Η Ευρώπη δεν θέλει και δεν μπορεί

Η Ευρώπη ως ήπειρος απέτυχε να εξελιχθεί σε ενιαία και συντεταγμένη γεωπολιτική οντότητα. Οι δύο βασικότεροι πόλοι της, η Μεγάλη Βρετανία και η Ρωσία, άλλοτε πυλώνες της ευρωπαϊκής ισχύος και ισορροπίας, βρίσκονται εκτός κοινού θεσμικού πλαισίου. Η σημερινή Ευρωπαϊκή Ενωση εκφράζει μια γεωγραφικά περιορισμένη, ασταθή και κλυδωνιζόμενη συμμαχία της Μεσευρώπης με τον μεσογειακό Νότο.

Τα δύο κρίσιμα πεδία για τη μετεξέλιξη της ΕΕ σε συνομοσπονδία, δηλαδή η ενιαία εξωτερική και αμυντική πολιτική, παρέμειναν ευχολόγιο. Τα κράτη-μέλη διατήρησαν τη λογική του εθνικού κράτους και αρνήθηκαν να εκχωρήσουν αποφασιστικές αρμοδιότητες στα υπερεθνικά όργανα. Ακόμα και στην οικονομία, το υποτίθεται κατ εξοχήν πεδίο της κοινής ευρωπαϊκής δράσης, οι αποφάσεις λαμβάνονται ύστερα από σκληρές διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών-μελών και καταλήγουν κατά κανόνα σε έναν συμβιβασμό στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή.

Σε παγκόσμιο πλάνο, η ΕΕ – ως χαλαρή και α λα καρτ πολιτική και οικονομική συμμαχία – έχει κατέβει κατηγορία. Δεν συγκαταλέγεται ανάμεσα στους μεγάλους παίκτες (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ινδία, Βραζιλία). Οι εξελίξεις στο εσωτερικό της ΕΕ δεν επηρεάζουν καθοριστικά τις πλανητικές εξελίξεις όπως συνέβαινε μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και ίσως μέχρι το 1990. Ο πληθυσμός της γηράσκει, οι ηγέτες της είναι μετριότητες, λείπουν προσωπικότητες όπως ο Ντε Γκολ, ο Αντενάουερ, ο Τολιάτι. Επιστημονικά και πολιτισμικά δεν βρίσκεται πλέον στην παγκόσμια πρωτοπορία. Η κυρίαρχη ιδεολογία στην ΕΕ είναι ηττοπαθής, ενοχική, χωρίς αυτοπεποίθηση και αυτοεκτίμηση. Ο υπερκαταναλωτισμός έχει δημιουργήσει μια κοινωνία νωθρότητας. Τα σχήματα της πολυπολιτισμικότητας και της πολιτικής ορθότητας γεννούν παραισθήσεις και αδυναμία διαχείρισης κρίσεων. Η μακροχρόνια αμερικανική αμυντική ομπρέλα αδρανοποίησε τα αμυντικά αντανακλαστικά (όχι όμως της Μεγάλης Βρετανίας και της Ρωσίας) και η ανάληψη στρατιωτικής δράσης θεωρείται απλά αδιανόητη. Η κυρίαρχη στην ΕΕ αντίληψη ότι τα διακρατικά προβλήματα επιλύονται βάσει του διεθνούς δικαίου αφορά ένα κλειστό κλαμπ χωρών, αλλά όχι τη δυσάρεστη και βίαιη παγκόσμια πραγματικότητα.

Υπ’ αυτές τις συνθήκες, η Ελλάδα στο γεωστρατηγικό πεδίο δεν έχει να περιμένει τίποτα από την ΕΕ. Σε περίπτωση ελληνοτουρκικής κρίσης, η ΕΕ θα καταδικάσει, θα επιβάλει ενδεχομένως κάποιες οικονομικές κυρώσεις – που δεν θα θίξουν όμως τα συμφέροντα των εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην Τουρκία -, θα αναστείλει ίσως την ήδη νεκρή ευρω-τουρκική ενταξιακή διαδικασία, αλλά έμπρακτη στήριξη στην Ελλάδα δεν πρόκειται να δώσει. Γιατί η ΕΕ ούτε θέλει, ούτε μπορεί.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι Διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης