Πρώτη φορά αντιλαϊκιστική Κεντροδεξιά: ένας χρόνος μετά

Ενας χρόνος κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη. Πώς άλλαξαν τα πράγματα. Λίγοι πίστευαν πως είχε πιθανότητες για ηγέτης της ΝΔ ένας ανοιχτά φιλελεύθερος άνθρωπος. Κατόπιν, τόσες φωνές ότι δεν κερδίζονται εθνικές εκλογές αν δεν παριστάνεις τον Μέγα Ελληνα Ηγέτη, αν δεν υπόσχεσαι παραδοσιακό «φιλολαϊκό» σκόρπισμα χρήματος. Κι όμως, με χαρακτηριστική έλλειψη λαϊκισμού ο Κ.Μ. σχημάτισε αυτοδύναμη κυβέρνηση, η οποία σήμερα έχει ασυνήθιστα υψηλή, για τα μέτρα της εποχής, δημοφιλία. Ο ίδιος μάλιστα κρίνεται από τους Ελληνες μακράν ο καταλληλότερος για το ισχυρότερο αξίωμα της χώρας. Δικαιολογείται τόση στήριξη, ακόμα και ενθουσιασμός σε γωνιές της πολιτικής σκηνής;

Η υπερβολή είναι στο αίμα μας, το ξέρουμε. Εύκολα αποθεώνουμε, ευκολότερα καταριόμαστε. Και βέβαια η πανδημία προκαλεί «συγκέντρωση γύρω από τη σημαία», ενισχύοντας την εικόνα των κυβερνήσεων που φαίνονται επαρκώς σοβαρές στη διαχείρισή της.

Μπορούμε να βρούμε αντικειμενικά στοιχεία για την πορεία της κυβέρνησης, που να μη συνδέονται πολύ με τη δουλειά προηγούμενων κυβερνήσεων, όπως συνδέεται το ΑΕΠ; Στοιχεία υπάρχουν, και κοιτάζοντας τα βλέπουμε ότι ήδη πριν από τις εκλογές, η ομάδα του Κ.Μ. έπειθε εταίρους και αγορές ότι θα είναι αξιόπιστος και σοβαρός συνομιλητής.

Ο δείκτης που επί δεκαετίες συνοψίζει καλύτερα τη διεθνή αξιοπιστία των ελληνικών κυβερνήσεων είναι το επιτόκιο των κρατικών ομολόγων. Επί κρίσης, τα επιτόκια θύμιζαν καρδιογράφημα εμφράγματος. Στα βάθη του 2012, οι αγορές χαρακτήριζαν τα ομόλογά μας κάτι χειρότερο από σκουπίδια. Το 10ετές έφτασε στο 37%, δηλώνοντας ότι βασικά το ελληνικό κράτος αδυνατεί να πληρώσει. Με αίμα και ιδρώτα των Ελλήνων, αλλά βέβαια και τη στήριξη ΔΝΤ & ΕΕ, το επιτόκιο των ομολόγων έπεσε σταδιακά, έως τον Αύγουστο του 2014.

Τι άλλαξε τότε; Φυσικά η άνοδος του υπερδιαπραγματευτικού ΣΥΡΙΖΑ, που θα άλλαζε τα πάντα με μια υπογραφή και ένα νόμο. Εως το καλοκαίρι του δημοψηφίσματος 2015, το επιτόκιο των ομολόγων τριπλασιάστηκε. Πιστωτική ασφυξία, κεφαλαιακοί έλεγχοι, προτιμούμε να τα ξεχάσουμε. Ατενίζοντας την άβυσσο, η κυβέρνηση Τσίπρα πέρασε από την υπερδιαπραγμάτευση στον συμβιβασμό με την αμείλικτη πραγματικότητα. Τα επιτόκια άρχισαν πάλι να πέφτουν.

Ολο το 2018 τα επιτόκια κυμαίνονταν στο 4%. Οχι καταστροφικά, αλλά χειρότερα από πολλές ευρωπαϊκές χώρες (Πολωνία στο 3,3%!). Μπαίνοντας στο 2019 κάτι άλλαξε. Το καράβι ΣΥΡΙΖΑ άρχισε να κλονίζεται. Οι αγορές, που κοιτάνε το μέλλον, προέβλεπαν αλλαγή κυβέρνησης. Και τα επιτόκια των ομολόγων καθρεφτίζοντας τις προσδοκίες για την αξιοπιστία της επόμενης κυβέρνησης, άρχισαν να πέφτουν. Στις εκλογές που ήρθαν τελικά τον Ιούλιο, το επιτόκιο είχε πέσει στο 2%, πρωτόγνωρα χαμηλό.

