Συντηρητικοί εναντίον Ντόναλντ Τραμπ

Εδώ και λίγο καιρό οι πιο ενδιαφέρουσες κριτικές για τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραπ και τον «τραμπισμό» έρχονται από τα δεξιά. Δεν εννοώ από την Ακροδεξιά, την ευαγγελική Δεξιά ή τη ρατσιστική Δεξιά, αλλά από πραγματικούς συντηρητικούς πολίτες που είχαν ψηφίσει ή είχαν εργαστεί για Ρεπουμπλικανούς προέδρους στο παρελθόν.

Ρεπουμπλικανοί δημοσιογράφοι, όπως ο Ντέιβιντ Φραμ και ο Πίτερ Βένερ, πρώην λογογράφος του προέδρου Μπους, όπως ο Ρος Ντούδατ ή ο Μπρετ Στίβενς των «New York Times» και η Τζένιφερ Ρούμπιν της «Washington Post», παράγουν συνέχεια πιο αξιοπρόσεκτες κριτικές για τον «τραμπισμό» απ’ ό,τι οι προοδευτικοί συνάδελφοί τους.

Γιατί; Πάνω απ’ όλα πιστεύω ότι οι συντηρητικοί που στέκονται απέναντι στον Τραμπ δεν ηθικολογούν όσο οι αριστεροί. Ο Τραμπ δέχεται συνέχεια επιθέσεις από τους προοδευτικούς για το χυδαίο γούστο του, τους κακούς τρόπους και την πρωτόγονη κατανόηση της αγγλικής γλώσσας. Ομως αυτά τα χαρακτηριστικά, παρότι θλιβερά, δεν είναι τα πιο επικίνδυνα πάνω του.

Οι συντηρητικοί, οι πραγματικά συντηρητικοί, είναι συχνά ανυποχώρητοι προασπιστές των θεσμών. Επιθυμούν τη διατήρησή τους. Ισως γι’ αυτό είναι συχνά πιο γρήγοροι από τους άλλους στο να διαπιστώνουν πως ο Τραμπ δεν είναι συντηρητικός, είναι ένας συντηρητικός καταστροφέας κανόνων, συμβάσεων και θεσμών. Εάν είχε κάποια ιδεολογία, που είναι αμφίβολο, θα ήταν επαναστάτης.

Εκείνοι που ανήκουν στην Αριστερά είναι λιγότερο αποτελεσματικοί ως επικριτές του Τραμπ επειδή δεν μπορούν να δουν καθαρά. Για εκείνους είναι, το χειρότερο, ένα κακότροπο πρόσωπο του συστήματος που, ούτως ή άλλως, απορρίπτουν. Ο Τραμπ είναι απλά το σύμπτωμα μιας βαθιάς ριζωμένης στη δημοκρατία των ΗΠΑ ασθένειας, που πάντα ευνοεί τους πλούσιους και τους λευκούς. Για κάποιους εξ αυτών, ο Τζο Μπάιντεν, ο υποψήφιος των Δημοκρατικών για τις εκλογές του Νοεμβρίου, ίσως είναι οριακά πιο αποδεκτός, αλλά με τίποτα δεν τον θεωρούν ως λύση.

Ισως πράγματι να υπάρχει κάτι σάπιο στον αμερικανικό καπιταλισμό και στη μακρά ιστορία ρατσισμού και σεξισμού των ΗΠΑ – προβλήματα που, δυστυχώς, είναι ενδημικά σε πολλές κοινωνίες, αρκετές εκ των οποίων δεν είναι ούτε καπιταλιστικές ούτε δημοκρατικές. Οι ακτιβιστές θα πρέπει να επαινούνται επειδή θέλουν να διορθωθούν αυτές οι ανισότητες. Ο κίνδυνος είναι πως τα σημαντικά ερωτήματα για την ταυτότητα και τη φυλή μπορούν πολύ εύκολα να αποσπάσουν το ενδιαφέρον από τους πραγματικούς κινδύνους με τους οποίους απειλεί τη δημοκρατία ο Τραμπ.

