Βηρυτός: κενό ασφαλείας

Η έκρηξη στη Βηρυτό που άφησε πίσω της εκατοντάδες νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες θυμίζει με τον πλέον δυσάρεστο τρόπο πως ζούμε σε μία εποχή καθημερινής διακινδύνευσης. Οι απειλές και οι κίνδυνοι ασφάλειας έχουν πλέον πολλαπλασιαστεί και οι περιπτώσεις των αποκαλούμενων «μαύρων κύκνων» (black swans) είναι συχνότερες. Από τις δασικές πυρκαγιές, ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, έως και την πανδημία, αποδεικνύεται πως είναι απαραίτητη όσο ποτέ μία συνολική προσέγγιση της ασφάλειας. Σε αυτό το ολιστικό πλαίσιο, οι καταστροφές και τα ατυχήματα έχουν σημαντική θέση, καθώς ο αστάθμητος παράγοντας είναι εντονότερος, αλλά και οι απώλειες, όπως και στην περίπτωση της Βηρυτού, μπορεί να είναι μαζικές.

Πρόσφατα, κυκλοφόρησε το σχέδιο της νέας Στρατηγικής Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ). Μεταξύ των βασικών της προβλέψεων υπάρχει η προστασία και ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός ασφάλειας για τις κρίσιμες υποδομές. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η ΕΕ, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις των τελευταίων ετών, έχει εντάξει, στο ίδιο πλαίσιο με τις κρίσιμες υποδομές, και τους δημόσιους χώρους ως «μαλακούς» στόχους. Δεν είναι όμως μόνο η ΕΕ που δίνει έμφαση στην ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών. Παγκόσμια, σε όλες τις απειλές ασφάλειας γίνεται ειδική αναφορά σε αυτές. Γι’ αυτό και υπάρχουν ειδικά επιχειρησιακά σχέδια που προϋποθέτουν τη συμμετοχή και τη συνεργασία πολλών και διαφορετικών φορέων.

Τα λιμάνια, όπως στην περίπτωση της τραγωδίας στη Βηρυτό, είναι από τις πλέον στρατηγικές, κρίσιμες υποδομές, καθώς έχουν ιδιαίτερη κίνηση και πιθανόν είναι περισσότερο ευάλωτα σε απειλές, κινδύνους και ατυχήματα. Η παρουσία πολλών εταιρειών του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα και οι ναυτιλιακές εταιρείες που εκπροσωπούν συμφέροντα διαφόρων χωρών συνθέτουν ένα πολύπλοκο μωσαϊκό. Αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος που υπάρχουν εξειδικευμένα σχέδια ασφάλειας και πρωτόκολλα ενεργειών για τα λιμάνια.

Μπορεί η ΕΕ να έχει δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για τις κοινές προδιαγραφές ασφάλειας και τη συνεργασία πολλών και διαφορετικών φορέων. Αυτό όμως δεν ισχύει πάντα και στον ίδιο βαθμό και σε χώρες εκτός ΕΕ. Η περίπτωση του Λιβάνου είναι ειδικότερη. Ο Λίβανος είναι μία χώρα που τα τελευταία χρόνια, κυρίως μετά το 2005, έχει δοκιμαστεί σκληρά σε διάφορα επίπεδα. Η μεγάλη έκρηξη, που εξαφάνισε ένα μέρος της πρωτεύουσάς της και προκάλεσε τόσο πολλά θύματα, προκλήθηκε μέσα σε αυτό που συνηθίζουμε να χαρακτηρίζουμε κενό ασφάλειας. Σε αρκετές περιπτώσεις, εκουσίως ή ακουσίως, έχουν υπάρξει παραλείψεις σε προδιαγραφές, πρωτόκολλα ή διαδικασίες ελέγχων που κάνουν πιο ευάλωτη μία υποδομή ή έναν χώρο. Αυτό το κενό ασφαλείας μπορεί να οδηγήσει σε μία επίθεση ή σε ένα δυστύχημα, το οποίο, όπως στην περίπτωση της αποθήκης με την εκρηκτική ύλη, μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτες καταστροφές σε περιουσίες και υποδομές και πολλά ανθρώπινα θύματα.

Μία αποθήκη με νιτρικό αμμώνιο χωρίς φύλαξη για έξι χρόνια, σε συνδυασμό με τη μη πραγματοποίηση ελέγχων από τις Αρχές, ήταν το σκηνικό της τέλειας τραγωδίας. Πέραν της υποστήριξης στο έργο των Αρχών της δοκιμαζόμενης Βηρυτού, είναι κρίσιμο αυτή η τραγωδία να οδηγήσει στην εντατικοποίηση της συνεργασίας για την εφαρμογή και τον έλεγχο ενιαίων διαδικασιών ασφάλειας. Οι κρίσιμες υποδομές αντιμετωπίζουν πολλές απειλές και κινδύνους, γι’ αυτό και πρέπει να θωρακιστούν.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών. Επιστημονικός συνεργάτης ΕΛΙΑΜΕΠ