Οι παγίδες και οι γρίφοι του διαλόγου με την Τουρκία

«Ενα βήμα μπροστά» και με διάθεση «αποκλιμάκωσης» θέλει να εμφανίζεται η Αγκυρα μετά την κρίση έντασης που δημιούργησε το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουλίου. Ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επαναφέρει σταδιακά την εμπρηστική ρητορική θέλοντας να καταστήσει σαφές ότι η Τουρκία δεν υπαναχωρεί από τις διεκδικήσεις της. O διάλογος αναδεικνύεται σε γρίφο και το μονοπάτι που οδηγεί σε αυτόν σε ναρκοπέδιο, καθώς το σεισμογραφικό «Ορούτς Ρέις» δεν ήρθε στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, αλλά το «Μπαρμπαρός» πήγε στην κυπριακή ΑΟΖ για ακόμα μία φορά σε αδειοδοτημένα οικόπεδα (2, 3 και 13), επιχειρώντας να αποσυνδέσει τα δύο γεγονότα και να επιχειρήσει απομόνωση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Αθήνα από την πλευρά της παραμένει σε επιφυλακή και όσο και αν χαρακτηρίζει θετική κίνηση τις δηλώσεις του Ιμπραχίμ Καλίν περί αποκλιμάκωσης, που έδειξαν να εκτονώνουν εν μέρει την ένταση, διαμηνύει ότι η συνέχεια των παράνομων ερευνών στην κυπριακή ΑΟΖ δεν είναι αποδεκτή.

Στην εκτόνωση της κρίσης όλοι επιμένουν στη συμβολή της γερμανίδας καγκελαρίου Ανγκελα Μέρκελ, σημειώνοντας με νόημα ότι η Γερμανία δεν θέλει ένα «θερμό επεισόδιο» στη διάρκεια της προεδρίας της στην ΕΕ, ενώ με δεδομένο ότι το ευρωπαϊκό σχέδιο για το άσυλο παραπέμπεται μετά τη λήξη της θέλει να είναι αυτή που θα φέρει την Τουρκία στο τραπέζι του διαλόγου για το Μεταναστευτικό-Προσφυγικό, διατηρώντας παράλληλα ανοιχτούς τους διαύλους Αγκυρας – Βρυξελλών. Αλλωστε το Βερολίνο διατηρεί ισχυρούς δεσμούς και κυρίως σχέσεις συμφέροντος με την Αγκυρα, που επιβάλλουν μια πιο διαλλακτική θέση, ακόμα και τη διαμεσολάβηση για να μην οδηγηθεί η κατάσταση στα άκρα.

Στη σκιά των εξελίξεων που έφεραν Αθήνα και Αγκυρα στο «κόκκινο», η πρόταση της Τουρκίας για διάλογο δημιουργεί σειρά ερωτηματικών, κυρίως για τις προθέσεις της γείτονος και αν τελικά στόχος είναι μια παγίδευση της Ελλάδας που έχει ήδη ξεκινήσει υπό καθεστώς απειλών και ακραίων εκβιασμών…

Επιμονή στο διεθνές δίκαιο και το δίκαιο της θάλασσας, χωρίς προκλήσεις

Η Αθήνα παρακολουθεί τις κινήσεις της Τουρκίας και συνεχίζει το μπαράζ διπλωματικών επαφών, εντός και εκτός ΕΕ, προκειμένου να ενημερώσει τη διεθνή κοινότητα για τις εξελίξεις. Στόχος της ελληνικής πλευράς είναι να καταστεί σαφές προς κάθε κατεύθυνση ότι η Αθήνα επιμένει στο Διεθνές Δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας, δεν προκαλεί, ωστόσο δεν μπορεί και να θεωρήσει κανείς ότι θα υποχωρήσει εάν παραβιαστούν κυριαρχικά της δικαιώματα. Η ελληνική διπλωματία θέλει να καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε νέα κλιμάκωση δεν θα γίνει με ευθύνη της Ελλάδας.

