Υπουλος… κλέφτης {LF}της όρασης {LF}ο σακχαρώδης διαβήτης

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μια νόσος με πολλά πρόσωπα, εξαιτίας των επιπλοκών που προκαλεί σε πολλά όργανα. Μια από τις πιο σοβαρές είναι αυτή που προκαλεί στα μάτια – δηλαδή το διαβητικό οίδημα της ωχράς – καθώς πρόκειται για επιπλοκή που μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση της όρασης και της οπτικής λειτουργίας, ακόμα και στην τύφλωση.

Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι οι ειδικοί αποκαλούν τη συγκεκριμένη πάθηση τον πιο συχνό «κλέφτη της όρασης» σε ανθρώπους παραγωγικής ηλικίας – δηλαδή κάτω των 65 ετών. Τα δεδομένα είναι αποκαλυπτικά καθώς υπολογίζεται ότι τουλάχιστον το 7% των ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη τύπου Ι ή τύπου ΙΙ παρουσιάζουν σοβαρή μείωση της όρασής τους εξαιτίας του διαβητικού οιδήματος της ωχράς.

Οπως εξηγεί ο χειρούργος – οφθαλμίατρος και καθηγητής Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιου της Νέας Υόρκης δρ Αναστάσιος – Ι. Κανελλόπουλος, τα επίμονα υψηλά επίπεδα γλυκόζης (σακχάρου) πλήττουν τα αιμοφόρα αγγεία, ιδιαίτερα όταν η υπεργλυκαιμία συνυπάρχει με υπέρταση – μια ακόμη νόσος συνηθισμένη στον ελληνικό πληθυσμό.

Η βλάβη στα μικροσκοπικά αιμοφόρα αγγεία των ματιών (φλεβίδια, αρτηρίδια και τριχοειδή) οδηγεί στη λεγόμενη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Το διαβητικό οίδημα της ωχράς είναι μία επιπλοκή της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας.

Υπολογίζεται ότι το σχεδόν 90% των ασθενών με διαβήτη τύπου Ι και πάνω από το 60% όσων έχουν διαβήτη τύπου ΙΙ εκδηλώνουν κάποιου βαθμού αμφιβληστροειδοπάθεια μέσα σε δύο δεκαετίες από την έναρξη του διαβήτη.

Επιπλέον, εκτιμάται ότι περίπου το 40% των ασθενών με διαβήτη τύπου Ι έχουν διαβητικό οίδημα της ωχράς όταν συμπληρώσουν τα 30 χρόνια νόσου. Και στον διαβήτη τύπου ΙΙ υπολογίζεται ότι το τουλάχιστον 5% των πασχόντων έχουν ήδη διαβητικό οίδημα της ωχράς την εποχή που μαθαίνουν ότι αντιμετωπίζουν πρόβλημα με το σάκχαρό τους. Αυτό οφείλεται στο ότι η διάγνωση του διαβήτη τύπου ΙΙ γίνεται κατά κανόνα καθυστερημένα, με αποτέλεσμα οι βλάβες στα αγγεία να έχουν γίνει στα… κρυφά.

Η εξέταση

Η βυθοσκόπηση μπορεί να αποκαλύψει χαρακτηριστικές βλάβες, όπως σημειώνει ο δρ Κανελλόπουλος, όπως είναι για παράδειγμα η πάχυνση στα τοιχώματα των φλεβών, η δυσκολία στη ροή αίματος προς τον αμφιβληστροειδή, τα μικροανευρύσματα γύρω από το κέντρο του αμφιβληστροειδούς (την ωχρά κηλίδα), οι μικροαιμορραγίες και πολλά άλλα.

Πιο συγκεκριμένα και σύμφωνα πάντα με τον ειδικό, το διαβητικό οίδημα της ωχράς αναπτύσσεται όταν συσσωρευτεί υγρό ανάμεσα στις στιβάδες του αμφιβληστροειδούς χιτώνα και εισέλθει στην ωχρά κηλίδα. Επειδή η ωχρά κηλίδα είναι υπεύθυνη για την οξεία όραση, η είσοδος υγρού σε αυτήν μειώνει την οπτική οξύτητα με αποτέλεσμα ο ασθενής να μην βλέπει πια καθαρά. Πρόκειται δε για μία ιδιαίτερα απειλητική κατάσταση, δεδομένου ότι εάν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως και σωστά μπορεί να κοστίσει την όραση.

Αυτός είναι και ο λόγος που ο τακτικός έλεγχος των ματιών πρέπει να αποτελεί απαράβατο κανόνα για τους διαβητικούς ασθενείς. Ο έλεγχος αυτός πρέπει να γίνεται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, ιδιαίτερα στους ασθενείς οι οποίοι βλέπουν κατά τον καθιερωμένο έλεγχο της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαρίνης (HbA1c) τους ότι δεν ρυθμίζουν καλά το σάκχαρό τους.

