Τα προβλήματα {LF}της οικονομικής ορθοδοξίας

Ακόμα και πριν από την πανδημία, η παγκόσμια οικονομία αντιμετώπιζε πλήθος κρίσεων: κλιματική, ακραίες ανισότητες και αλλαγές στην εργασία με ρομπότ να αντικαθιστούν ανθρώπους. Οι συμβατικές οικονομίες είχαν ελάχιστα να προσφέρουν. Αντίθετα, λειτουργούν ως κλουβί για τη σκέψη, αφήνοντας εκτός πολλές προοδευτικές ιδέες και σημαντικές αλλαγές που χρειάζεται να γίνουν. Εχουμε διδαχθεί πως ο μόνος λογικός τρόπος να αντιμετωπίσουμε ένα αβέβαιο μέλλον είναι να το ποσοτικοποιήσουμε, δίνοντας συγκεκριμένες πιθανότητες στις επιλογές. Ομως ακόμα και οι καλύτεροι οικονομολόγοι αποδεικνύονται λίγοι. Εκτός αυτού, υπάρχουν πιθανότητες που δεν εξετάζουμε καν. Το να βάζουμε στενό πλαίσιο στο μέλλον με όρους πιθανοτήτων μάς δίνει την ψευδαίσθηση της γνώσης και του ελέγχου – κάτι που είναι προκλητικό αλλά αποτελεί ύβρη. Τα παγκόσμια γεγονότα απαιτούν ταπεινότητα.

Προτεραιότητά μας θα πρέπει να είναι η αντοχή, όχι η αποτελεσματικότητα. Χρειάζεται να φτιάξουμε ανθεκτικά συστήματα και οικονομίες, ειδικά σχεδιασμένα να αντέχουν στα πιο απαισιόδοξα σενάρια – ώστε να μπορέσουμε να επιβιώσουμε από απρόβλεπτες καταστροφές. Το πρόβλημα με την οικονομική ορθοδοξία είναι στο πώς κρίνει τις αξίες και τις προτεραιότητες. Ομως πια έχουμε ξεπεράσει αυτό το σημείο: ο κόσμος ξύπνησε και οι πλούσιες χώρες ανακοινώνουν πως «θα κάνουν τα πάντα» και θα ξοδέψουν ό,τι χρειαστεί για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Ομως η ιατρική έρευνα είναι συνεχής και θα χρειαστεί χρηματοδότηση για πολλά χρόνια. Μόλις η αγορά δει αλλού κέρδη, θα μετακινηθεί. Αυτό πρέπει να το εμποδίσουμε: η πανδημία μάς αποδεικνύει πως για να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή, τις ανισότητες και κάθε νέα κρίση, πρέπει να ξανασκεφτούμε τα όσα πιστεύουμε για την οικονομία.

Ο Τζόναθαν Αλντρετ είναι οικονομολόγος του Πανεπιστημίου Κέιμπριτζ