Να αποβάλουμε {LF}τον κυβερνητισμό

1Οι εκλογές του 2019 διαμόρφωσαν έναν «νέο δικομματισμό». Οχι στα ασφυκτικά επίπεδα του 85%-90% που είχε φτάσει παλιότερα, αλλά σε επίπεδα 70%-75% που αποτελεί ωστόσο μια πολύ δυνατή αντιπροσώπευση.

Η διαφορά του «νέου» από τον «παλιό» δικομματισμό δεν είναι μόνο αριθμητική. Είναι κυρίως ποιοτική. Ο «παλιός» δικομματισμός ήταν βαθιά ριζωμένος στην κοινωνία, στηριγμένος στην ένταση των κομματικών ταυτίσεων, ο «νέος» δικομματισμός είναι περισσότερο εκλογικός και πολύ πιο ελαστικός. Παρ’ όλα αυτά, η τάση, αντίθετα με τις αρχές της δεκαετίας του 2010, δεν είναι η διασπορά των κομματικών και εκλογικών επιλογών. Είναι τάση συγκέντρωσης. Με μικρότερη ένταση, αλλά πάντως συγκέντρωσης. Επομένως, δεν υπάρχει περίπτωση διαμόρφωσης κομματικού συστήματος με ένα «υπερκυρίαρχο» κόμμα του 40% και ένα αντίπαλο κόμμα του 20% χωρίς «κυβερνητική φορά». Και δεν υπάρχει γιατί το «σενάριο» αυτό θα προϋπέθετε ισχυρό τρίτο πόλο στο κομματικό σύστημα ή έστω πολλούς ισχυρούς τρίτους πόλους της τάξης του 10%-15% εκλογικής επιρροής. Αλλά μια τέτοια προοπτική στο υφιστάμενο σήμερα σύστημα κομμάτων δεν διαφαίνεται. Οι κοινωνικές – ταξικές εκπροσωπήσεις τείνουν, όπως άλλωστε έδειξε και η εκλογική κοινωνική γεωγραφία των εκλογών του 2019, να συγκεντρώνονται και όχι να διασπείρονται. Επομένως, το επόμενο διάστημα ο «νέος» δικομματισμός δεν θα αμφισβητηθεί στην εκλογική του αριθμητική. Τα δύο πρώτα κόμματα θα εξακολουθήσουν – ανεξαρτήτως των αυξομειώσεών τους – να αποτελούν τους δύο βασικούς πόλους γύρω από τους οποίους θα συγκεντρώνεται η πλειοψηφία του εκλογικού σώματος.

2Η σημερινή δημοσκοπική υπεροχή της ΝΔ είναι αφενός μεν φυσιολογική, αφετέρου δε «υπερβολική». Είναι φυσιολογική γιατί ακολουθεί τις συνήθεις καμπύλες υπεροχής που διατηρεί ένα κυβερνητικό κόμμα με πρόσφατη πολιτική εντολή. Είναι «υπερβολική» γιατί οι δημοσκοπήσεις σε ανάλογες συγκυρίες τείνουν πάντα να υπερτιμούν το πρώτο κόμμα (που έχει και πρόσφατη εκλογική νίκη) και να υποτιμούν ταυτόχρονα το δεύτερο κόμμα (που έχει πρόσφατη εκλογική ήττα). Η δημοσκοπική αυτή κατάσταση θα διατηρηθεί τουλάχιστον μέχρι τον Οκτώβριο, οπότε και η συσσώρευση σοβαρών οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων θα αρχίσει να επηρεάζει την εικόνα του κυβερνητικού κόμματος. Αυτό προφανώς δεν σημαίνει ότι αυτονόητα και γραμμικά ο ΣΥΡΙΖΑ από δεύτερο θα γίνει πρώτο κόμμα. Η αλλαγή του πολιτικού κλίματος και η αποτύπωσή του σε ευρήματα κοινής γνώμης δεν συνεπάγονται γραμμικά ενίσχυση του δεύτερου κόμματος, δηλαδή σήμερα του ΣΥΡΙΖΑ. Σε μια πρώτη φάση η δημοσκοπική καταγραφή θα είναι «μεταβατική», θα δείχνει δηλαδή μείωση της ΝΔ αλλά όχι ενίσχυση του ΣΥΡΙΖΑ. Σε αυτήν τη «μεταβατική» ακριβώς στιγμή θα κριθούν οι ικανότητες αφενός μεν της κυβέρνησης να ανακάμψει, αφετέρου δε του ΣΥΡΙΖΑ να ξαναβρεί δυναμική εξουσίας.

3Για να αρχίσει να εμφανίζεται μια τέτοια τάση χρειάζεται: α) ο ΣΥΡΙΖΑ να αποβάλει τον «κυβερνητισμό» από τον οποίο χαρακτηρίζεται σε σοβαρό βαθμό και να διαμορφώσει ένα ανανεωμένο και καινοτόμο πρόγραμμα για τη χώρα, β) να αποσαφηνίσει μέσω του νέου προγράμματος τις κοινωνικές δυνάμεις που θέλει να εκπροσωπήσει – και που δεν μπορεί να είναι παρά μια ευρεία κοινωνική συμμαχία της παραγωγικής εργασίας σε όλες της τις μορφές με τις οποίες αυτή υπάρχει, γ) να προχωρήσει σε μια βαθιά ρήξη με το κομματικό πρότυπο που εκπροσωπεί σήμερα και να συνδεθεί οργανικά με όλο το φάσμα των κοινωνικών αντιπροσωπεύσεων που δημιουργούνται ή αναδιατάσσονται στο σύγχρονο περιβάλλον. Να αναζητήσει δηλαδή νέα γλώσσα, νέες πρακτικές, νέες γνώσεις και να φέρει τους φορείς τους στο προσκήνιο. Αυτή άλλωστε πρέπει να είναι κατ’ ουσίαν η «διεύρυνση» που επαγγέλλεται, η σύνδεση με τις πρωτοποριακές κοινωνικές δυνάμεις της εργασίας και της δημιουργίας.

Ο Χριστόφορος Βερναρδάκης είναι επ. καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ Α’ Αθήνας