Εποχικοί εργάτες που έγιναν ακούσια «πειραματόζωα»

Στα μέσα της δεκαετίας του ’90 μια «παράξενη» ομάδα ανθρώπων αναδυόταν για πρώτη φορά από τα σκοτάδια της Ιστορίας. Μια ομάδα που διεκδικούσε δυναμικά τα δικαιώματά της προκαλώντας αμηχανία στην πολιτική ορθότητα των ΗΠΑ: Οι «άνθρωποι-πειραματόζωα». Ανθρωποι που «πουλούσαν» τον εαυτό τους ως «ινδικό χοιρίδιο» για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Ηταν κυρίως άστεγοι, άνεργοι, φυλακισμένοι, υπάρξεις που δεν είχαν άλλο μέσο βιοπορισμού. Πάνω τους δοκιμάζονταν θανατηφόροι ιοί, νεοσύστατα σκευάσματα και οι ανεπιθύμητες παρενέργειές τους για το καλό της επιστήμης. Με επικεφαλής τον Ρόμπερτ Χελμ, ο οποίος έμελλε να καταγραφεί ως σύμβολο αυτού του αγώνα, οι περιθωριακοί αυτοί τύποι θα επιχειρούσαν να συστήσουν συνδικάτο ενώ θα κατάφερναν να διοργανώσουν και την πρώτη «απεργία» των «ανθρώπων-πειραματοζώων» στην ιστορία.

Στις σχεδόν τέσσερις δεκαετίες που μεσολάβησαν από τότε μέχρι σήμερα, η βιομηχανία βρήκε τρόπους να παρακάμψει τα πειραματόζωα που αξίωναν δικαιώματα σε αυτή την εν δυνάμει αναμέτρηση με τον θάνατο. Ομως η ιστορία τους εξακολουθεί να προκαλεί συνειρμούς, σήμερα που μια πανδημία ορίζει και πάλι τις ζωές μας. Τα περισσότερα από 1.600 κρούσματα κορωνοϊού που αποκαλύφθηκαν πρόσφατα στο εργοστάσιο κρεάτων της πόλης Γκίντερσλοχ στη Γερμανία αναδεικνύουν μια σκοτεινή πτυχή πίσω από τα επίσημα ανακοινωθέντα: Οι περισσότεροι εποχικοί εργάτες από τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία είχαν φτάσει κατ’ εξαίρεση στη χώρα στις αρχές Απριλίου και έκτοτε στοιβάζονταν ανά δεκάδες σε ερειπωμένα καταλύματα χωρίς κανένα μέτρο προστασίας. Συνολικά 40.000 άνθρωποι, προερχόμενοι κυρίως από τα Βαλκάνια και την Πολωνία, πέρασαν τα σύνορα της Γερμανίας τον Μάιο – όλοι τους με διαβατήριο τη φτώχεια. Εφτασαν επισήμως εκεί, κατόπιν διακρατικών συμφωνιών, για να απασχοληθούν σε αγροτικές ή κτηνοτροφικές εργασίες, ταξίδεψαν ενώ τα σύνορα των ευρωπαϊκών κρατών ήταν ερμητικά κλειστά, ζούσαν ο ένας επάνω στον άλλον ακόμη κι όταν οι κοινωνικές αποστάσεις ορίζονταν ως υποχρεωτικές, έβγαιναν για δουλειά όταν οι περισσότεροι κλείνονταν στα σπίτια τους σε ένα γενικευμένο lockdown. Τα γρανάζια της βιομηχανίας Tönnies, ιδιοκτησίας του δισεκατομμυριούχου Κλέμενς Τένις, έπρεπε να συνεχίσουν να κινούνται. Κι εκείνοι, εργαζόμενοι υπό ενοικίαση με τους χειρότερους όρους που θα φανταζόταν κανείς, έγιναν ακούσια άνθρωποι-πειραματόζωα στη β’ φάση της πανδημίας. Δεν είναι οι μόνοι.

«Ανθρωποι και ποντίκια». Εκατοντάδες νοσούν καθημερινά τις τελευταίες ημέρες σε εργοστάσια – κυρίως κατεψυγμένων τροφίμων – της Μεγάλης Βρετανίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας, ενώ κορύφωση του ιού εντοπίζεται σε βιομηχανίες υφασμάτων της Ινδίας και του Μπανγκλαντές. Πριν από λίγες ημέρες, στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, στο Παλέρμο της Αργεντινής, σάλος προκλήθηκε από την είδηση που έφεραν στη δημοσιότητα τοπικοί τηλεοπτικοί σταθμοί: 200 εργαζόμενοι του Ιπποδρόμου παρέμεναν κλειδωμένοι επί 90 ημέρες στον εργασιακό τους χώρο, χωρίς τη θέλησή τους, από την αρχή της πανδημίας, και απειλούνταν ότι θα χάσουν τη δουλειά τους αν επιχειρήσουν να βγουν. Ποια ήταν αυτά τα πλάσματα που οι τηλεοπτικές κάμερες τα κατέγραφαν να κρεμιούνται στα σιδερένια κάγκελα της «φυλακής» τους; Και ποιοι ήταν εκείνοι που βρέθηκαν να βιώνουν την πιο μοναχική καραντίνα της ζωής τους σε έναν ξένο τόπο όπου είχαν φτάσει για λίγα μεροκάματα; Είναι εκείνοι τους οποίους έβαζε ο Στάινμπεκ το 1937 να συζητούν μεταξύ τους ως «Ανθρωποι και ποντίκια»: – «Πες, πώς θα ‘ναι όταν θα ‘χουμε τη γη μας; – Θα ζούσαμε εκεί, θ’ ανήκαμε εκεί. Δεν θα τριγυρνούσαμε πια σ’ όλη τη χώρα, ούτε θα μας τάιζε ένας γιαπωνέζος μάγειρας. – Θα ριζώναμε σ’ έναν τόπο, θα ‘χαμε το δικό μας σπιτικό και δεν θα κοιμόμαστε σε κοιτώνες»… «Τι ελεύθερος που νιώθει κανείς όταν δεν είναι πεινασμένος».

Εγγραφο απαλλαγής. Την ίδια στιγμή, στις ΗΠΑ δεκάδες επιχειρήσεις υποχρεώνουν τους εργαζομένους τους να υπογράψουν έγγραφο που τις απαλλάσσει από κάθε ευθύνη σε περίπτωση που νοσήσουν από SaRs-CoV-2 ενώ εργάζονται. Οι περισσότεροι το κάνουν, βάζοντας την ιδιόχειρη υπογραφή τους σε ένα συμβόλαιο πιθανής αυτοκαταστροφής. Απόκληροι ενός κόσμου, τον πλούτο του οποίου παράγουν, ξεμένουν από επιλογές ακροβατώντας στα κοφτερά βράχια της επιβίωσης. «Το να είσαι φτωχός είναι ρομαντικό μόνο στα βιβλία» έλεγε ο βραβευμένος με Οσκαρ Σίντνεϊ Σέλντον – πώς να τον διαψεύσουν μερικοί φτωχοί εργάτες; Το εξέφρασε με αξιοσημείωτη ευγλωττία και εντελώς ανερυθρίαστα ο ουαλός υπουργός Υγείας Vaughan Gething σε συνέντευξη Τύπου που έδωσε την περασμένη Τρίτη αναφερόμενος στα 200 κρούσματα Covid-19 που εντοπίστηκαν στη βιομηχανία τροφίμων 2Sisters στην πόλη Llangefni μεταξύ 560 εργαζομένων: «Γνωρίζουμε ότι στον τομέα επεξεργασίας κρέατος πολλοί άνθρωποι εργάζονται με αρκετά χαμηλούς μισθούς και ότι το επίδομα ασθενείας είναι πολύ χαμηλό (σχεδόν 96 λίρες την εβδομάδα) και γι’ αυτό πολλοί αισθάνονται ότι δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να συνεχίσουν να δουλεύουν ενώ έχουν νοσήσει» είπε. Ουδείς συγκινήθηκε. Ηταν ατομική τους επιλογή και ευθύνη. Ακόμη κι αν δεν είχαν να φάνε. Και είναι πάλι στις δικές τους πλάτες που θα εφαρμοστούν τα νέα πειράματα του μέλλοντος, ακόμη και τα πιο «ευφάνταστα», όπως αυτό που είχε προτείνει δημοσίως με άκρατο κυνισμό το 2018 η υπουργός Υγείας της Λιθουανίας Rimantė Šalaševičiūtė λέγοντας για τους φτωχούς: «Η ευθανασία θα μπορούσε να αποτελεί μια χρήσιμη εναλλακτική για όσους δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη». Οι παράπλευρες απώλειες είναι για κάποιους, απλώς, μέρος του «παιχνιδιού».