Την ίδια στιγμή η κυβέρνηση ξεκαθαρίζει σε όλους τους τόνους ότι επιθυμεί ανοιχτούς διπλωματικούς διαύλους με την Τουρκία καθώς και διάλογο, ο οποίος όμως δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να διεξαχθεί υπό τις παρούσες συνθήκες. Διάλογος κάτω από απειλές και απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων δεν γίνεται ξεκαθάρισε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέλιος Πέτσας («Παραπολιτικά»), υπογραμμίζοντας ότι οι συνομιλίες πρέπει να γίνονται με σεβασμό στις αρχές καλής γειτονίας και με βάση το Διεθνές Δίκαιο, βασική πτυχή του οποίου αποτελεί η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

«Η Ελλάδα δεν επιδιώκει νίκες» τονίζει από την πλευρά του ο ΥΠΕΞ Νίκος Δένδιας (ΑΝΤ1), σημειώνοντας ότι ακόμα δεν είμαστε στο σημείο στο οποίο «να μπορούμε να πούμε ότι έχουμε συμφωνήσει ακόμη και την έναρξη διαλόγου». Υπογραμμίζει δε ότι ο διάλογος αυτός θα πρέπει να επανεκκινήσει από εκεί που διακόπηκε το 2016, στο πλαίσιο των διερευνητικών συζητήσεων, και δεν θα είναι επί παντός επιστητού, αλλά επί της μοναδικής διαφοράς που η Αθήνα αναγνωρίζει, αυτή της υφαλοκρηπίδας και των υπερκείμενων θαλασσίων ζωνών. Το ΥΠΕΞ, όπως σημειώνουν διπλωματικές πηγές, δεν σκοπεύει να «ρίξει ρυθμούς», αντίθετα οι επαφές Δένδια θα συνεχιστούν όλον τον Αύγουστο, έστω και τηλεφωνικά, λόγω των δυσκολιών που προκαλεί η πανδημία, με επόμενο στόχο το συμβούλιο των ΥΠΕΞ στο τέλος Αυγούστου.

Καμία ημερομηνία. Πηγές του υπουργείου Εθνικής Αμυνας ξεκαθάριζαν δε ότι δεν έχει οριστεί καμία ημερομηνία συναντήσεων για την επανέναρξη των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, όπως προανήγγειλε ο τούρκος υπουργός Αμυνας Χουλουσί Ακάρ κατά την επίσκεψή του στα ελληνοτουρκικά σύνορα με αφορμή τους εορτασμούς για το Κουρμπάν Μπαϊράμι, μία από τις μεγαλύτερες μουσουλμανικές γιορτές.

Περιμένοντας τον κατάλογο των κυρώσεων εναντίον της Αγκυρας

Τόσο η Αθήνα όσο και η Λευκωσία, θέλουν να φέρουν και την ΕΕ προ των ευθυνών της, δεδομένου ότι οι αντιδράσεις των Βρυξελλών, όσο και αν χαιρετίζονται ως ικανοποιητικές σε επίπεδο ρητορικής στην πράξη δεν έχουν καταφέρει να αναστείλουν τους τουρκικούς σχεδιασμούς. Το αντίθετο μάλιστα. Η ανοχή της ΕΕ και η αδυναμία της για ενιαία στάση οδηγούν την Τουρκία σε ένταση των εκβιασμών. Στις 27-28 Αυγούστου, αναμένεται να παρουσιαστεί στους ΥΠΕΞ της ΕΕ κατά το άτυπο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων ο κατάλογος κυρώσεων εναντίον της Τουρκίας που έχει ζητήσει η Ελλάδα, με επίκεντρο την οικονομία. Ακόμα και αν δεν εφαρμοστούν εκτιμάται ότι εάν επεξεργαστούν σωστά, μπορεί να αποθαρρύνουν περαιτέρω βήματα κλιμάκωσης από την πλευρά της Αγκυρας.

Η στάση του Μακρόν. Σημαντικό ρόλο θεωρείται ότι έχει στις εξελίξεις η Γαλλία, δεδομένης και της στάσης του Εμανουέλ Μακρόν. Κκατά την υποδοχή του κύπριου ομολόγου του στο Παρίσι, Νίκου Αναστασιάδη, δήλωσε ξεκάθαρη αλληλεγγύη σε Ελλάδα και Κύπρο, καλώντας την ΕΕ να μην εγκαταλείψει τη Μεσόγειο στα χέρια τρίτων. Εστω και αν η Γαλλία συντάσσεται με Αθήνα και Λευκωσία στη σκιά της εξυπηρέτησης των δικών της συμφερόντων στην περιοχή, η στήριξή της χαρακτηρίζεται κρίσιμη, ιδιαίτερα σε μία περίοδο που η Λευκωσία επιλέγει να σηκώσει τους τόνους και να απαιτήσει από την ΕΕ, όπως και η Αθήνα, ότι προβλέπεται στο πλαίσιο στήριξης για την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Ο ύπατος εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική της ΕΕ, Ζοζέπ Μπορέλ, έχει προαναγγείλει άλλωστε συνέχεια των επαφών του και με την Αγκυρα, ώστε να καταστεί εφικτός ένας διάλογος «για όλα τα θέματα».

