Το a la carte δίκαιο της θάλασσας για την Τουρκία

Η 24η Ιουλίου είναι ημερομηνία πολλαπλών αναφορών. Εορτάζεται η 97η επέτειος της συνθήκης της Λωζάννης με την οποία συνδέεται η ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας (Republic). Την ημέρα αυτή έχει επιλέξει ο Ερντογάν για να εγκαινιάσει την Αγία Σοφία ως τέμενος με την προσευχή της Παρασκευής. Πέρα από τις συμπτώσεις ας επιστρέψουμε στην πραγματικότητα που πρέπει να αποκωδικοποιήσουμε. Η Τουρκία με τη νέα NAVTEX δεσμεύει περιοχή, πολύ νότια του Καστελλορίζου, στο όριο με τη μέση γραμμή με την Αίγυπτο, όπου προτίθεται να ξεκινήσει έρευνες υδρογονανθράκων. Η Τουρκία έχει δηλώσει αποκλειστική κυριαρχική αρμοδιότητά της, από τον 32ο έως τον 28ο μεσημβρινό, όσον αφορά στην έρευνα και εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων. Η περιοχή αυτή δεν αφορά στην οριοθετημένη με την κυβέρνηση της Τρίπολης. Είναι όμως η ίδια στην οποία βρέθηκε το «Oruc Reis» στις 31 Ιανουαρίου 2020, περιοχή για την οποία η Ελλάδα με επιστολές προς τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, έχει δηλώσει τα ipso facto και ab initio δικαιώματά της επί της υφαλοκρηπίδας, αντιδρώντας στις τουρκικές διεκδικήσεις.

Η έρευνα αφορά το πρώτο στάδιο της άσκησης αποκλειστικών δικαιωμάτων του παράκτιου κράτους στην προβολή των ακτών του οποίου εκτείνεται η υφαλοκρηπίδα. Για να είναι δυνατή η άσκηση αποκλειστικών δικαιωμάτων, είναι απαραίτητη η οριοθέτησή τους με συμφωνία ή δικαστική απόφαση ως συστατικό στοιχείο. Αυτός είναι ο κανόνας βάσει του οποίου καθορίζονται ανά περιοχή τα δικαιώματα του κάθε κράτους.

Συνεπώς για να προβεί ένα κράτος σε έρευνα υδρογονανθράκων πρέπει να έχει προηγηθεί οριοθέτηση, με συμφωνία ή δικαστική απόφαση, ειδικώς για τις περιοχές με γεωγραφική στενότητα, όπου δεν εξαντλείται το όριο των 200 ν.μ. υφαλοκρηπίδας. Σε διαφορετική περίπτωση, εάν υπάρχει διεκδίκηση από τρίτο κράτος – όπως είναι εν προκειμένω η Ελλάδα – τότε υπάρχει διαφορά, η οποία παγώνει την όποια άσκηση δικαιώματος. Από την άλλη πλευρά η κυρίαρχη για τις θαλάσσιες ζώνες και τα δικαιώματα των κρατών Σύμβαση Δικαίου της Θάλασσας ’82, δεν επιτρέπει τη μονομερή οριοθέτηση που επιχειρεί να επιβάλει για ίδιο όφελος η Τουρκία. Μια διάταξη της σύμβασης που δεσμεύει την Τουρκία ως εθιμικός κανόνας.

Αν λοιπόν η Τουρκία δεν συγκρατείται στα όρια του δικαίου θάλασσας, το προσβάλλει, κινούμενη εκτός ορίων νομιμότητας. Πρωτίστως δεν αξιώνει με καλή πίστη δικαιώματα σε ήδη διεκδικούμενη περιοχή και επίσης δεν ενεργεί με καλή πίστη στον βαθμό που επιχειρεί να προκαταλάβει με τετελεσμένα, στην περιοχή όπου η Ελλάδα προβάλλει ανάλογες αξιώσεις. Η Τουρκία τελεί εν γνώσει των ελληνικών διεκδικήσεων στην περιοχή όπως τις έχουν περιέλθει από τα Ηνωμένα Εθνη, στα οποία η Ελλάδα έχει καταθέσει δήλωση.  Και όμως αυτό το παραβλέπει. Και τι προτιμά η Τουρκία;  Την επιλογή της πεπατημένης οδού των τετελεσμένων. Τι θα έπρεπε να ακολουθήσει; Την πρόσκληση της οριοθέτησης με όλα τα παράκτια κράτη και να μην την υπονομεύει. Αυτά τα προβλέπει η σύμβαση,  όχι επειδή είναι ένα ακόμη νομικό κείμενο το οποίο θεωρείται ότι περιορίζει τα κράτη προς μια συμπεριφορά που ορισμένα θα ήθελαν να αγνοήσουν και να κάνουν τη διαφορά. Αλλά γιατί η σύμβαση συνθέτει τις διιστάμενες απόψεις όλων των κρατών, παράκτιων και μη, και έχει προβλέψει μια, θα λέγαμε δημόσια τάξη,  όσον αφορά στις αρμοδιότητες των κρατών στις θαλάσσιες ζώνες. Και αυτός είναι ο μόνος τρόπος. Πέρα από τις συνήθεις προκαταλήψεις έναντι του διεθνούς δικαίου, της ορθής ερμηνείας του, ή της χρήσης του a la carte.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς