Οι προκλήσεις της μετα-πανδημικής ατζέντας

Πολλά δείχνουν ότι η κρίση του COVID-19 θα σηματοδοτήσει το τέλος του αναπτυξιακού μοντέλου που γεννήθηκε πριν από τέσσερις δεκαετίες με την επανάσταση των Ρίγκαν και Θάτσερ, την υιοθέτηση του καπιταλισμού από την Κίνα και τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης. Η πανδημία ανέδειξε την ευάλωτη πλευρά των ανθρώπινων κοινωνιών και την ανάγκη για επείγουσα δράση κατά της κλιματικής αλλαγής. Επίσης ισχυροποίησε τις κυβερνήσεις, μείωσε την ήδη κλονισμένη υποστήριξη στην παγκοσμιοποίηση και ανέδειξε την κοινωνική αξία των μικρών καθημερινών δραστηριοτήτων. Το πρότυπο της μικρής κυβέρνησης και της ελεύθερης αγοράς μοιάζει ξαφνικά ξεπερασμένο.

Η Ιστορία δείχνει ότι οι μεταβάσεις του καπιταλισμού από τη μια φάση στην άλλη είναι βίαιες και αβέβαιες. Το μεταπολεμικό αναπτυξιακό μοντέλο επιβλήθηκε με την επείγουσα εφαρμογή του Σχεδίου Μάρσαλ, ενώ η μετάβαση από τον στασιμοπληθωρισμό του 1970 στην επικράτηση της οικονομίας της αγοράς διήρκεσε μία δεκαετία.

Σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα μετάβαση. Η κλιματική αλλαγή επιτάσσει μεγάλες αλλαγές στον τρόπο ζωής μας. Τα SUV και οι κεντρικές θερμάνσεις δεν έχουν θέση στο νέο αναπτυξιακό μοντέλο, που προϋποθέτει την αντικατάσταση του «καφέ» κεφαλαίου με το «πράσινο». Κλονίζεται επίσης η εξάρτησή μας από τους διεθνείς προμηθευτές. Η είσοδος της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία έπληξε τους εργαζομένους, αλλά ευνόησε τους καταναλωτές. Η επιστροφή σε μια οιονεί οικονομική αυτονομία θα περικόψει την πραγματική κατανάλωση κατά περισσότερο από 10%.

Το ΔΝΤ υπολογίζει ότι το δημόσιο χρέος των κυβερνήσεων θα αυξηθεί κατά 20% το 2021. Δεν θα αυξηθούν ανάλογα τα εισοδήματα των εργαζομένων. Αλλά η υποβάθμιση του επιπέδου ζωής μπορεί θα καλυφθεί εν πολλοίς από την αύξηση των κρατικών παροχών. Το κλειδί και η πρώτη προτεραιότητα για την ανάπτυξη του μέλλοντος θα είναι η αποτελεσματικότητα στην παραγωγή. Οι επενδύσεις για την πράσινη μετάβαση δεν προϋποθέτουν επαναπατρισμό της παραγωγής στις ανεπτυγμένες χώρες. Προϋποθέτουν προστασία των κοινωνικών αγαθών, οικονομική ασφάλεια των πολιτών και αναδιανεμητικές πολιτικές και αναθεώρηση του καθεστώτος παντοδυναμίας των μετόχων.

Ο Ζαν Πιζανί-Φερί είναι εταίρος των Ινστιτούτων Bruegel και Peterson και καθηγητής στο European University Institute