Το σκάνδαλο του ύφους

Συνήθως ακούγεται η σεξιστική εκδοχή της φράσης, αλλά, πλέον, η επίκαιρη βερσιόν θα μπορούσε σε παραλλαγή να είναι «Το money σέρνει καράβι». Και με μια έννοια είναι αλήθεια αφότου εκείνοι που μισούν την επιχειρηματικότητα, το εμπόριο, το κέρδος (όχι, βέβαια, και το χρήμα) αποφάσισαν να ανοίξουν μαγαζί μέσα στο Μαξίμου. Λογικόν. Γωνία το κατάστημα. Τόπο κι όχι κόπο, που έλεγε κι η γιαγιά σου.

Προκύπτει δε ότι ήταν ένα μαγαζί Γενικού Εμπορίου, εργάζονταν κάνοντας διαρκώς εκπτώσεις και όντας ανοιχτό όλα τα Σαββατοκύριακα. Χωρίς ωράριο. Ψιλό γαζί στο μαγαζί και θα ‘μαστε πάντα μαζί. Απ’ όλα είχε και πουλούσε το μπακάλικο: ιδεολογίες, μαγκάλια, άστεγους, ΛΟΑΤΚΙ, Πρέσπες, προοδευτισμό, ληγμένα αλλαντικά (Καρα)Νίκας,  δικαιώματα σε τιμή ευκαιρίας, πολακικούς χοχλιούς μπουρμπουριστούς, κινέζικα Κόκκινα βιβλιαράκια μιας χρήσεως, ηρωικά αγαλματίδια του Τραμπ, κλισέ Πολυτεχνείου,  δωροδιακοπές σε κότερο και κάπες του Εμφυλίου. Τα πάντα όλα. Θέσεις διευθυντών νοσοκομείων σε ιδιοκτήτες βουλκανιζατέρ, προεδριλίκια Οργανισμού Συγκοινωνιών σε ερωτύλους υπερήλικες της δρακογενιάς, και αστυφύλαξ και χωροφύλαξ, επιδόματα επιδομάτων και ιερά λείψανα του Τσάβες, Τσε Γκεβάρα και κωλοβάρα αδιακρίτως. Μέχρι και σπάνιο, συλλεκτικό χαρτί υγείας made in Βενεζουέλα. Ορίτζιναλ.

Το ψωμί να βγαίνει. Επομένως ο αγοραίος χαρακτηρισμός «μαγαζί» περιέχει μεγάλη δόση ειλικρίνειας, εφόσον το κατάστημα γενικώς ενσαρκώνει την κεντρική έννοια του καπιταλισμού απ’ τον οποίον φαίνεται ότι τελικώς κανείς δεν ξεφεύγει. Είναι βασικός όρος της ιστοριονομίας. Οποτε καταρρέει το εσωτερικό και εξωτερικό εμπόριο μαζί του παρασέρνει και τους κυβερνώντες, άρα, ανεξαρτήτως ιδεολογίας, αν δεν δουλέψουν τα μαγαζιά χαιρέτα μου τον πλάτανο στον Πλαταμώνα. Κι όσοι ξορκίζουν το ζωτικό αλισβερίσι, σύντομα το υπηρετούν με πάθος νεοφώτιστου – αλλά εκείνο που είναι πιο ενοχλητικό απ’ την πραγματικότητα, βρίσκεται στη χρήση της λέξης: «μαγαζί». Και το πώς μεταχειρίζεται ο ένας συνομιλητής τις λέξεις στις γνωστές πλέον ηχογραφημένες συνομιλίες αναδεικνύει κάτι περισσότερο απ’ την ύπαρξη μιας κυνικά εμπορικής αντίληψης της έννοιας του κυβερνάν: περιγράφει το κατώτερο ήθος εκείνων που τις χρησιμοποιούν. Για σκέψου να είχαμε καταγραμμένες συνομιλίες μεταξύ Λένιν και Τρότσκι ή Στάλιν και να αποκαλούσαν διαρκώς σε αυτές ο ένας τον άλλον «μαλάκα» και να μιλούσαν για εκβιασμούς και  να αποκαλούσαν το κόμμα «μαγαζί». Αρα, η κυρίως, η πιο βαριά αποκάλυψη της κασέτας είναι αυτή: το ύφος και η χρήση της γλώσσας.

