Ο κόσμος του «Κώστα»

Μια φωτογραφία, χίλιες λέξεις. Ενας νεαρός, έφηβος σχεδόν, με ξυρισμένο κεφάλι και μώλωπες στο πρόσωπο. Με χαμένο βλέμμα περιμένει σε κάποιον αστυνομικό προθάλαμο.

Υστερα μεταφέρεται με χειροπέδες στον ανακριτή.

«Κώστα» τον φωνάζει κάποιος από τους συγκεντρωμένους «αλληλέγγυους» για να του πει ότι περνάει στη Νομική – ήταν η μέρα που έβγαιναν τα αποτελέσματα…

Ο νεαρός βγήκε λίγο αργότερα από το δικαστήριο με υψωμένη γροθιά. Διάφορες φωτογραφίες στο Διαδίκτυο τον έδειχναν σε παλαιότερες δραστηριότητές του να πρωτοστατεί με ντουντούκες εναντίον υπουργών και σε άλλες διαμαρτυρίες.

Για κάποιον λόγο που αγνοώ ένα (σχεδόν) παιδί που ετοιμάζεται να σπουδάσει νομικά καταφεύγει σε βιαιοπραγίες, προπηλακισμούς ή αγριάδες. Αβυσσος η ψυχή του ανθρώπου.

Αλλά ήρωας; Γιατί ήρωας;

Είναι «η αντίσταση στην αστυνομοκρατία» θα πουν ίσως όσοι αρέσκονται να καλλιεργούν την εντύπωση ότι η Ελλάδα διολισθαίνει στον αυταρχισμό. Ενα βολικό παραμύθι για όσους αναζητούν μια κοινωνία εκτός κοινωνίας.

Πάμε στη Γαλλία. Από όσο ξέρω ούτε ο Μητσοτάκης, ούτε ο Χρυσοχοΐδης έχουν ακόμη αναλάβει την εξουσία στο Παρίσι.

Από όσο ξέρω επίσης κανείς δεν έχει κατηγορήσει σοβαρά τη Γαλλία για χουντικές, φασιστικές ή «φασίζουσες» μεθόδους. Η Γαλλική Δημοκρατία στέκει μια χαρά στην υγεία της.

Υποθέτω ότι κι εκεί θα υπάρχουν Τζανακόπουλοι ή Ραγκούσηδες αλλά συνήθως πολιτεύονται με το μέτρο και την αυτοσυγκράτηση που η δημοκρατία επιβάλλει. Δεν περιφέρουν βαρύγδουπες μπαρούφες.

Πριν από είκοσι μήνες (τον Νοέμβριο 2018) η Γαλλία ήλθε αντιμέτωπη με ένα κύμα κοινωνικής διαμαρτυρίας και υλικών καταστροφών, το λεγόμενο κίνημα των Κίτρινων Γιλέκων.

Πώς το αντιμετώπισε; Εναν χρόνο αργότερα, τον Νοέμβριο 2019, ο απολογισμός ήταν ο εξής:

+ 10.852 συλλήψεις σε όλη τη Γαλλία.

+ 3.163 καταδίκες από τα δικαστήρια.

+ Από τις οποίες 1.236 καταδίκες με αναστολή, 919 καταδίκες σε εναλλακτικές ποινές, 600 καταδίκες φυλάκισης χωρίς άμεσο εγκλεισμό και 400 καταδίκες σε φυλάκιση με άμεσο εγκλεισμό.

Η δημοκρατία αμύνθηκε. Με τα μέσα που το κράτος δικαίου της παρέχει, αλλά με όλα τα μέσα που το κράτος δικαίου της παρέχει.

Υπολογίζεται ότι σήμερα περίπου επτακόσια Κίτρινα Γιλέκα εκτίουν ποινές σε διάφορα σωφρονιστικά καταστήματα της Γαλλίας.

Στην Ελλάδα ποτέ δεν μάθαμε πόσοι και πώς πλήρωσαν τις φωτιές του Δεκεμβρίου 2008, ούτε πώς τιμωρήθηκαν οι ανεξάντλητες υλικές καταστροφές της δεκαετίας που ακολούθησε.

Μόνο που η απροστάτευτη δημοκρατία είναι μια ηττημένη δημοκρατία. Το ξέρουμε από την Ιταλία της «κόκκινης διετίας» το 1919-1920, τη Γερμανία της Βαϊμάρης και την Ισπανία της «Δεύτερης Δημοκρατίας». Και στις τρεις περιπτώσεις η «κοινωνική διαμαρτυρία» και η πολιτική βία άνοιξαν τον δρόμο στον Μουσολίνι, τον Χίτλερ και τον Φράνκο.

Και γι’ αυτόν τον λόγο στις μεταπολεμικές ευρωπαϊκές δημοκρατίες το δικαίωμα στη διαμαρτυρία, στην αμφισβήτηση, στην αντίσταση και σε ό,τι άλλο θέλετε ασκείται υπό όρους, με κανόνες και προϋποθέσεις.

Αν δεχτούμε δηλαδή ότι «η πολιτική ανυπακοή, η δημοκρατική αντίσταση, οι διαδηλώσεις και οι πορείες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του δημοκρατικού πολιτεύματος» (Κ. Δουζίνας, «Εφ.Συν.», 14/7) είναι προφανές ότι δεν ασκούνται έξω από κάθε πλαίσιο, ούτε χωρίς επιπτώσεις και συνέπειες.

Διότι αν η «πολιτική ανυπακοή» και η «δημοκρατική αντίσταση» αποτελούν ασύντακτο κι απροϋπόθετο μέρος της δημοκρατίας τότε σε τι δεν υπακούν και σε τι αντιστέκονται οι ενδιαφερόμενοι; Στη δημοκρατία;

Για κάποιον ανεξήγητο λόγο όμως η αμφισβήτηση της δημοκρατικής τάξης θεωρείται στη χώρα μας θεμιτή δημοκρατική δραστηριότητα.

Ενας κοινότοπος νόμος που ρυθμίζει το δικαίωμα της διαδήλωσης χαρακτηρίστηκε περίπου κατάλυση του πολιτεύματος. Λογικό. Δεν έχουμε όλοι την ίδια αντίληψη και την ίδια συνείδηση δημοκρατίας με τον «Κώστα» και τον κόσμο του.

Κι από κάποια ακατανόητα ανακλαστικά ένα ορισμένο «κοινό αίσθημα» δεν συντάσσεται αυτονόητα με την υπεράσπιση της έννομης τάξης της δημοκρατίας αλλά με εκείνους που την αμφισβητούν ακόμη και με τον πιο χυδαίο, θρασύ ή απροκάλυπτο τρόπο.

«Χωρίς δημοκρατική τάξη δεν υπάρχει ασφάλεια, ούτε ελευθερία» έλεγε ο Εμανουέλ Μακρόν και γι’ αυτό οι δυνάμεις της τάξης «αξίζουν την υποστήριξη της δημόσιας εξουσίας και την αναγνώριση του Εθνους» (15/6).

Αλλά στην Ελλάδα η προστασία της δημοκρατικής τάξης λογίζεται ως αντιδημοκρατική δραστηριότητα. Ο αρμόδιος υπουργός καλείται από την αντιπολίτευση να απολογηθεί σχεδόν τρεις φορές την εβδομάδα.

Είναι εκδήλωση μικροπολιτικής; Παλαιότερα ίσως. Αλλά τώρα ολόκληρη η κοινωνία έχει στραφεί στην αντίθετη κατεύθυνση. Ολες οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η τάξη κι η ασφάλεια αποτελούν πλέον πρωταρχικές έγνοιες της κοινωνίας και μάλιστα διαπερνούν όλες τις πολιτικές οικογένειες.

Μετά το 1997, ο Τόνι Μπλερ πρωτοστάτησε σε μια πραγματική επανάσταση στη βρετανική πολιτική κουλτούρα. Υιοθέτησε τη γνωστή φράση της Μάργκαρετ Θάτσερ «σκληροί απέναντι στο έγκλημα», προσθέτοντας απλώς τη διευκρίνιση «και στις αιτίες του εγκλήματος».

Δεν το έκανε επειδή άνοιξε ο ουρανός κι είδε την αλήθεια. Απλώς αντιλήφθηκε ότι η βρετανική κοινή γνώμη θεωρούσε του Εργατικούς επιεικείς απέναντι στην εγκληματικότητα ή τη βία κι αυτό τους κόστιζε πολιτικά.

Τέτοια επανάσταση η ελληνική Αριστερά δεν έχει κάνει ακόμη. Παραμένει εγκλωβισμένη σε ξεπερασμένα στερεότυπα και προσκολλημένη σε παλιομοδίτικα ιδεολογικά σχήματα.

Ο «κακός μπάτσος» κι ο «καλός αγωνιστής».

«Να σου δώσω μια να σπάσεις/ αχ βρε κόσμε γυάλινε/ και να φτιάξω μια καινούργια/ κοινωνία άλληνε» τραγουδούσε το 1973 σε αμφίβολη στιχουργική επίδοση ο Στέλιος Καζαντζίδης.

Από τον Καζαντζίδη στον «Κώστα» είναι πραγματικά άξιο απορίας πώς τόσα χρόνια αργότερα η ελληνική κοινωνία διατήρησε έναν αξιακό κόσμο δημοκρατικής υστέρησης και κοινωνικού ρεμπελιού.

Ρεμπελιό με τη διπλή έννοια του όρου. Του επαναστάτη. Και του ανεπρόκοπου.