Σε αναζήτηση κυριαρχίας και αλληλεγγύης

Στην ιστορία της  ευρωπαϊκής ενοποιητικής διαδικασίας κάθε φορά που εμφανιζόταν έλλειψη αλληλεγγύης, οι αναλυτές μιλούσαν πάντα για έναν θανάσιμο κίνδυνο που απειλούσε το ευρωπαϊκό σχέδιο. Αυτός ο κίνδυνος μαζί με τις σχετικές αναλύσεις, επέστρεψαν με την πανδημία, αναδεικνύοντας ένα κλίμα διχόνοιας στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Πράγματι η έλλειψη αλληλεγγύης και  συντονισμού που έδειξε η Ευρωπαϊκή Ενωση και ειδικότερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην πρώτη φάση της πανδημίας του Covid-19 ήταν μεγάλη. Συμπεριφορές κρατών -μελών στη λογική των εθνικών εγωισμών και της δημοσιονομικής ορθοδοξίας, σε συνδυασμό με τη συζήτηση για την πρόταση των εννέα κρατών μελών της Ευρωζώνης περί ευρωομολόγου οδήγησαν σε ένα χάος τη διακυβερνητική Ευρώπη.

Ειδικότερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φάνηκε εντελώς απροετοίμαστη και εμφανίστηκε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να είναι ο μόνος διαχειριστής της κρίσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διόρθωσε στη συνέχεια την «απουσία» της με τη σημαντική πρόταση για το Σχέδιο Ανάκαμψης της ΕΕ, ύψους 750 δισ. ευρώ που κατέθεσε η Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν. Η συζήτηση-διαπραγμάτευση  που άνοιξε με αφορμή την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας, αφορά το ίδιο το μέλλον της Ενωσης. Εδώ πρέπει να τονιστεί πως η νέα ύφεση (η βαθύτερη ύφεση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο) που γέννησε η κρίση της πανδημίας δημιούργησε νέες συμμαχίες στο πλαίσιο της ΕΕ, όπου παρατηρήθηκαν διχογνωμίες σε δυο βασικά ζητήματα: την ισορροπία μεταξύ επιχορηγήσεων και δανείων, αλλά και τον καθορισμό των προαπαιτούμενων κριτηρίων για τις όποιες εκταμιεύσεις. Μάλιστα δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που υποστηρίζουν πως η γερμανική προεδρία της ΕΕ πιθανότατα θα καθοριστεί από την επιτυχία ή την αποτυχία δυο μεγάλων  διαπραγματεύσεων. Η πρώτη αφορά τη συμφωνία  με τη Μεγάλη Βρετανία σχετικά με το Brexit και η δεύτερη αφορά το προτεινόμενο ταμείο ανάκαμψης ύψους 750 δισ. και τον νέο προϋπολογισμό, όπου ο ρόλος του Βερολίνου για ταχεία επικύρωση μιας συμφωνίας θα είναι κρίσιμος.

Η ΕΕ και ειδικότερα η ευρωζώνη έχουν ήδη αντιμετωπίσει την κρίση του ευρώ και τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2012 και λάθη εκείνης της περιόδου δεν πρέπει να επαναληφθούν σήμερα καθώς οι αδυναμίες της ευρωζώνης είναι πλέον γνωστές. Δεν πρέπει να επαναληφθούν ζημιές διαρκείας  στην οικονομία της ευρωζώνης. Όμως προηγουμένως πρέπει να ελέγξουμε την εξάπλωση της πανδημίας.

Αυτό που συγκρατούμε από την πρώτη φάση της διαχείρισης της κρίσης της πανδημίας του Covid-19,  είναι το γεγονός πως η ΕΕ σε  άλλη μια κρίση έδειξε πως το κλειδί για να ανταποκριθεί στις σημερινές και μελλοντικές προκλήσεις είναι να εξοπλιστεί με την απαραίτητη κυριαρχία και αλληλεγγύη. Για να καθορίζει η ίδια το μέλλον της χρειάζεται περισσότερη κυριαρχία, μια κυριαρχία που κρίνεται τόσο στις Καστανιές του Εβρου και στο Αιγαίο,  όσο και στην Ανατολική και Κεντρική Μεσόγειο.

Ας λειτουργήσουμε λοιπόν συντονισμένα με αλληλεγγύη και με σεβασμό στονρόλο της επιστήμης για να ξεπεραστεί η πανδημία και μετά θα ξαναδούμε τη νέα  συζήτηση για το μέλλον της ΕΕ και την αναζήτηση νέων εργαλείων και νέων δυνατοτήτων.

Οπως το 1986 η Επιτροπή Ντελόρ με την Ενιαία Πράξη ενίσχυσε την πολιτική της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής ως αντιστάθμισμα στην Ενιαία Αγορά και με στόχο να μη διευρυνθεί το άνοιγμα της ψαλίδας μεταξύ Βορρά και Νότου, έτσι και σήμερα έχουμε ανάγκη ένα νέο πλαίσιο λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης μέσα και από κοινές πολιτικές όπως η πολιτική υγείας, μετανάστευσης και η πολιτική ασφάλειας.

Είναι προφανής η ανάγκη για ένα πιο λειτουργικό σύστημα για την ευρωζώνη, η οποία ούτως ή άλλως αποτελεί μέρος του προβλήματος γιατί είναι μια ατελής οικονομική και νομισματική ένωση χωρών – ελών με διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η εμβάθυνση και ολοκλήρωση της ευρωζώνης πρέπει να είναι ο βασικός άξονας των θεσμικών πρωτοβουλιών, τις οποίες θα συμπληρώνει το σχέδιο ανάπτυξης της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής άμυνας, προκειμένου η ΕΕ να είναι σε θέση να εξασφαλίζει τη στρατηγική της αυτονομία, να μπορεί να διαχειριστεί τις διεθνείς κρίσεις μόνη της και να εγγυάται τα εξωτερικά σύνορά της.

Η νέα συζήτηση για το μέλλον της ΕΕ οδηγεί εκ των πραγμάτων σε μια  αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο που θα συμπληρώνει και δεν θα ακυρώνει το εθνικό συμφέρον.

Απειλές όπως αυτή που αντιμετώπισε η Ελλάδα στα ελληνοτουρκικά -ευρωτουρκικά σύνορα στον Εβρο με την Τουρκία και η τεράστια κρίση-απειλή του κορωνοϊού που αντιμετωπίζει αυτή την περίοδο η Ευρώπη, δείχνουν την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσουμε.

Πρέπει επιτέλους να δούμε την Ενωση ως συνολική, αναπτυξιακή, κοινωνική, θεσμική και πολιτική οντότητα. Ως πολιτικό εργαλείο δημιουργίας σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο, χρειαζόμαστε  μια οραματική Ενωση, όπου ο ανταγωνισμός θα κινητοποιεί, η αλληλεγγύη θα ενώνει και η συνεργασία θα ενδυναμώνει τα κράτη-μέλη. Γιατί τα κοινά προβλήματα απαιτούν κοινές λύσεις.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων – Διεθνούς Πολιτικής και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Από τις εκδ. Παπαζήση κυκλοφορεί το βιβλίο του «Η «Δύσκολη» Ευρώπη. Σε αναζήτηση της νέας Ευρωπαϊκής Αλληλεγγύης»