεμάτων για τη συγκράτηση της πτώσης της λίρας), αλλά και τη συνεχιζόμενη αυταρχοποίηση του καθεστώτος, που προκαλεί την ανησυχία των επενδυτών, οι οποίοι έτσι και αλλιώς αναζητούν πιο ασφαλείς προορισμούς.

Επίσης, στο εσωτερικό, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το χαρτί της μετατροπής της Αγίας Σοφίας, όπως αναμενόταν, «κάηκε» νωρίς, προσφέροντας πρόσκαιρα οφέλη σε σχέση με τον πυρήνα των πιο συντηρητικών και θρησκευόμενων υποστηρικτών του προεδρικού κόμματος, AKP και στους πιο ακραίους εκ των εθνικιστικών κύκλων με δεσμούς με το βαθύ κράτος. Μάλιστα, το τελευταίο έχει ανακάμψει, αποκτώντας ισχυρό λόγο και ρόλο στις εξελίξεις, ενώ δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ελέγχεται στην ολότητά του από τον τούρκο πρόεδρο. Οπως δεδομένο θα πρέπει να θεωρείται ότι στον κύκλο του, ο οποίος όλο και περιορίζεται, δεν είναι όλοι σύμφωνοι με τις επιλογές του, αλλά αδυνατούν να υψώσουν το ανάστημά τους απέναντί του.

Εδώ και ένα χρόνο υποστηρίζω ότι το καθεστώς Ερντογάν εμφανίζει σημάδια παρακμής, ενώ φαίνεται πως στο μυαλό του ηγέτη επικρατούν ανάμεικτες σκέψεις: Από τη μία, σέρνεται από το άρμα της ματαιοδοξίας και της υστεροφημίας, έχοντας ως πρωταρχικό του στόχο την «αποκαθήλωση» του Μουσταφά Κεμάλ και την ανάδειξη του ιδίου ως του σημαντικότερου ηγέτη της σύγχρονης Τουρκίας. Για να το καταφέρει, προσπαθεί να συνδυάσει το νεο-οθωμανικό δόγμα που υπηρετεί, και το οποίο διευρύνει γεωγραφικά τον τουρκικό ζωτικό χώρο, ώστε με επίκληση τις ζώνες ελέγχου της οθωμανικής αυτοκρατορίας να δημιουργούνται δήθεν υποχρεώσεις και ευθύνες για τη χώρα του, με την πιο εξτρεμιστική και αναθεωρητική πτυχή του τουρκικού εθνικισμού, προκειμένου να επεκτείνει τα ερείσματά του και σε αυτό το εκλογικό ακροατήριο. Θέλει με αυτόν τον τρόπο να αποσυσπειρώσει την αντιπολίτευση, αλλά σταδιακά διαμορφώνεται ένα ισχυρό μέτωπο στους κόλπους αυτής, με αποκλειστικό στόχο την ανατροπή του Ερντογάν.

Από την άλλη, ο αδιαμφισβήτητα μεγαλύτερος τούρκος ηγέτης των τελευταίων δεκαετιών, αισθάνεται μεγάλη ανασφάλεια τόσο για τις προθέσεις μέρους του ξένου παράγοντα (αυτό παγιώθηκε μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016), όσο και εγχώριων κύκλων, που απεργάζονται σχέδια εκδίωξής του από την εξουσία με μη ομαλό τρόπο. Υπάρχουν ανοιχτοί λογαριασμοί, με υποθέσεις που τον ακουμπούν προσωπικά / οικογενειακά, όπως της Halkbank, τη δικαστική εξέλιξη της οποίας έχει καταφέρει να «παγώσει» για την ώρα ο Τραμπ, ενώ και στο εσωτερικό το κύμα διώξεων και φυλακίσεων έχει δημιουργήσει εχθρούς και αποστροφή για τις μεθόδους του Ερντογάν σε ένα ποσοστό που υπερβαίνει το 40-45%.

Συμπερασματικά, οι κινήσεις του τούρκου προέδρου, σπασμωδικές ή προϊόν σχεδιασμού, συρρικνώνουν το εκτόπισμά του, στοιχείο που συνδυαστικά με το αλαζονικό του πείσμα, τον οδηγούν σε πιο επιθετικές λειτουργίες, προκειμένου να πιστοποιείται συνεχώς το αίσθημα κυριαρχίας του. Ομως, η οικονομική κρίση μαζί με το ένστικτο πολιτικής επιβίωσης που τον διακρίνει, θα μπορούσαν, υπό προϋποθέσεις, να τον εκλογικεύσουν. Αυτός, άλλωστε, επιθυμεί και η Ελλάδα.

Ο Κωνσταντίνος Φίλης είναι εκτελεστικός διευθυντής ΙΔΙΣ. Κυκλοφορεί το βιβλίο του «Η Ελλάδα στη γειτονιά της» (εκδόσεις Παπαδόπουλος).