«Οσο πιο υψηλή είναι η HbA1c ενός διαβητικού ατόμου, τόσο λιγότερο καλά ρυθμισμένο είναι το σάκχαρο και τόσο σοβαρότερες θα είναι οι μικροαγγειακές επιπλοκές του διαβήτη (και) στα μάτια» τονίζει ο καθηγητής.

Τα ύποπτα σημάδια

Στα πρώτα στάδια του διαβήτη, οι μικροαγγειακές επιπλοκές στα μάτια μπορεί να μην επηρεάσουν την όραση. Οταν όμως οι βλάβες πλησιάζουν ή φθάσουν στην ωχρά κηλίδα η όραση μπορεί να επιδεινωθεί δραματικά.

Υποπτες ενδείξεις είναι οι σκοτεινές κηλίδες στο οπτικό πεδίο ή τα κενά, κυρίως νωρίς το πρωί. Εάν ακόμη σύμπτωμα, που πρέπει να παρακινήσει τους ασθενείς να κλείσουν άμεσα ραντεβού με οφθαλμίατρο είναι όταν τα αντικείμενα μπορεί να μοιάζουν σαν να αλλάζουν σχήμα, μέγεθος ή χρώμα. Μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί ακόμα και να εξαφανίζονται.

Τα… ξεθωριασμένα χρώματα ή η δυσκολία στην όραση υπό έντονος φως είναι ακόμη μερικά σημάδια του συγκεκριμένου νοσήματος που απειλεί την όραση. Οι ασθενείς μπορεί επίσης να δυσκολεύονται να διαβάσουν ή και να βλέπουν παραμορφωμένες τις ευθείες γραμμές για παράδειγμα στην κάσα της πόρτας.

«Αν εμφανιστεί οποιοδήποτε από αυτά τα συμπτώματα, πρέπει επειγόντως να ελεγχθεί η όραση από τον οφθαλμίατρο» προειδοποιεί ο δρ Κανελλόπουλος.

Η καλύτερη θεραπεία είναι η πρόληψη

Το διαβητικό οίδημα της ωχράς μπορεί να αντιμετωπιστεί, εάν διαγνωστεί εγκαίρως. Το πρώτο βήμα της θεραπείας, βέβαια, είναι η πρόληψη. Οι διαβητικοί ασθενείς πρέπει να ρυθμίζουν όσο το δυνατόν καλύτερα το σάκχαρό τους και, αν έχουν υπέρταση, και την πίεσή τους.

Εκτός από τον καλό γλυκαιμικό έλεγχο, συνιστώνται επίσης διάφορες θεραπείες, οι οποίες δεν μπορούν να αποκαταστήσουν την όραση – εφόσον έχει ήδη έχει αναπτυχθεί σημαντική βλάβη στην ωχρά κηλίδα -, μπορούν όμως να επιβραδύνουν τον ρυθμό της αλλοίωσής.

«Εως τη δεκαετία του 2000 η κύρια θεραπεία ήταν επεμβάσεις με λέιζερ. Σήμερα όμως οι επεμβάσεις γίνονται μόνο σε μερικά προσεκτικά επιλεγμένα περιστατικά.
Εχουν πια αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από ειδικά φάρμακα, τα οποία ουσιαστικά είναι αντι-αγγειογενετικά αντισώματα» λέει ο καθηγητής. «Τα φάρμακα αυτά είχαν σχεδιαστεί για έναν άλλο τρομερό εχθρό της όρασης, την υγρού τύπου ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς, που προσβάλλει ανθρώπους ηλικίας κυρίως άνω των 65 ετών. Γρήγορα όμως βρήκαν εφαρμογή σε όλους τους τύπους διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας και τις επιπλοκές της».

Φάρμακα. Οπως εξηγεί ο δρ Κανελλόπουλος υπάρχουν τρία τέτοιου είδους φάρμακα, τα οποία είναι σχεδόν εξίσου αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας και του διαβητικού οιδήματος της ωχράς. Τα φάρμακα αυτά, που χορηγούνται με έγχυση μέσα στο μάτι (ενδοβόλβια – ενδοϋαλοειδική χορήγηση), είναι επίσης αποτελεσματικά και στην λεγόμενη παραγωγική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια. Πρόκειται για μία οφθαλμοπάθεια παρόμοια με τις προαναφερθείσες, αλλά «πολύ πιο σοβαρή, με ραγδαία εξέλιξη, που συνήθως προκαλεί ολέθριες επιπλοκές στα μάτια με αιμορραγίες, νεοαγγειακό γλαύκωμα και πολύ συχνά πλήρη απώλεια της όρασης» διευκρινίζει.

Μία άλλη θεραπευτική επιλογή για μερικούς ασθενείς είναι η ενδοβόλβια χορήγηση κορτιζόνης, είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με κάποιο από τα προαναφερθέντα φάρμακα.