Απευθείας με την εκλογή της η κυβέρνηση ξεκίνησε επίθεση σοβαρότητας, με επιτέλους καταρτισμένα άτομα σε θέσεις ευθύνης, από υπουργεία έως Ανεξάρτητες Αρχές. Μάλιστα αντί για περίοδο χάριτος, είδαμε απευθείας μετρήσιμους στόχους και όρεξη για δουλειά. Εντός μηνών δεν αλλάζει ένα κράτος, αλλά διακρίνονται δυνατότητες και προθέσεις. Οι αγορές έκριναν ότι η νέα κυβέρνηση μπορεί και θέλει να συνεννοηθεί με αγορές και εταίρους, να πείσει τους Ελληνες να βγάλουν τα λεφτά από το στρώματα, να ανορθώσει την οικονομία.

Οι θετικές εκπλήξεις των πρώτων ημερών της κυβέρνησης, ακόμα και σε σχέση με την προϋπάρχουσα ευνοϊκή εικόνα, έριξαν με την αρωγή της ΕΚΤ τα επιτόκια στα χαμηλότερα της ιστορίας! Σχεδόν 1%, καλύτερα ακόμα κι από την Ιταλία. Σκεφτείτε, αν διατηρηθούμε εκεί, το συνολικό βάρος του δημόσιου χρέους θα είναι μικρότερο απ’ τις μέρες των παχιών αγελάδων το 2005, που χρωστούσαμε σχεδόν τα μισά ως ποσοστό του ΑΕΠ!

Τα ομόλογα δεν αφορούν μόνο το κράτος, καθρεφτίζουν επενδυτικές προσδοκίες και επηρεάζουν σημαντικά τη ρευστότητα. Στην πραγματική οικονομία, οι επενδύσεις σε ακίνητα ανέβηκαν (20,4% πάνω η οικοδομική δραστηριότητα τον Μάρτιο 2019 έναντι Μαρτ. 2018), η ανεργία συνέχισε να πέφτει έως το 14,4% τον Ιανουάριο (αν και η απασχόληση έπεσε ελαφρά). Βελτίωση καταγράφηκε στην κατάταξη ανταγωνιστικότητας του IMD: 5 θέσεις πάνω, και ειδικά η κυβερνητική αποτελεσματικότητα ανέβηκε από την 60η θέση στην 52η.

Αν και όχι πλήρεις, οι αριθμοί καταδεικνύουν μια γενικότερη τάση. Η χώρα μας δεν χρειαζόταν θαύματα, ούτε ξαφνικά έγινε παράδεισος. Παραμένουμε χαμηλά στο φιλεπιχειρείν (στη φορολογία 60οι στους 63!), στην παιδεία κ.λπ. Αλλά ήταν τόσο κακή η κατάσταση πριν, που τα σταθερά, μεθοδικά χέρια κάνουν μεγάλη διαφορά. Προ πανδημίας, το οικονομικό κλίμα ήταν το καλύτερο εδώ και δεκαετία.

Και τώρα; Δυστυχώς, η οικονομική ζημιά της επιδημίας ακόμα εξελίσσεται. Ενώ οι κυβερνητικοί χειρισμοί κρίνονται θετικοί (μικρές βελτιώσεις ίσως δούμε στα επόμενα κύματα), η κατάρρευση του τουρισμού είναι σίγουρη και προμηνύει δύσκολες μέρες. Μένει να δούμε πώς θα διαχειριστεί η κυβέρνηση την απλόχερη ευρωπαϊκή αρωγή. Στο επόμενο διάστημα θα κριθεί αν απλά ξεφύγαμε από τον βούρκο, ή αν θα κάνουμε και το άλμα που τόσο έχουμε ανάγκη, αν η Ελλάδα μπει σε τροχιά ταχείας και βιώσιμης σύγκλισης με τον ευρωπαϊκό πυρήνα. Ισως είναι η τελευταία μας καλή ευκαιρία.