Παράλληλα κι εξ υπαρχής ο βασικός συνομιλητής δείχνει να μην κατανοεί ότι δεν κουβεντιάζει χαλαρά με τον χασάπη της γειτονιάς, αλλά με τον εκπρόσωπο Τύπου του υπουργείου Αμυνας του Ισραήλ. Ε, για να κατέχει αυτή τη θέση ο κ. Μιωνής, σημαίνει πως δεν ήταν καθόλου τυχαίο άτομο, πως είχε λάβει σοβαρή εκπαίδευση, δεν ήταν κανένας αφελής επιχειρηματίας, ούτε κανένας άπειρος μαχαλόμαγκας κι ούτε θα μπορούσε ποτέ να εμπιστευθεί άτομα που σαλτάρισαν στην εξουσία με τους γνωστούς τρόπους. Δεν θα μπορούσε να τους εμπιστευθεί, οπότε και να διολίσθαινε ο Παππάς σε μια κατάχρηση βαλκανικής οικειότητας στη χρήση γλώσσας ο Μιωνής θα τον ενεθάρρυνε, έστω από ένστικτο, διότι ήξερε και σίγουρα διαισθάνονταν πως η βαθύτερη και πιο αποκρουστική αλήθεια κρύβεται πάντα στο ύφος.

Απ’ την άλλη σε μια εποχή που όλοι έχουν την τεχνολογική δυνατότητα να παρακολουθούν, ή να ακούνε τους πάντες, πώς το τέως κυβερνητικό στέλεχος δεν σκέφτηκε, και σε ποιο βαθμό αφέλειας ή αυταρέσκειας (λόγω της εξουσίας) είχε βυθιστεί για να μην υπολογίσει πως, αν όχι ο κ. Μιωνής, αλλά τουλάχιστον ο οποιοσδήποτε άλλος θα μπορούσε να τους ακούει και να τους καταγράφει ανά πάσα στιγμή; Κι όταν είναι γνωστό πως αυτό συμβαίνει από αρχαιοτάτων χρόνων με τους φυσικούς ωτακουστές, έγινε επιστήμη κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (υπάρχουν και σχετικά εγχειρίδια), εξελίχθηκε σε τέχνη στον ναζισμό και στον κομμουνισμό, έκανε παγκόσμιο μπαμ με το Γουότεργκεϊτ, ενώ σήμερα, με τα σοφιστικέ μέσα που υπάρχουν μπορούν να καταγραφούν ακόμα οι μονόλογοι ενός εγγαστρίμυθου;

Αλλά φαίνεται πως η εξουσία στα χέρια μερικών φέρνει μαζί και την πτωχαλαζονεία. Το αίσθημα του ακατανίκητου και του ανέγγιχτου, της εξαίρεσης και της παντοτινής προστασίας ή της αιώνιας θείας Πρόνοιας – αν είχαν τουλάχιστον διαβάσει στοιχειωδώς τον Μιχαήλ Ψελλό θα είχαν διδαχτεί πως βασικό συστατικό της πολιτικής Ιστορίας δεν είναι η σταθερότητα αλλά οι αιφνίδιες, κατακλυσμικές κι απρόβλεπτες αλλαγές. Κατεξοχήν στον Ψελλό αυτή είναι η κεντρική ιδέα της Χρονογραφίας του. Με ποια πεποίθηση αιωνιότητας στην εξουσία, λοιπόν, το νούμερο δύο (με πολλές έννοιες) κυβερνητικό στέλεχος μιλάει έτσι ανυποψίαστα και συνοικιακά στο τηλέφωνο σε έναν εκπρόσωπο του υπουργείου Αμυνας του Ισραήλ; Ερεβος.

Και αυτό δείχνει κάτι βαθύτερο: τη σε βαθμό εθνικής αναξιότητας επιπολαιότητα που όχι μόνο καταχράται τη λέξη «μαλάκα» και περιγράφει ως «μαγαζί» την κυβέρνησή του (συν τις αγγλικούρες του συρμού), αλλά προκαλεί τον διορατικό ακροατή, ή αναγνώστη να αναλογιστεί το εξής: σκέψου με πόση μοιραία ελαφρότητα και άγνοια κινδύνου έχουν χειριστεί αυτοί οι άνθρωποι άλλα μεγάλα εθνικά, ή κοινωνικά θέματα.  Τις Πρέσπες, το Μάτι και τόσα άλλα. Το σκέφτεται ο καθείς και, μαζί με τον καγχασμό, νιώθει να τον πιάνει κι ένα δυνατό σύγκρυο.

Η χρήση λοιπόν της εμβληματικά καπιταλιστικής λέξης «μαγαζί» είναι όντως ένα μεγάλο θέμα, διότι όλες οι σχετιζόμενες με αυτό δραστηριότητες λαμβάνουν μιαν εμπορική διάσταση συναλλαγής την οποία, υποτίθεται, ότι η ιδεολογία αντιπαλεύει: μπλαμπλά κατά του κέρδους και της υπεραξίας και τα γνωστά κλισέ. Αλλά η αλήθεια στην πιο πυρηνική της διάσταση και στην έκτασή της εξυπονοείται από το γενικό ύφος του λόγου της συνδιάλεξης. Αυτό το μάλλον τσογλανιζέ στιλ συνομιλίας που θυμίζει ότι στο μαγαζί υπήρχε αναπόφευκτα και ο ανάλογος μπακαλόγατος για τις παραγγελίες: ο κ. Πετσίτης, ή επί το οικειότερο, Μανόλο.