Οι προοδευτικοί και οι Δημοκρατικοί βλέπουν αυτούς τους κινδύνους καθαρά αλλά συχνά δεν είναι τόσο αποτελεσματικοί προπαγανδιστές όσο οι δεξιοί. Ισως επειδή εμπιστεύονται τη λογική. Ομως, όταν αντιμετωπίζεις τον «τραμπισμό», ένα λογικό επιχείρημα δεν είναι τόσο αποτελεσματικό όσο ένα καλά υπολογισμένο χτύπημα κάτω από τη ζώνη. Πολλοί από τους συντηρητικούς που τάσσονται εναντίον του Τραμπ είναι ιδεολόγοι. Και ένας από τους λόγους που μισούν τον σημερινό πρόεδρο είναι η απροθυμία του να χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία για να εξαπλώσει τη δημοκρατία αμερικανικού στυλ σε όλον τον κόσμο. Οι περισσότεροι υποστήριζαν τον πόλεμο στο Ιράκ. Ετσι στον Τραμπ βλέπουν μια σοβαρή απειλή.

Το ερώτημα είναι εάν η προσωρινή συμμαχία μεταξύ των συντηρητικών που τάσσονται εναντίον του Τραμπ και των προοδευτικών θα διατηρηθεί και μετά τον Τραμπ. Η αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος αφήνει να εννοηθεί ότι πολλοί πολίτες που θα ψηφίσουν τον Μπάιντεν για να ξεφορτωθούν τον Τραμπ δεν θα είναι ικανοποιημένοι με μια «επιστροφή στην κανονικότητα». Στόχος τους δεν είναι η αποκατάσταση του status quo όπως ήταν προ Τραμπ. Ο Μπάιντεν δείχνει να το κατανοεί αυτό. Αυτοχαρακτηρίζεται μεταβατικός πρόεδρος, και όχι μόνο λόγω ηλικίας.

Οι συντηρητικοί είναι πιθανόν να αντισταθούν στη μετάβαση της Αμερικής έτσι όπως τη φαντάζονται ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς και οι αριστεροί υποστηρικτές του. Ομως η πίεση στον Μπάιντεν, εάν μπορεί να μας γλιτώσει από τον Τραμπ, να κινηθεί προς την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας – με εθνικοποιημένη ιατρική περίθαλψη, προοδευτική φορολογία και ανακατανομή του εισοδήματος – θα είναι ιδιαίτερα έντονη. Αυτό μπορεί να διαλύσει την αντι-Τραμπ συμμαχία, κάτι που δεν είναι απαραίτητα κακό. Στο κατω κάτω, παρότι οι Δημοκρατικοί κινούνται προς τα αριστερά, οι πραγματικοί συντηρητικοί ίσως πάρουν στα χέρια τους το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα όπου τώρα κυριαρχούν οι ζηλωτές. Φυσικά, αυτό μπορεί να συμβεί μόνο εάν ο Τραμπ και οι Ρεπουμπλικανοί υποστούν βαριά ήττα (που θα είναι και ο μοναδικός τρόπος να εκδιωχθεί από τον Λευκό Οίκο).

Υπάρχει και ένα διαφορετικό αποτέλεσμα, όμως, που μπορεί να είναι ακόμα καλύτερο. Εκείνο που χρειάζονται οι ΗΠΑ, ιδιαίτερα όταν χτυπήσει η ύφεση, είναι ένα νέο New Deal. Ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ προώθησε το δικό του New Deal ως πραγματιστής και όχι ως αριστερός ιδεαλιστής.

Ο Ρούζβελτ δεν ήταν Μπέρνι Σάντερς. Συνειδητοποίησε ότι η κυβέρνηση έπρεπε να παρέμβει για να σώσει τον καπιταλισμό. Οσοι αντιτίθενται στον Τραμπ μπορεί να καταλήξουν στο ίδιο συμπέρασμα. Ούτε η επαναστατική Αριστερά ούτε η Ακρα Δεξιά θα χαρούν με ένα τέτοιο αποτέλεσμα. Και αυτό ίσως να αποτελεί το καλύτερο επιχείρημα.

Ο Ιαν Μπορουμά είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός. Είναι καθηγητής Ανθρώπινων Δικαιωμάτων και Δημοσιογραφίας στο Κολέγιο Μπαρντ στη Νέα Υόρκη. Βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θύραθεν