Το Spiegel σε δημοσίευμά του αναφερόμενο στον νεο-οθωμανισμό του Ερντογάν σημειώνει ότι είναι «πιο ρεαλιστικός, δεν κάνει διακρίσεις, είναι πιο απρόβλεπτος. Ο Ερντογάν κάνει ό,τι και ο Πούτιν. Πηγαίνει οπουδήποτε προκύπτει ευκαιρία: σχεδιάζει στρατιωτικές βάσεις στη Βόρεια Αφρική, χτίζει τζαμιά στα Βαλκάνια, καταλαμβάνει τμήματα της Συρίας». Ψέγει δε την ΕΕ ότι δεν βρήκε τρόπο να αντιμετωπίσει σωστά «τον ταραχοποιό από την Αγκυρα» και αντί πιέσεων μέσω οικονομικών κυρώσεων «παρακολουθούν τις εξελίξεις με ένα μείγμα αδυναμίας και νευρικότητας, καθώς ο τούρκος πρόεδρος ενισχύει την επιρροή του – και συνεχίζει να αποσταθεροποιεί την περιοχή».

Θέλει διαπραγμάτευση με όλες τις απαιτήσεις στο τραπέζι

Ακόμα και αν η δήλωση Μπορέλ μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι δεν ταυτίζεται με τη θέση της Αγκυρας, στο πλαίσιο της επίκλησης για διάλογο εφ’ όλης της ύλης των διεκδικήσεων της Τουρκίας και της προσπάθειας τετελεσμένων, ωστόσο δεν παύει να δημιουργεί κάποιες ανησυχίες.

Η Τουρκία καλεί την Ελλάδα σε διάλογο, ο οποίος μάλιστα για την Αγκυρα έχει ήδη ξεκινήσει σε επίπεδο υπηρεσιακών παραγόντων, επιδιώκοντας να βάλει όλες τις απαιτήσεις της στο τραπέζι. Πέρα από την υφαλοκρηπίδα στόχος της Τουρκίας είναι να θέσει θέμα γκρίζων ζωνών, αποστρατικοποίησης των νησιών, εναέριου χώρου, αλλά και δικαιωμάτων της μουσουλμανικής μειονότητας στη Θράκη, την οποία θέλει να μετατρέψει σε «εθνική» με στόχο να έχει δικαίωμα παρέμβασης.

Παζάρι με εκβιασμούς. Με τον Ερντογάν να υπογραμμίζει στο μήνυμά του για το μπαϊράμι, ότι η Τουρκία δεν υποχωρεί των δικαιωμάτων της στην Ανατολική Μεσόγειο, η Αγκυρα σε όλα της τα βήματα συνθέτει ένα αφήγημα σύμφωνα με το οποίο οι κινήσεις της παραπέμπουν σε μια λύση-πακέτο, στο οποίο θα περιλαμβάνεται και το Κυπριακό, σε ένα παζάρι, όπου οι εκβιασμοί θα διατηρούνται ζωντανοί και θα αξιοποιούνται κατά περίσταση. Αλλωστε δεν είναι λίγες οι φορές που τούρκοι διπλωμάτες έχουν υπογραμμίσει ότι αν λυθεί το Κυπριακό, Ελλάδα και Τουρκία θα έχουν ξεπεράσει το 80-90% των προβλημάτων τους. Ορόσημο των απειλών της Τουρκίας χαρακτηρίζονται και οι αμερικανικές εκλογές που θα κρίνουν πολλά.

Την ίδια στιγμή ο πρώην υπουργός Εθνικής Αμυνας, Ευάγγελος Αποστολάκης, διεμήνυσε σε δηλώσεις του (MEGA) αναφερόμενος στην πολιτική Ερντογάν ότι «δεν υπάρχει σοβαρό κράτος που να μη θέλει να έχει καλές σχέσεις με την Τουρκία. Η Αμερική κάνει τεράστια προσπάθεια να κρατήσει τις σχέσεις της με την Τουρκία και να την τραβήξει προς τη Δύση» σημειώνοντας ότι «είναι λάθος να θεωρούμε ότι ο Ερντογάν είναι στριμωγμένος και αδύναμος. Παίζει σε όλα τα γεωπολιτικά παιχνίδια, όλοι τον θεωρούν σοβαρό παίκτη και τώρα όταν ξεκινήσουν οι συζητήσεις…».