Πρέπει να συνεχιστούν {LF}οι δημόσιες δαπάνες;

Οι προηγμένες οικονομίες έχουν ήδη δαπανήσει τεράστια ποσά για να ανακουφίσουν νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις από την πανδημία. Το ΔΝΤ στις εκτιμήσεις του Ιουνίου σημείωσε ότι τα δημοσιονομικά μέτρα και οι εγγυήσεις των πιστώσεων έφθασαν στο 20% του ΑΕΠ. Στις ΗΠΑ το Κογκρέσο συζητά προτάσεις για νέες δαπάνες από 5% του ΑΕΠ (Ρεπουμπλικανοί) έως 15% (Δημοκρατικοί). Και ασφαλώς θα χρειαστούν ακόμα περισσότερα κρατικά κεφάλαια όταν η πανδημία θα είναι πίσω μας.

Οι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι τα χαμηλά επιτόκια καθιστούν το δημόσιο χρέος βιώσιμο σε πολύ υψηλότερα επίπεδα συγκριτικά με το παρελθόν. Εχουν δίκιο, αν όμως υποθέσει κανείς ότι το ονομαστικό ΑΕΠ θα επιστρέψει σε λογικό επίπεδο, τα επιτόκια θα παραμείνουν χαμηλά και οι μελλοντικές κυβερνήσεις θα περιορίσουν τις δαπάνες τους. Ακόμα κι αν οι δύο πρώτες προϋποθέσεις επαληθευθούν, η τρίτη μας υποχρεώνει να αξιολογήσουμε την ποιότητα των σημερινών δαπανών. Διότι τα χρέη που συσσωρεύουμε σήμερα θα κληθούν να τα ξοφλήσουν οι επόμενες γενεές. Ακόμα κι αν φορολογήσουμε άγρια τους πλούσιους.

Στο παρελθόν τα χρέη ήταν ευκολότερο να αποπληρωθούν διότι η ισχυρή ανάπτυξη έκανε κάθε γενιά πλουσιότερη της προηγούμενης. Κάτι τέτοιο δεν μοιάζει και τόσο σίγουρο σήμερα. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει το ρίσκο τα σημερινά χρέη να μειώσουν τα αυριανά εισοδήματα των ανθρώπων. Αλλά τα τελευταία 12 χρόνια έχουμε βιώσει ήδη δύο «καταστροφές του αιώνα». Θα αντέξουν οι επόμενες γενιές ακόμα μία;

Πρέπει λοιπόν να ξοδεύουμε προσεκτικά και στοχευμένα. Καθώς η πανδημία επιμένει και οι συνέπειές της μας ακολουθούν, ασφαλώς και πρέπει να προστατεύσουμε τους εργαζομένους. Αλλά όχι όλους. Σε όσους χάνουν τη δουλειά τους πρέπει να τους εξασφαλίζουμε μια αξιοπρεπή διαβίωση. Είναι ηθική υποχρέωση μιας πλούσιας κοινωνίας. Αλλά οι πιο ισχυροί πρέπει να βάλουν πλάτη. Οι μεγάλες επιχειρήσεις, όπως οι αεροπορικές εταιρείες, έχουν τη δυνατότητα δανεισμού από τις τράπεζες. Κι αν δεν τα καταφέρουν, μπορούν να αναδιαρθρώσουν τα χρέη τους υπό καθεστώς χρεοκοπίας και να κάνουν μια νέα αρχή. Τα χρήματα που διαθέτουν οι κυβερνήσεις ας κατευθυνθούν στην υγεία και στην εκπαίδευση.

Ο Ραγκουράμ Ραγιάν είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, πρώην κεντρικός τραπεζίτης της Ινδίας.